Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng: Tập trung nguồn lực cho sản phẩm chiến lược có khả năng dẫn dắt

Tại hội nghị, lãnh đạo các bộ, ngành trình bày các tham luận liên quan thúc đẩy phát triển công nghệ chiến lược và hình thành Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia; phát triển hệ sinh thái công nghệ năng lượng mới, năng lượng tái tạo và lưới điện thông minh phục vụ tăng trưởng xanh; nghiên cứu, làm chủ và ứng dụng vật liệu xây dựng xanh, vật liệu mới…, nghiên cứu, ứng dụng công nghệ trong lĩnh vực du lịch, cảng biển, logistics, các sản phẩm đặc trưng vùng miền; xây dựng mạng lưới chia sẻ hạ tầng nghiên cứu, phòng thí nghiệm trọng điểm và nguồn nhân lực chất lượng cao…

Các đại biểu tập trung thảo luận về cơ chế, chính sách, điểm nghẽn nào cần tháo gỡ ngay để rút ngắn thời gian từ nghiên cứu đến sản phẩm và thị trường, đặc biệt là cơ chế tài chính đặc thù cho phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; các bộ, cơ quan quản lý ngành làm thế nào để dẫn dắt chuỗi giá trị và phân vai cho địa phương, viện, trường, doanh nghiệp; mỗi địa phương làm thế nào để xác định bài toán phát triển trọng tâm nào gắn với tiềm năng, lợi thế, dự kiến ứng dụng sản phẩm công nghệ chiến lược, công nghệ cao nào để giải quyết bài toán đó và tạo ra kết quả cụ thể cho phát triển kinh tế - xã hội. Cùng với đó là những cơ chế, chính sách, giải pháp cụ thể để tháo gỡ vướng mắc trong mô hình quản lý, vận hành, khai thác, chia sẻ hạ tầng, phòng thí nghiệm; khuyến khích doanh nghiệp tư nhân tham gia đầu tư, vận hành, khai thác hạ tầng nghiên cứu, thử nghiệm và thương mại hóa sản phẩm công nghệ chiến lược, nhất là trong các lĩnh vực có khả năng triển khai sớm…

Phát biểu kết luận, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng cơ bản đồng tình với các báo cáo, ý kiến tại phiên họp về những đổi mới trong phương thức tổ chức thực hiện các nhiệm vụ được giao và có những tiến bộ nhất định, đạt một số kết quả, nhiều nhiệm vụ chậm muộn đã được xử lý cơ bản.

Bên cạnh đó, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng chỉ rõ những tồn tại, hạn chế, khi nhiều bộ, cơ quan, địa phương vẫn còn tâm lý bị động, sợ trách nhiệm, đùn đẩy, né tránh. Hạ tầng số, hạ tầng nghiên cứu, phòng thí nghiệm và thiết bị còn chưa hiện đại, phân tán, chưa hiệu quả; chưa hình thành được các hạ tầng nghiên cứu quy mô lớn phục vụ phát triển công nghệ chiến lược. Thiếu kiến trúc, thiết kế tổng thể để định hướng triển khai các nhiệm vụ lớn, quan trọng. Việc tổ chức, triển khai các cơ sở dữ liệu quốc gia, chuyên ngành còn nhiều khó khăn, thách thức, ách tắc ở nhiều khâu: từ thu thập, làm sạch, chuẩn hóa, thay thế thành phần hồ sơ; kết nối, chia sẻ rời rạc, không thống nhất… Về công nghệ và sản phẩm chiến lược, kết quả chưa có đột phá thực chất, mức độ hoàn thiện của danh mục sản phẩm còn thấp. Nguồn nhân lực chất lượng cao còn thiếu, cũng như thiếu các chuyên gia đầu ngành, tổng công trình sư, kiến trúc sư trưởng trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược. Việc phân bổ, sử dụng nguồn lực của một số cơ quan, đơn vị, địa phương còn phân tán, thiếu sự tập trung cho các nhiệm vụ trọng tâm, đột phá, nhất là chi cho đầu tư…

Thủ tướng Chính phủ nhấn mạnh, cần tiếp tục quán triệt sâu sắc, thực hiện nghiêm túc, quyết liệt chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương; theo đó, xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số phải trực tiếp phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, là động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế 2 con số, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, sức cạnh tranh và năng lực tự chủ quốc gia. Chuyển mạnh sang tư duy lấy sản phẩm đầu ra, hiệu quả ứng dụng, khả năng thương mại hóa và đóng góp cho tăng trưởng kinh tế, đóng góp cho công tác quản lý nhà nước của các bộ ngành, phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, đóng góp cho phát triển đất nước, giải quyết các vấn đề làm thước đo hiệu quả. Phân định rõ nhiệm vụ các cấp, các ngành, trong đó cấp quốc gia tập trung vào công nghệ chiến lược, hạ tầng lõi và bài toán lớn; cấp vùng, chuyên ngành hình thành chuỗi giá trị liên vùng; cấp địa phương tập trung sản phẩm đặc trưng, có khả năng tạo giá trị ngay.

Nhà nước kiến tạo thể chế, xây dựng tiêu chuẩn, đặt hàng, tạo môi trường thử nghiệm và chia sẻ rủi ro có kiểm soát, nhưng không làm thay doanh nghiệp - viện, trường cung cấp tri thức và công nghệ, doanh nghiệp tổ chức sản xuất, thương mại hóa và phát triển thị trường. Tập trung nguồn lực cho một số bài toán lớn, công nghệ lõi, sản phẩm chiến lược có khả năng dẫn dắt; gắn nhiệm vụ quốc gia với thế mạnh vùng, địa phương và chuỗi giá trị toàn cầu; kiên quyết khắc phục đầu tư dàn trải, trùng lặp, kém hiệu quả. Người đứng đầu bộ, ngành, địa phương trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo và chịu trách nhiệm về tiến độ, chất lượng, hiệu quả; kết quả thực hiện phải được lượng hóa và sử dụng trong đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ.

Về các định hướng thời gian tới, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng yêu cầu các bộ, cơ quan, địa phương rà soát toàn bộ nhiệm vụ được giao và phải xử lý dứt điểm các nhiệm vụ quá hạn; không đề xuất lùi thời hạn khi chưa làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm, giải pháp; bảo đảm hoàn thành trước ngày 30-6-2026. Bộ Công an theo dõi sát tiến độ; định kỳ hằng tháng báo cáo Thủ tướng Chính phủ danh sách nhiệm vụ chậm, nguyên nhân và trách nhiệm người đứng đầu, kịp thời đề xuất xử lý.

Về hạ tầng số, hạ tầng nghiên cứu, xây dựng cơ sở dữ liệu và chuyển đổi số, Bộ Khoa học và Công nghệ đã trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Khung Kiến trúc tổng thể quốc gia số, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng nhấn mạnh, đây là nền tảng đặc biệt quan trọng, trên cơ sở đó mới có thể đầu tư đồng bộ, chi tiết, liên thông, kết nối từ Trung ương tới địa phương; yêu cầu tiếp tục rà soát, hoàn thiện trong thời gian sớm nhất, hiệu quả nhất, tiết kiệm nhất, bảo đảm thực sự tổng thể, đồng bộ để các bộ ngành, địa phương áp dụng thống nhất, nghiên cứu kỹ kiến nghị của các bộ ngành, doanh nghiệp về xác định cơ quan chủ trì, vận hành, phối hợp, quản lý để bảo đảm hiệu quả, tránh đầu tư lãng phí…

Bộ Công an nghiên cứu kiến nghị về phương án chia sẻ kho dữ liệu quốc gia cho doanh nghiệp công nghệ trong nước để tạo điều kiện phát triển dịch vụ số; phối hợp với Văn phòng Chính phủ, Bộ Tư pháp vận hành thông suốt Cổng dịch vụ công quốc gia, kết nối đồng bộ thực hiện thủ tục hành chính theo cơ chế một cửa. Các Bộ: Y tế, Xây dựng, Nông nghiệp và Môi trường, Văn hóa - Thể thao và Du lịch khẩn trương hoàn thành trong tháng 6-2026 định hướng phát triển sản phẩm thuộc lĩnh vực quản lý. Liên quan tới đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng giao Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ, các bộ liên quan rà soát tổng thể các chương trình đào tạo; cơ chế thu hút, trọng dụng, đãi ngộ… Về cơ chế, chính sách và tài chính, Bộ Tài chính, Bộ Khoa học và Công nghệ khẩn trương nghiên cứu, báo cáo Chính phủ tại phiên họp tới về cơ chế đột phá để giao ngân sách, giao thẩm quyền cho các bộ ngành, địa phương; báo cáo về tình hình nghiên cứu, hoàn thiện các cơ chế, chính sách: đặt hàng theo kết quả đầu ra; khoán chi; đầu tư theo hình thức hợp tác công tư; mua sắm công đối với lô sản phẩm đầu tiên; cơ chế thử nghiệm, chấp nhận rủi ro có kiểm soát trong nghiên cứu, thử nghiệm công nghệ mới; định giá, góp vốn, thế chấp và thương mại hóa tài sản trí tuệ; báo cáo chậm nhất trong quý III-2026…/.

Hà Phương (tổng hợp)