Phát triển các không gian sáng tạo ở Hà Nội
TCCS - Hiện nay, Hà Nội có khoảng 60 không gian sáng tạo, trong đó có 7 không gian làm việc chung, 42 không gian văn hóa - nghệ thuật và một số các không gian sáng tạo khác. Tuy nhiên, các không gian sáng tạo này chưa nhận được nhiều sự quan tâm và chưa khẳng định được vị trí, vai trò. Vì vậy, vấn đề đang đặt ra với Hà Nội là cần phát triển hơn các không gian sáng tạo để phát huy vai trò trong sự phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô thời gian tới.
![](/documents/20182/20796244/75114877_2818113084889486_6550448905975234560_o.jpg/5a17b8d0-5fde-4ea2-89f9-5d83e0f94e7d?t=1581060973299)
1- Không gian sáng tạo là “một địa điểm, có thể là địa điểm thực hoặc địa điểm trực tuyến, là nơi đem những con người sáng tạo đến với nhau. Đó là nơi tụ họp, chia sẻ không gian và hỗ trợ cho các hoạt động kết nối, phát triển kinh doanh và thu hút cộng đồng trong các lĩnh vực sáng tạo, văn hóa và công nghệ” (theo Hội đồng Anh). Không gian sáng tạo là nơi cho các doanh nghiệp trong lĩnh vực công nghiệp sáng tạo có thể kết nối, tương trợ lẫn nhau tạo thành một thể thống nhất thông qua hỗ trợ cho thuê mặt bằng, hỗ trợ không gian cho nghệ sĩ trẻ trong việc trưng bày, truyền thông và kinh doanh các tác phẩm nghệ thuật hay là không gian giải trí, đưa nghệ thuật đến gần hơn với cộng đồng. Ở Việt Nam, hầu hết các không gian sáng tạo là của tư nhân, tập trung chủ yếu ở Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Do đây là mô hình kinh doanh mới nên hầu hết các không gian sáng tạo chưa được hưởng các ưu đãi của hệ thống chính sách, pháp luật hiện hành. Gần như tất cả các không gian sáng tạo được vận hành theo cơ chế của một doanh nghiệp cho dù các không gian sáng tạo hình thành trên cơ sở hướng tới cộng đồng, kinh doanh mang tính chất mạo hiểm cao.
Các không gian sáng tạo đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển đô thị ở các khía cạnh sau:
Thứ nhất, tạo ra bản sắc cho đô thị.
Các không gian sáng tạo, đặc biệt là các không gian sáng tạo nghệ thuật là một hướng giải quyết để xử lý hài hòa mối quan hệ giữa bảo tồn và phát triển, duy trì và tạo ra bản sắc cho đô thị. Nhiều trường hợp ở các đô thị trên thế giới, việc phát triển các không gian sáng tạo đã tạo ra dấu ấn mới cho sự phát triển. Nhiều đô thị chuyển đổi từ các thành phố công nghiệp bụi bặm, ô nhiễm trở thành các địa điểm du lịch, giải trí hấp dẫn nhờ việc hình thành các không gian sáng tạo cho mình. Ở thành phố Bristol (Vương quốc Anh), Tobacco Factory Theatre là một một không gian sáng tạo được hình thành từ việc cải tạo một công trình đã cũ để trở thành biểu tượng mới, tạo dựng bản sắc mới cho thành phố. Trước kia, đây vốn là một nhà máy thuốc lá của Bristol, nơi tập trung của khoảng 40.000 người dân. Sau thời kỳ suy thoái, nhà máy thuốc lá phải tạm dừng hoạt động và thậm chí bị bỏ hoang. George Ferguson, một chính trị gia lúc đó đã bỏ tiền ra mua nhà máy này và khuyến khích các nghệ sĩ biến khu đất bỏ hoang này thành một địa điểm nghệ thuật. Dưới bàn tay của các nghệ sĩ, nhà máy thuốc lá bỏ hoang có một sức sống mới với hàng loạt các nhà hát hay các triển lãm. Các dịch vụ khác lần lượt được mở trở lại. Khu vực hoang vắng trước kia giờ trở nên đông đúc với các cửa hàng và hàng loạt các dịch vụ khác. Khu vực này lại trở nên đáng sống với người dân địa phương nhờ sự can thiệp của nghệ thuật. Và điều đặc biệt là nhờ những cống hiến cho nghệ thuật, George Ferguson trở thành thị trưởng được bầu đầu tiên của thành phố Bristol (nhiệm kỳ 2012 - 2016).
Ví dụ này cho thấy, đối với Hà Nội, chúng ta cần xây dựng bản sắc mới, riêng từ việc hình thành các không gian sáng tạo. Truyền thống nghìn năm văn hiến của Hà Nội có thể tìm thấy ở những góc phố, những tòa nhà được tái sử dụng cho mục đích của xã hội hiện tại. Đưa nghệ thuật vào không gian sống, khiến cho cuộc sống trở nên sinh động, vui vẻ hơn là những gì mà các không gian sáng tạo có thể làm được cho Hà Nội. Phố bích họa Phùng Hưng, không gian đi bộ quanh Hồ Gươm, phố Trịnh Công Sơn… có thể được xem là những các không gian sáng tạo mang tín hiệu định hình bản sắc thủ đô trong tương lai.
Thứ hai, tạo ra sự hấp dẫn cho đô thị.
Ngày nay, sự cạnh tranh của các đô thị ngày càng quyết liệt. Các đô thị cố gắng xây dựng thương hiệu của mình qua nhiều cách thức khác nhau như các sự kiện, hoạt động, các tòa nhà, cây cầu,… Các không gian sáng tạo cũng không nằm ngoài quy luật này. Ở tầm quốc gia, việc xây dựng các tổ hợp sáng tạo, thành phố thông minh đang trở thành xu hướng mà nhiều nước đang theo đuổi. Những mô hình như Hollywood, Silicon Valley được nhiều nước vận dụng theo lối riêng của mình. Ở tầm các đô thị cụ thể, các thành phố cố gắng xây dựng các điểm nhấn của mình qua các không gian sáng tạo.
Watershed là một tổ chức thực hiện các dự án về tạo ra các hoạt động và không gian văn hóa, nghệ thuật ở thành phố Bristol. Chủ trương của thành phố Bristol là khuyến khích sự phát triển nghệ thuật trở thành phương tiện để công dân đối thoại với nhau và đối thoại với chính quyền. Chủ trương này bắt nguồn từ một triết lý sống hiện đại là công dân ngày càng tham gia tích cực hơn vào cuộc sống xã hội. Vì thế, Watershed thử nghiệm ở thành phố này như việc biến cầu thang đi bộ lên tầng ở nhà ga thành các phím nhạc, theo đó, người đi cầu thang bộ sẽ tạo ra những âm thanh vui nhộn đã khiến tăng 66% số người chuyển từ đi thang máy sang đi thang bộ. Kết quả này không chỉ tạo ra thói quen chuyển từ đi thang máy sang thang bộ, mà còn tạo ra nhiều giá trị khác như sự vui vẻ hay sức khỏe của người dân. Hay ví dụ về việc lắp những bóng đèn trong một số địa điểm trong thành phố mà khi đứng dưới những bóng đèn này, người dân có thể vui đùa với những hình ảnh vui nhộn, hoặc những dự án có nội dung về đối thoại với cây xanh trong thành phố, đối thoại với cột đèn trong thành phố… Tất cả tạo ra sự quan tâm của người dân đối với những vấn đề của thành phố Bristol. Từ năm 2013, mục tiêu của thành phố Bristol là biến nơi đây thành một thành phố đáng sống, vui chơi, chính vì vậy, Watershed có những nhiệm vụ về nghệ thuật để tạo ra mục tiêu chung đó của thành phố này. Thành phố đặt ra một ngày 19-11 hằng năm là ngày vui chơi cho người dân thành phố.
Sự hấp dẫn của Hà Nội có thể tham khảo cách thức mà thành phố Bristol đã thực hiện. Khẩu hiệu thành phố đáng sống cần đi kèm với những hành động cụ thể, ở đó, người dân có thể tham gia vào các hoạt động sáng tạo, vui chơi. Các không gian sáng tạo chính là nơi truyền cảm hứng cho các hoạt động sáng tạo, vui chơi.
Thứ ba, truyền cảm hứng sáng tạo.
Một trong những khó khăn khi người trẻ khởi nghiệp trong lĩnh vực sáng tạo nghệ thuật là tìm cho mình một không gian làm việc, một không gian khởi nghiệp. Phần lớn họ là những cá nhân hoặc nhóm nghệ sĩ tự do, đặc thù công việc ít ổn định, không thường xuyên hoặc có thể đến với nghệ thuật như “nghề tay trái”. Hơn nữa, chi phí cho việc thuê địa điểm tại các khu vực trung tâm thường khá cao nên dù rất có nhu cầu nhưng họ khó có thể tiếp cận được. Các không gian sáng tạo vì vậy trở thành một giải pháp hỗ trợ thiết thực. Các không gian sáng tạo mang đến những kết cấu hạ tầng phù hợp cho công việc sáng tạo, như không gian làm việc với nhiều tiện ích, studio, phòng họp, không gian dành cho các sự kiện,… Ít mang dáng dấp của một công sở hay văn phòng hành chính thông thường, các không gian này thường khá thoải mái, nhiều phá cách độc đáo trong thiết kế, sử dụng màu sắc,… tạo tâm thế tự do và truyền cảm hứng sáng tạo cho các nghệ sĩ.
Như vậy, với các không gian sáng tạo làm việc chung (co-working space), các cá nhân sáng tạo, doanh nghiệp khởi nghiệp sẽ được cung cấp mặt bằng để kết nối và những cơ hội trao đổi, chia sẻ về nghề nghiệp, ý tưởng sáng tạo, tiếp cận với các quỹ đầu tư mạo hiểm để giúp cho các cá nhân, doanh nghiệp sáng tạo có thể thành công. Thông thường, các không gian sáng tạo này luôn tạo điều kiện cho các doanh nghiệp khởi nghiệp có cơ hội gặp gỡ với các nhà đầu tư, tham gia khóa học kinh doanh, kết nối với các doanh nghiệp khác để cùng đồng hành trong quá trình khởi nghiệp. Chính vì vậy, các không gian sáng tạo luôn có ý nghĩa tạo điều kiện và truyền cảm hứng cho sáng tạo của cá nhân và doanh nghiệp. Thành phố Đà Nẵng đã thực sự năng động khi thành lập DNES (không gian làm việc chung và vườn ươm doanh nghiệp Đà Nẵng) năm 2015 do chính quyền thành phố Đà Nẵng đầu tư theo hình thức hợp tác công - tư, với mục tiêu phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp và sáng tạo. Ở Hà Nội, các không gian sáng tạo, như Heritage Space, Hanoi Creative City, Toong, Phòng hỗ trợ khởi nghiệp Lotte,… chính là những địa điểm như vậy.
![](/documents/20182/20796244/naked-hub-coworking-space-274042.jpg/8bc06349-a38a-4784-bf0d-25c92981ba84?t=1581060961369)
Với các không gian sáng tạo văn hóa - nghệ thuật, đây chính là nơi để các nghệ sĩ trưng bày, giới thiệu về các sáng tạo, thử nghiệm nghệ thuật, đồng thời cũng là nơi để thu hút cộng đồng tham gia vào nghệ thuật. VICAS Art Studio là trung tâm hỗ trợ và phát triển nghệ thuật đương đại thuộc Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam. Không gian sáng tạo này tổ chức trưng bày nghệ thuật theo các chủ đề khác nhau, như Rác xuân, Qua miền Tây Bắc, Hư hư thực thực, Mãi yêu, Vòng xoáy của sự im lặng,… mang ý nghĩa xã hội, giúp xây dựng thương hiệu cho nghệ sĩ, kết nối nghệ sĩ với thị trường và khán giả. Saigon Outcast cũng là một ví dụ như vậy về một không gian mở kết nối những người yêu nghệ thuật, chung sức hoạt động vì cộng đồng khi tổ chức các triển lãm, lễ hội, sự kiện, từ đó mọi người vừa tham gia sáng tạo nghệ thuật, vừa quyên góp cho các hoạt động từ thiện. Những ví dụ về không gian sáng tạo văn hóa - nghệ thuật như vậy còn rất nhiều ở Hà Nội hay các địa điểm khác. Tất cả có một điểm chung là truyền cảm hứng sáng tạo và sự chia sẻ tình cảm trong cộng đồng. Những gì đem lại từ sáng tạo và nghệ thuật từ các không gian sáng tạo này sẽ giúp cho con người và cuộc đời trở nên đẹp đẽ, nhân ái, vui vẻ, gắn kết và đáng sống hơn.
Thứ tư, tái sinh đô thị.
Các không gian sáng tạo giúp tạo ra mô hình kinh doanh mới. Không gian sáng tạo truyền cảm hứng, kết nối sáng tạo, kiến thức và kỹ năng. Hà Nội có rất nhiều các nhà máy cần phải di dời để giảm ô nhiễm. Việc nghiên cứu xây dựng các công trình nghệ thuật, các không gian sáng tạo có thể áp dụng cho các khu vực này để tái sinh, tạo sự hấp dẫn cho các khu vực vốn gây ô nhiễm trước kia ở Hà Nội. Các khu vực như ở dọc đường Nguyễn Trãi, khu các nhà máy cao su, xà phòng, thuốc lá, nếu có thể, biến thành địa điểm dành cho các không gian sáng tạo và công viên cây xanh sẽ giúp cho khu vực này, vốn đang có rất nhiều nhà cao tầng, trở nên đáng sống hơn. Việc bố trí các khu vui chơi, dành cho các hoạt động sáng tạo của cộng đồng nên được xem xét mỗi khi tiến hành quy hoạch, xây dựng bất kỳ một khu vực đô thị mới nào.
2- Không gian sáng tạo có nhiều các giá trị đối với sự phát triển của đô thị, tuy nhiên, việc phát triển các không gian sáng tạo ở Hà Nội gặp rất nhiều khó khăn. Để giải quyết những khó khăn này cần thực hiện đồng bộ một số giải pháp sau:
Thứ nhất, nâng cao nhận thức của các cấp, các ngành về vai trò của các không gian sáng tạo trong việc phát triển Thủ đô.
Các không gian sáng tạo không chỉ là nơi kinh doanh, khu vui chơi giải trí mà còn là nơi tạo ra động lực cho sự phát triển của thành phố. Hiện nay, trong bối cảnh tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, ngành công nghiệp sáng tạo đang có nhiều cơ hội để phát triển. Chính vì vậy, bên cạnh việc nhìn nhận những giá trị trực tiếp mà các không gian sáng tạo đem lại, Hà Nội cũng phải nhìn nhận thấy những giá trị gia tăng, gián tiếp của các không gian sáng tạo ấy, như góp phần tạo bản sắc, quảng bá hình ảnh, tăng sức hấp dẫn cho Thủ đô và các tác động lan tỏa đến các ngành kinh tế - xã hội khác.
Thứ hai, hoàn thiện hệ thống chính sách để tạo điều kiện phát triển các không gian sáng tạo của Thủ đô.
Hiện nay, các không gian sáng tạo đang gặp rất nhiều khó khăn trong hoạt động, dẫn đến việc hình thành, tồn tại và ngừng hoạt động của các không gian sáng tạo ở Thủ đô có chu trình rất nhanh. Rõ ràng, chúng ta không thể ứng xử với các không gian sáng tạo như doanh nghiệp bình thường vì đặc điểm của các không gian này mang tính thử nghiệm, hướng tới cộng đồng. Thực tiễn cho thấy, một thành công trong lĩnh vực sáng tạo có thể đem lại rất nhiều lợi nhuận cho người sáng tạo, cộng đồng và quốc gia, như sự phát triển của facebook, uber, grab, amazon…, mặt khác cũng cho thấy khoảng 80% các ý tưởng táo bạo đã bị thất bại. Nuôi dưỡng ước mơ, sáng tạo phải được thực hiện theo cách khác thông thường, vì vậy, chính quyền thành phố cần có những chính sách ưu đãi về đất đai, quy hoạch đô thị, chính sách thuế, xác định rõ ràng hơn địa vị pháp lý của các không gian sáng tạo là những tổ chức phi lợi nhuận, vì cộng đồng, thì các không gian sáng tạo ở Thủ đô mới có thêm những cơ hội phát triển.
Thứ ba, huy động nguồn lực cho các không gian sáng tạo.
Hiện nay, đa phần các không gian sáng tạo ở Hà Nội là sáng kiến cá nhân, tâm huyết của những nhóm nhỏ. Đây cũng là những lý do khiến cho các không gian sáng tạo ở Hà Nội chỉ tồn tại trong khoảng thời gian ngắn khi mà nỗ lực của các cá nhân không vượt qua được những trở lực của lợi nhuận, đi kèm với sự tâm huyết sụt giảm theo thời gian. Để truyền cảm hứng cho các không gian sáng tạo phát triển, chính quyền thành phố cần có cơ chế để tạo nguồn lực hỗ trợ cho việc nghiên cứu, thử nghiệm các mô hình phát triển không gian sáng tạo. Bên cạnh đó, việc hình thành một quỹ hỗ trợ sáng tạo, đầu tư mạo hiểm cũng có thể giúp các nhà đầu tư tư nhân, các quỹ đầu tư mạo hiểm nước ngoài, các doanh nghiệp có thể chung sức cùng chính quyền Thủ đô phát triển các không gian sáng tạo./.
Hà Nội đặt mục tiêu giữ vững vị trí chỉ số cải cách hành chính  (31/12/2019)
Hoàn thành các nhiệm vụ chính trị quan trọng trong năm 2020  (31/12/2019)
Hà Nội hỗ trợ, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, "nuôi dưỡng nguồn thu" để tăng thu ngân sách  (29/12/2019)
Thành phố Hà Nội triển khai thu, chi ngân sách hiệu quả  (27/12/2019)
Thành phố Hà Nội thúc đẩy các dự án đầu tư công  (27/12/2019)
- Bài học phát huy sức mạnh toàn dân tộc của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 và sự vận dụng trong sự nghiệp bảo vệ an ninh, trật tự hiện nay
- Hợp tác Mỹ - Nhật Bản - Hàn Quốc trong bối cảnh mới
- Tạp chí Cộng sản - cái nôi góp phần hun đúc tài năng, trí tuệ, đạo đức, phong cách của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng
- Huy động, phân bổ nguồn lực cho phát triển kinh tế - xã hội vùng Bắc Trung Bộ và duyên hải Trung Bộ đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, góp phần triển khai hiệu quả Nghị quyết số 26-NQ/TW
- Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh định hướng cho công tác bảo vệ an ninh, trật tự và xây dựng lực lượng công an nhân dân
-
Thế giới: Vấn đề sự kiện
Một số lý giải về cuộc xung đột Nga - Ukraine hiện nay và tính toán chiến lược của các bên -
Kinh tế
Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa : Quan niệm và giải pháp phát triển -
Nghiên cứu - Trao đổi
Quan điểm của C. Mác về lực lượng sản xuất và vấn đề bổ sung, phát triển quan điểm này trong giai đoạn hiện nay -
Văn hóa - Xã hội
Một số quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về văn hóa và nâng tầm văn hóa Việt Nam -
Thế giới: Vấn đề sự kiện
Căng thẳng Nga - Ukraine: Bản chất, nguyên nhân và triển vọng