Mô hình phát triển bền vững tỉnh Quảng Ninh: Hài hòa công nghiệp - du lịch - dịch vụ - nông nghiệp công nghệ cao

Đẩy nhanh chuyển đổi phát triển công nghiệp từ “nâu” sang “xanh”

Ngay từ năm 2012, Quảng Ninh đã kiên định lộ trình chuyển đổi phương thức phát triển công nghiệp theo Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2012 - 2020. Tỉnh ban hành Kế hoạch hành động tăng trưởng xanh giai đoạn 2014 - 2020 với mục tiêu: Phát triển kinh tế nhanh, bền vững; chuyển dịch và tăng tốc độ phát triển kinh tế theo hướng công nghiệp “xanh”; kiểm soát ô nhiễm môi trường; nâng cao năng lực thích ứng với biến đổi khí hậu; hướng đến một nền kinh tế các-bon thấp, giảm phát thải và tăng lượng hấp thụ khí nhà kính.

Hiện thực hóa mục tiêu trên, Quảng Ninh đã triển khai nhiều giải pháp, như yêu cầu các nhà máy than, xi măng, nhiệt điện thực hiện đánh giá tác động môi trường, lắp đặt hệ thống xử lý bụi, nước thải; xử lý 100% các cơ sở gây ô nhiễm nghiêm trọng. Đến năm 2020, Quảng Ninh đã đóng cửa hầu hết các mỏ than lộ thiên gần khu dân cư và di sản, từng bước hoàn nguyên môi trường các bãi thải mỏ. Những năm gần đây, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng Việt Nam dành kinh phí mỗi năm khoảng 1.000 tỷ đồng cho công tác bảo vệ môi trường. Trong đó, trọng tâm là xanh hóa các bãi thải mỏ, đầu tư hệ thống băng tải than để thay thế vận chuyển bằng ô tô; vận hành hiệu quả các trạm xử lý nước thải mỏ, nhà máy xử lý chất thải nguy hại. Ðến nay, tổng diện tích trồng cây phủ xanh hoàn nguyên môi trường tại Quảng Ninh hơn 1.500ha. Dự kiến đến năm 2025, Tập đoàn sẽ phủ xanh thêm 1.000ha, góp phần cùng tỉnh Quảng Ninh đẩy nhanh chuyển đổi mô hình kinh tế từ “nâu” sang “xanh”⁽¹⁾.

Trong quá trình phát triển các khu công nghiệp, tỉnh bám sát theo quy hoạch tỉnh, tập trung phát triển các khu công nghiệp, khu kinh tế theo hướng xây dựng và hoàn thiện cơ sở hạ tầng, môi trường sản xuất, kinh doanh xanh, sạch, thân thiện với môi trường, ưu tiên thúc đẩy tăng trưởng xanh và phát triển kinh tế tuần hoàn. Đồng thời, các địa phương trong tỉnh tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy, tổ chức đảng, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước đối với nhiệm vụ bảo vệ môi trường, sử dụng hiệu quả tài nguyên thiên nhiên, phòng tránh và giảm nhẹ thiên tai, ứng phó với biến đổi khí hậu.

Du lịch - dịch vụ từ “tăng trưởng theo lượng” sang “tăng trưởng theo chất”

Trong mô hình phát triển bền vững mà Quảng Ninh theo đuổi, du lịch - dịch vụ được xác định là một trong những trụ cột tăng trưởng có giá trị gia tăng cao, có khả năng lan tỏa lớn và tạo sức kéo cho toàn bộ nền kinh tế tỉnh. Những năm gần đây, tỉnh chủ động chuyển hướng từ “tăng trưởng theo lượng” sang “tăng trưởng theo chất”, thể hiện rõ qua chiến lược cơ cấu lại thị trường, nâng cấp sản phẩm và gia tăng trải nghiệm cho du khách. Việc chuyển hướng này đem lại kết quả trực tiếp: năm 2023, Quảng Ninh đón 15,56 triệu lượt khách, trong đó 2,15 triệu khách quốc tế, mang về tổng doanh thu 33.610 tỷ đồng; sang năm 2024, lượng khách tăng lên 19 triệu lượt, doanh thu đạt 46.552 tỷ đồng, tăng tới 39% so với năm 2023; năm 2025, theo báo cáo của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, 9 tháng năm 2025, Quảng Ninh đón 17,11 triệu lượt khách du lịch, tăng 9% so với cùng kỳ 2024; tổng thu đạt 44.250 tỷ đồng, tăng 20%⁽²⁾. Đây là những con số phản ánh sức bật của ngành trong chiến lược phát triển mới của tỉnh.

Điểm đáng chú ý là Quảng Ninh không chạy theo mục tiêu “đông khách bằng mọi giá”, mà tập trung nâng cấp hệ sinh thái du lịch theo chuẩn quốc tế, xây dựng hệ sinh thái sản phẩm du lịch cao cấp. Các dòng sản phẩm được phát triển mạnh gồm: du thuyền chất lượng cao trên Vịnh Hạ Long, nghỉ dưỡng hạng sang ven biển, du lịch tâm linh - văn hóa (Yên Tử), du lịch cộng đồng tại Cô Tô, Vân Đồn, Bình Liêu; cùng với đó là mảng du lịch kết hợp hội nghị, hội thảo (MICE) và các sự kiện văn hóa - thể thao quy mô lớn. Sự đa dạng hóa này giúp tỉnh chủ động tiếp cận các thị trường khách chi tiêu cao, trong đó có Ấn Độ, Hàn Quốc, châu Âu…

Đi cùng với phát triển kinh tế là cam kết mạnh mẽ về du lịch bền vững. Tỉnh siết chặt quản lý môi trường biển, quản lý tàu du lịch, giảm rác thải nhựa, ứng dụng công nghệ số trong giám sát hoạt động du lịch và bảo vệ di sản Vịnh Hạ Long. Chiến lược “tăng trưởng xanh” cũng được triển khai thông qua việc đào tạo cộng đồng địa phương, giúp người dân trực tiếp tham gia chuỗi giá trị du lịch: làm homestay, bán đặc sản, cung cấp dịch vụ trải nghiệm. Điều này tạo ra lợi ích kép - vừa nâng chất lượng dịch vụ, vừa tạo thu nhập ổn định và bền vững cho người dân. Trong tổng thể mô hình phát triển “cân bằng công nghiệp - du lịch - dịch vụ - nông nghiệp công nghệ cao”, vai trò của du lịch - dịch vụ là điều tiết rủi ro và bổ sung giá trị mềm. Trong khi công nghiệp và nông nghiệp công nghệ cao tạo nền tảng vật chất và công nghệ, thì du lịch - dịch vụ đem lại nguồn thu lớn, thân thiện với môi trường, đẩy mạnh thương hiệu địa phương và thu hút đầu tư xanh.

Sản xuất nông nghiệp chuyển sang mô hình hiện đại, thông minh, xanh

Trong chiến lược phát triển bền vững của Quảng Ninh, nông nghiệp công nghệ cao được xem như là một trụ cột quan trọng để tạo ra giá trị kinh tế cao, ổn định đời sống nông dân và bảo vệ môi trường. Tỉnh đã định hướng mạnh mẽ chuyển đổi từ sản xuất nông nghiệp truyền thống sang mô hình hiện đại, thông minh và xanh. Về nguồn lực cho khoa học - công nghệ, Quảng Ninh cam kết đáng kể khi dành khoảng 6 - 7% ngân sách thường xuyên, tương đương 600 - 800 tỷ đồng mỗi năm, cho nghiên cứu khoa học - công nghệ, trong đó phần lớn phục vụ cho lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao⁽³⁾.

Về mô hình sản xuất, giai đoạn 2020 - 2025, ngành nông nghiệp Quảng Ninh triển khai 69 nhiệm vụ khoa học - công nghệ và xây dựng gần 200 mô hình khuyến nông ứng dụng công nghệ cao - từ giống mới, kiểm soát sâu bệnh, đến kỹ thuật canh tác và nuôi trồng. Nhờ đó, Quảng Ninh hiện có 11 giống lúa thuần được Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) công nhận, và tỷ lệ lúa chất lượng cao trong toàn tỉnh đã đạt 70%⁽⁴⁾. Chuyển đổi công nghệ cũng rõ nét ở cơ giới hóa. Toàn tỉnh có gần 7.000 máy làm đất, hơn 2.500 máy tuốt đập, khoảng 700 máy gieo sạ,… Tỷ lệ cơ giới hóa khâu làm đất đã đạt 95%, còn khâu thu hoạch trên 80%, qua đó chi phí sản xuất giảm từ 20 - 30%, năng suất tăng thêm 10 - 15%⁽⁵⁾.

Về quy mô nông nghiệp công nghệ cao, Quảng Ninh hiện có khoảng 1.000 doanh nghiệp và tổ chức sản xuất nông nghiệp, trong đó gần 300 đơn vị đầu tư mạnh vào tự động hóa, quản lý chất lượng cao. Ngoài ra, toàn tỉnh đã cấp gần 1.300 mã QR để truy xuất nguồn gốc cho các sản phẩm nông nghiệp, quản lý 393 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, 100% các sản phẩm này đều đăng ký truy xuất nguồn gốc. Về thủy sản, nửa đầu năm 2025, tổng sản lượng thuỷ sản toàn tỉnh đạt gần 90.000 tấn, tăng 1,6% so với cùng kỳ năm trước. Hiện mỗi năm sản lượng thuỷ sản của Quảng Ninh đạt đến trên 165.000 tấn, trong đó khoảng 55 - 60% là sản lượng thủy sản nuôi, chiếm phần lớn, thể hiện sự chuyển dịch mạnh mẽ từ khai thác sang nuôi trồng bền vững⁽⁶⁾. Mô hình nông nghiệp công nghệ cao kiểu mẫu cũng được nhân rộng ở nhiều nơi. Năm 2024, toàn tỉnh có 241 hợp tác xã (HTX) được thành lập mới, nâng tổng số HTX đang hoạt động lên 1.059 HTX. Trong đó, HTX hoạt động lĩnh vực nông nghiệp là 740 HTX, chiếm 69,8%. Doanh thu bình quân một HTX ước đạt 850 triệu đồng/năm; lợi nhuận bình quân một HTX ước đạt khoảng 300 triệu đồng/năm⁽⁷⁾.

Tất cả những con số trên cho thấy Quảng Ninh đang hành động rất quyết liệt, từ việc đầu tư ngân sách, xây dựng mô hình, cơ giới hóa, chuyển đổi số, đến truy xuất nguồn gốc sản phẩm, để xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, bền vững, có giá trị kinh tế cao và môi trường được bảo vệ.

Có thể nói, mô hình phát triển cân bằng giữa công nghiệp, du lịch - dịch vụ và nông nghiệp công nghệ cao đã và đang tạo nên bản sắc phát triển riêng của Quảng Ninh, khác biệt với nhiều địa phương trong cả nước. Sự điều tiết hài hòa giữa 3 trụ cột không chỉ giúp tỉnh duy trì tốc độ tăng trưởng ổn định, mà quan trọng hơn, tạo được nền kinh tế có khả năng thích ứng cao trước biến động, vừa là nền tảng bền vững, giúp tỉnh ứng phó với biến đổi khí hậu, giảm rủi ro tài nguyên, và nâng cao chất lượng sống cho nông dân. Những kinh nghiệm của Quảng Ninh trong chuyển đổi mô hình tăng trưởng, nếu được tiếp tục phát huy và nhân rộng, sẽ đóng góp quan trọng vào sự phát triển bền vững chung của Việt Nam trong giai đoạn hội nhập mới./.

-------------------

(1) Xem: Nguyễn Huế, Kiên định mục tiêu phát triển xanh, https://quangninh.gov.vn/Trang/ChiTietTinTuc.aspx?nid=147321
(2) Xem: Việt Hưng, Quảng Ninh đẩy mạnh kích cầu du lịch quý IV-2025, ngày 6-10-2025, https://baoquangninh.vn/day-manh-kich-cau-du-lich-quy-iv-2025-3378833.html
(3) Xem: Hoài Anh: Tỉnh Quảng Ninh tập trung phát triển nông nghiệp công nghệ cao, https://www.tapchicongsan.org.vn/web/guest/du-thao-cac-van-kien-trinh-dai-hoi-xiv/-/2018/820507/tinh-quang-ninh-tap-trung-phat-trien-nong-nghiep-cong-nghe-cao.aspx
(4) Xem: Việt Hoa, Nông nghiệp Quảng Ninh: Chuyển đổi mạnh mẽ từ sản xuất truyền thống sang sản xuất công nghệ cao, ngày 27-1-2025, https://baoquangninh.vn/nong-nghiep-quang-ninh-chuyen-doi-manh-me-tu-san-xuat-truyen-thong-sang-san-xuat-cong-nghe-cao-3341291.html
(5) Xem: Hà Thu, Quảng Ninh: Thúc đẩy ứng dụng nông nghiệp thông minh, ngày 15-9-2025, https://thiennhienmoitruong.vn/quang-ninh-thuc-day-ung-dung-nong-nghiep-thong-minh.html
(6) Xem: Việt Hoa, Phát triển kinh tế thủy sản bền vững, ngày 13-9-2025, https://baoquangninh.vn/phat-trien-kinh-te-thuy-san-ben-vung-3375474.html
(7) Xem: Đỗ Hùng, Phấn đấu thành lập mới 60 HTX trong năm 2025, ngày 3-1-2025, https://baoquangninh.vn/241-hop-tac-xa-thanh-lap-moi-nam-2024-3337774.html