Nâng cao năng lực cạnh tranh xuất khẩu sang thị trường các nước ASEAN

Ngày 31-12-2015, AEC được thành lập sau hơn 10 năm chuẩn bị. Với quy mô dân số lớn (trên 600 triệu dân) của 10 nước ASEAN và tổng sản phẩm trong nước (GDP) hằng năm khoảng 2.000 tỷ USD, cộng đồng này sẽ tạo ra một khu vực kinh tế có tính cạnh tranh cao, hội nhập đầy đủ vào nền kinh tế toàn cầu.

Bên cạnh việc thúc đẩy giao dịch, trao đổi thương mại trong AEC, lợi ích mà các thành viên AEC có được là giúp tăng trưởng kinh tế nhanh, tạo ra nhiều việc làm, thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) mạnh mẽ, phân bổ nguồn lực tốt, tăng cường năng lực sản xuất và tính cạnh tranh. Đặc biệt, AEC chú trọng đến mục tiêu thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các nước ASEAN, đây cũng là vấn đề Việt Nam hết sức quan tâm.

Theo thống kê từ Bộ Công Thương, ASEAN là một trong các đối tác thương mại quan trọng nhất của Việt Nam, đứng thứ hai sau Trung Quốc. Điều này thể hiện qua việc sau 10 năm kim ngạch thương mại hai chiều của Việt Nam với ASEAN tăng trưởng từ 3,3 tỷ USD (năm 1995) lên 42,1 tỷ USD (năm 2015), tăng gần 13 lần. Đặc biệt, xuất khẩu của Việt Nam sang ASEAN có tốc độ tăng trưởng bình quân đạt 17,1%, đưa kim ngạch xuất khẩu từ gần 1 tỷ USD (năm 1995) lên 18,3 tỷ USD (năm 2015), tăng hơn 18 lần. Riêng năm 2013, kim ngạch xuất khẩu các mặt hàng truyền thống có thể kể đến, như hàng dệt may đạt 330 triệu USD (tăng 23%), hàng thủy sản đạt 313 triệu USD (tăng 12,6%), gỗ và sản phẩm của gỗ đạt 73 triệu USD (tăng 34%). Các mặt hàng công nghiệp tăng cao, như máy móc thiết bị và phụ tùng khác đạt giá trị xuất khẩu 801 triệu USD (tăng 9%), máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt 1,5 tỷ USD (tăng 30%), điện thoại các loại và linh kiện đạt 2,1 triệu USD, tăng 76%.

Nhìn vào cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam sang ASEAN những năm qua, có thể thấy hai mặt hàng xuất khẩu có kim ngạch và tỷ trọng lớn nhất là dầu thô (thường chiếm tỷ trọng xung quanh mức 40%), sau đó là gạo (chiếm tỷ trọng trên 10%). Như vậy, có thể thấy rằng, xuất khẩu của Việt Nam sang ASEAN chủ yếu là nông sản, hải sản và khoáng sản thô. Tuy những mặt hàng này hầu hết đều được hưởng thuế nhập khẩu ưu đãi CEPT tại các nước nhập khẩu nhưng do có giá trị thấp, giá cả phụ thuộc vào biến động trên thế giới, nên kim ngạch xuất khẩu không ổn định.

Theo ông Đỗ Quốc Hưng, Phó Vụ trưởng Vụ châu Á - Thái Bình Dương (Bộ Công Thương), khi xuất khẩu vào khu vực ASEAN, các doanh nghiệp sẽ được hưởng những yếu tố tích cực qua việc tăng khối lượng trao đổi thương mại, thay đổi cơ cấu xuất khẩu, nâng cao năng lực cạnh tranh cho hàng xuất khẩu và tăng kim ngạch xuất khẩu, mở rộng thị phần.

Tuy nhiên, ông Đỗ Quốc Hưng cũng thẳng thắn thừa nhận khi hội nhập AEC cũng đồng nghĩa với việc mở cửa cho hàng hóa khu vực này tràn vào nội địa. Do đó, hàng hóa của Việt Nam sẽ phải cạnh tranh gay gắt với hàng hóa của khu vực ASEAN và ngược lại, hàng hóa xuất khẩu sang khu vực này cũng gặp nhiều áp lực. Không chỉ vậy, sẽ có rất nhiều hàng rào kỹ thuật tạo nên rào cản với hàng hóa Việt Nam khi xuất khẩu.

Chính vì vậy, để nâng cao năng lực cạnh tranh, tận dụng cơ hội xuất khẩu vào thị trường ASEAN, các doanh nghiệp phải đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm và tỷ lệ nội địa hóa. Cùng với đó, doanh nghiệp cần tập trung xây dựng thương hiệu dựa trên chất lượng và giá trị gia tăng, đồng thời chú trọng xây dựng kênh phân phối tại thị trường xuất khẩu và tăng cường nghiên cứu thị trường - xúc tiến thương mại nhằm khai thác triệt để các thị trường tiềm năng khu vực ASEAN… Quan trọng hơn cả là để tận dụng cơ hội xuất khẩu sang thị trường ASEAN, các doanh nghiệp trước hết phải đứng vững ở sân nhà - thị trường nội địa./.

Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) thành lập tạo thêm cơ hội cho doanh nghiệp mở rộng thị phần xuất khẩu sang thị trường các nước khu vực. AEC hướng tới 4 mục tiêu chính là “cơ sở sản xuất và thị trường chung, hội nhập vào nền kinh tế toàn cầu, khu vực kinh tế cạnh tranh, phát triển kinh tế đồng đều”. Mức cam kết tự do hóa thương mại trong AEC là cao nhất (không thuế quan) trong các hiệp định thương mại tự do (FTA) Việt Nam ký kết, kể cả Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TTP), đây là một lợi thế rất lớn về lưu chuyển hàng hóa... trong nội khối ASEAN.