Cho để giữ

TCCSĐT - Quyết định của Hội đồng Thống đốc Cơ quan năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) thành lập “ngân hàng nhiên liệu hạt nhân” là một dấu mốc mới trong quan điểm chính sách và hoạt động của tổ chức này. Quyết định sẽ tác động đáng kể tới việc sử dụng năng lượng hạt nhân vào mục đích hoà bình cũng như quá trình giải quyết vấn đề hạt nhân vốn đã tồn tại khá lâu nay ở một số quốc gia và cả thế giới.

Ý tưởng không phải hoàn toàn mới. Cuối tháng 3 vừa qua, IAEA và Nga đã ký kết thỏa thuận cùng thành lập một ngân hàng như vậy. Những đối tác có nhu cầu mua uranium được làm giàu ở mức độ thấp - đủ để làm thanh nhiên liệu trong các nhà máy điện hạt nhân, đồng thời đáp ứng đầy đủ các điều kiện của IAEA và được IAEA cho phép thì có thể mua uranium của Nga. Đó cũng là kho trữ uranium đầu tiên trên thế giới. Mục đích của ý tưởng ấy và của cả quyết định mới nói trên của IAEA là khích lệ việc sử dụng năng lượng hạt nhân vào mục đích hoà bình, tạo điều kiện cho những quốc gia có nhà máy điện hạt nhân nhưng lại không thể tự làm giàu uranium. Trên thực tế, đó còn là cách hạn chế các quốc gia theo đuổi chương trình hạt nhân riêng mà IAEA không kiểm soát được, ngăn cản ngay từ đầu khả năng làm giàu uranium đến đủ mức có thể sử dụng trong chế tạo vũ khí hạt nhân.

Sự khác biệt duy nhất giữa “ngân hàng” mà IAEA và Nga đã thành lập với “ngân hàng” riêng này chỉ là quyền kiểm soát. Trong thực chất, đó sẽ là một kho hàng của IAEA và IAEA toàn quyền quyết định sẽ bán cho ai theo giá thị trường.

Như vậy, IAEA đã tự nhận về một nhiệm vụ mới. Đối với các quốc gia sử dụng năng lượng hạt nhân mà không tự chế tạo nhiên liệu hạt nhân thì kho hàng của IAEA sẽ là sự trợ giúp đắc lực, vừa bảo đảm đủ nguồn cung ứng lại vừa không lo gặp phải trắc trở gì từ phía IAEA. Nhưng đối với các quốc gia theo đuổi chương trình hạt nhân riêng, trong đó, có chuyện tự làm giàu uranium, thì tưởng không bị động chạm, nhưng trong thực chất và về lâu dài sẽ không thể không bị kiềm chế và bị tước dần đi những lập luận biện minh hiện tại.

Quyết định nói trên của IAEA xem ra không thể không liên quan đến quá trình diễn biến và xử lý vấn đề chương trình hạt nhân của một số quốc gia từ trước tới nay./.