Những sự kiện quốc tế đáng chú ý trong tuần (từ 28-7 đến 3-8-2008)

1. Hội đàm giữa Căm-pu-chia và Thái Lan chưa đạt được kết quả có tính đột phá

Sau những ngày đàm phán căng thẳng, Căm-pu-chia và Thái Lan đạt được thoả thuận sẽ cân nhắc việc rút quân khỏi khu vực tranh chấp gần đền Pơ-rết Vi-hia (Preah Vihear), nhưng không đưa ra cam kết chắc chắn nào cho việc điều quân và cũng không ấn định thời gian cho cuộc gặp tiếp theo. Tuy nhiên, cả hai phía đều khẳng định sẽ giải quyết tranh chấp một cách hòa bình và đề ra một loạt bước đi nhằm chấm dứt xung đột, gồm cả kế hoạch gỡ mìn tại khu vực để biên giới có thể được phân định. Cuộc đàm phán ngày 28-7-2008 là bước đầu tiên trong kế hoạch thương lượng lâu dài nhằm chấm dứt cuộc tranh chấp liên quan đến chủ quyền đối với đền Pơ-rết Vi-hia. Tuy nhiên, chỉ chưa tròn 1 tuần sau, lại xuất hiện yếu tố mới làm gia tăng sự căng thẳng trong quan hệ hai nước. Theo Thiếu tá Sim Sokha thuộc đơn vị bảo vệ biên giới Cam-pu-chia, ngày 31-7, binh lính Thái Lan đã chiếm ngôi đền cổ Ta Moan Thom có từ thế kỷ thứ XIII. Ngôi đền này nằm ở khu vực Tây Bắc đường biên giới giữa Cam-pu-chia với Thái Lan và cách ngôi đền cổ Pơ-rết Vi-hia, vài trăm ki-lô-mét về phía tây. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Thái Lan đã bác bỏ thông tin này của phía Cam-pu-chia và cho biết, binh lính Thái Lan chỉ triển khai ở khu vực xung quanh đền Pơ-rết Vi-hia với bán kính 80 mét nhằm ngăn chặn binh lính Cam-pu-chia vào ngôi đền.

2. Kết quả bầu cử Quốc hội ở Căm-pu-chia

Ngày 28-7-2008, theo kết quả của gần 75% số phiếu được kiểm, Ủy ban bầu cử của Căm-pu-chia cho biết, trong cuộc bầu cử được tiến hành ngày 27-7-2008, Đảng Nhân dân Căm-pu-chia (CPP) của Thủ tướng Hun-xen giành được gần 60% số phiếu bầu, tiếp theo là Đảng Sam Rainsy với gần 21% số phiếu. Tuy Ủy ban bầu cử chưa cho biết số ghế mà mỗi Đảng chiếm được trong 123 ghế đại biểu Quốc hội kỳ này nhưng Đảng CPP tuyên bố họ đã giành được 90 trong tổng số 123 ghế, số còn lại thuộc về Đảng Sam Rainsy và 3 đảng nhỏ khác. Ông Khiêu Can-ha-rít (Khieu Kanharith), người phát ngôn của CPP, nhấn mạnh rằng chiến thắng này thể hiện chính sách đúng đắn của CPP trong suốt 5 năm cầm quyền vừa qua. Thủ tướng Hun-xen, người cầm quyền trong suốt 23 năm qua, cho biết với chiến thắng trong cuộc bầu cử Quốc hội lần này, ông tin là Chính phủ của ông sẽ tiếp tục đưa nền kinh tế Căm-pu-chia phát triển hơn nữa và sẽ tiến hành các cuộc đàm phán với phía Thái Lan để giải quyết vụ tranh chấp tại biên giới hai nước hiện nay.

3. Trung Quốc và Mỹ tiếp tục thúc đẩy quan hệ hợp tác mang tính xây dựng

Ngày 28-7-2008, trong chuyến thăm Mỹ, Ngoại trưởng Trung Quốc Dương Khiết Trì đã có cuộc hội đàm với người đồng cấp Mỹ, trong đó hai bên bày tỏ quan điểm sẽ tiếp tục thúc đẩy quan hệ hợp tác mang tính xây dựng giữa hai nước theo hướng phát triển lành mạnh và ổn định. Trong hội đàm, ông Dương Khiết Trì khẳng định, hiện nay quan hệ Trung - Mỹ về tổng thể vẫn giữ được hướng phát triển ổn định. Cuộc gặp giữa Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào và Tổng thống Mỹ G.Bu-sơ ở Nhật Bản cách đây không lâu có ý nghĩa chỉ đạo quan trọng đối với sự phát triển quan hệ Trung - Mỹ trong giai đoạn tiếp theo. Ông Dương Khiết Trì cho rằng, quan hệ hai nước đang ở vào giai đoạn kế thừa giai đoạn trước và khởi động giai đoạn sau trong bối cảnh đang diễn ra cuộc bầu cử tổng thống ở Mỹ. Phía Trung Quốc mong muốn cùng với Mỹ thực hiện nghiêm túc những thoả thuận mà nguyên thủ hai nước đã đạt được, kiên trì xuất phát từ góc độ chiến lược và tầm nhìn lâu dài, tiếp tục đối thoại kinh tế chiến lược Trung - Mỹ nói riêng và đối thoại chiến lược Trung - Mỹ nói chung, tăng cường hiểu biết và tin tưởng lẫn nhau, mở rộng giao lưu hợp tác, xử lý thỏa đáng những bất đồng và các vấn đề nhạy cảm, đẩy quan hệ hợp tác mang tính xây dựng Trung - Mỹ tiếp tục phát triển lành mạnh, ổn định.

4. Tổng thống Mỹ ký thành luật hai Dự luật cấm vận chống chính quyền quân sự ở Mi-an-ma

Ngày 29-7-2008, tại Nhà Trắng, Tổng thống Mỹ G.Bu-sơ ký thành luật hai Dự luật cấm vận chống chính quyền quân sự ở Mi-an-ma do Thượng viện Mỹ đệ trình. Đó là “Đạo luật tự do và dân chủ cho Mi-an-ma” từng được thực hiện từ năm 2003 nhằm cấm vận hàng hóa nhập khẩu vào Mi-an-ma và Đạo luật mang tên “Tôm Lan-tốt” (Tom Lantos) cấm nhập khẩu đá quý từ Mi-an-ma qua bên thứ ba. Đạo luật “Tôm Lan-tốt” còn cấm cấp visa nhập cảnh vào Mỹ đối với tướng lĩnh trong chính quyền quân sự ở Mi-an-ma và thành viên gia đình của họ; đưa ra quy định mới về báo cáo liên quan đến các tài khoản tài chính, thông tin về những nước đã cung cấp viện trợ quân sự, xuất xứ hàng gỗ xuất khẩu của Mi-an-ma. Đạo luật mới cũng yêu cầu công ty “Chê-vơ-rôn” (Chevron) của Mỹ rút đầu tư vào dự án khai thác khí ở Y-a-da-na của Mi-an-ma nếu chính quyền quân sự không thực hiện cải cách.

Sự thất bại của vòng đàm phán lần này cho thấy các nước giàu nghĩ quá nhiều về lợi ích của mình và nghĩ quá ít về lợi ích của các nước đang phát triển. Cả Mỹ và EU đều không muốn tranh luận với nhau về khoản trợ cấp khồng lồ mà họ đã chi cho nông dân nước mình. Theo đại diện của Trung Quốc, sự thất bại này cho thấy tính ích kỷ của các nước phương Tây. Cuộc họp đã không giải quyết được câu hỏi do các nước đang phát triển đưa ra là có được phép bảo vệ thị trường nội địa trước hàng nhập khẩu từ các nước giàu hơn hay không. Vì vậy, một số thành viên chủ chốt của WTO khẳng định, họ sẽ sử dụng các hiệp định thương mại tự do song phương và khu vực (BFTA và RFTA) để đảm bảo lợi ích của họ. Ngoài ra, việc đổ vỡ Vòng đàm phán Đô-ha cho thấy, các nước giàu không thể đàm phán được với các nền kinh tế đang lên như Trung Quốc, Ấn Độ và Bra-xin. .

6. Thủ tướng I-xra-en tuyên bố từ chức

Ngày 30-7-2008, ông E-hút Ôn-mơ (Ehud Olmert), bất ngờ tuyên bố không tranh cử chức Chủ tịch đảng Ca-đi-ma cầm quyền trong cuộc bầu cử sơ bộ của đảng ngày 17-9-2008 sắp tới và sẽ từ chức Thủ tướng, tạo điều kiện cho việc thành lập chính phủ mới. Theo Thủ tướng E-hút Ôn-mơ, ông sẽ nỗ lực để ký thỏa thuận hòa bình với ông A-bát (Abbas), Tổng thống Pa-le-xtin, trước khi Chính phủ mới của I-xra-en được thành lập và sẵn sàng sớm trao trả cao nguyên Gô-lan cho phía Xi-ri. Đổi lại, phía Xi-ri sẽ đồng ý thương lượng trực tiếp với I-xra-en và từ bỏ quan hệ đồng minh chiến lược với I-ran. Sau tuyên bố của ông E-hút Ôn-mơ, kênh truyền hình A-rập "Al-Arabiya" đưa tin, chính quyền Pa-le-xtin vẫn tiếp tục đàm phán hòa bình với I-xra-en, còn Tổng thống A-bát khẳng định sẽ làm việc với Thủ tướng mới của I-xra-en để tiếp tục giải quyết vấn đề quan hệ giữa hai bên. Theo kết quả thăm dò ý kiến chính giới ở I-xra-en, có 4 bốn ứng cử viên hàng đầu vào ghế Thủ tướng nước này là các ông: Nê-ta-nu-a-hu (Netanyahu), Chủ tịch đảng Li-cút (Likud) cánh hữu đối lập; Đ.Lip-ni (D.Livni), Bộ trưởng Ngoại giao; Mô-pha (Mofaz), Bộ trưởng Giao thông vận tải, và Ba-rắc, Bộ trưởng Quốc phòng.

7. Hội nghị lần thứ 15 Bộ trưởng ngoại giao các nước Phong trào không liên kết

Từ ngày 27-8 đến ngày 30-7-2008, đại diện của 118 nước thành viên và 15 quan sát viên, 8 tổ chức quốc tế và khu vực, trong đó có 60 Bộ trưởng tham dự Hội nghị lần thứ 15 Bộ trưởng các nước Phong trào không liên kết được tổ chức tại Tê-hê-ran. Bộ trưởng Ngoại giao I-ran, ông Man-nâu-chê Mô-ta-ki (Manouchehr Motaki), phát biểu nêu rõ trật tự thế giới hiện nay là không phù hợp, cần được thay đổi một cách sâu sắc. Việc giải quyết những thách thức và những vấn đề toàn cầu cần có sự hợp tác quốc tế và đã có những điều kiện cần thiết cho sự thay đổi trật tự thế giới. Một nền hòa bình công bằng chỉ có thể có được thông qua sự hợp tác của các dân tộc. Ông Man-nâu-chê Mô-ta-ki cũng kêu gọi kiềm chế hành động đơn phương giải quyết các cuộc khủng hoảng trên thế giới hiện nay. Hơn 100 quốc gia không liên kết đã bày tỏ quan điểm ủng hộ quyền của I-ran sử dụng năng lượng hạt nhân vào mục đích hòa bình. Cũng trong tuần qua, trong chuyến thăm Mỹ, Phó Thủ tướng I-xra-en tuyên bố, I-xra-en không chấp nhận việc I-ran hướng chương trình hạt nhân vào việc chế tạo vũ khí bởi nó sẽ đe doạ sự tồn tại của nhà nước Do Thái ở Trung Đông.

8. Mỹ tái khẳng định nhóm đảo Đốc-đô đang tranh chấp giữa Nhật Bản và Hàn Quốc là thuộc chủ quyền của Hàn Quốc

Ngày 31-7-2008, Mỹ đã quyết định khôi phục địa vị của nhóm đảo tranh chấp giữa Hàn Quốc và Nhật Bản là phần lãnh thổ thuộc Hàn Quốc. Ngay lập tức, Văn phòng Tổng thống Hàn Quốc đã hoan nghênh quyết định trên của Tổng thống Mỹ G.Bu-sơ và cho rằng, đây là kết quả của sự tin cậy được phục hồi giữa hai nước đồng minh. Tuy nhiên, dư luận Hàn Quốc cho rằng, sẽ còn nhiều việc phải làm, trong đó có việc yêu cầu Mỹ phải gọi đúng tên là đảo Đốc-cô chứ không phải là "Liancourt Rocks" như Mỹ vẫn thường gọi hiện nay. Trước đó, Uỷ ban Địa danh của Mỹ (BGN) thay đổi cách mô tả đảo Đốc-đô từ lãnh thổ của Hàn Quốc sang phạm trù “chưa xác định chủ quyền”. Ngày 28-7-2008, Phó Phát ngôn viên Bộ ngoại giao Mỹ tuyên bố việc thay đổi này biểu hiện sự thay đổi lập trường trong nhiều thập niên qua của Mỹ là không can thiệp vào tranh chấp lãnh thổ giữa Hàn Quốc và Nhật Bản. Trước hành động này của BGN, Đại sứ Hàn Quốc tại Mỹ đã tiến hành một loạt các cuộc gặp với các quan chức cao cấp của Chính phủ Mỹ để bày tỏ sự lấy làm tiếc sâu sắc trước vấn đề trên. Các quan chức Mỹ cho rằng quyết định của BGN đưa ra vào thời điểm không thích hợp và hứa sẽ xem xét vấn đề trên. Trong khi đó, ngày 29-7-2008, Thủ tướng Hàn Quốc, ông Han Xê-ung-xô (Han Seung-soo) đã tới thăm đảo Đốc-cô và là Thủ tướng Hàn Quốc đầu tiên tới thăm đảo này. Tại đây, ông Han đã khánh thành việc dựng tấm bia khắc dòng chữ “Đốc-cô thuộc về Hàn Quốc”. Ngày 30-7-2008, lực lượng Hải quân Hàn Quốc tiến hành một cuộc tập trận quân sự tại vùng biển của Hàn Quốc và Un-lê-ung-đô (Ulleungdo) với kịch bản mô phỏng các cuộc tấn công tại vùng biển quanh các đảo trên. Lần đầu tiên kể từ năm 1996, máy bay phản lực F-15K đã được triển khai trong cuộc tập trận này.

9. Mỹ công bố Chiến lược quốc phòng mới

Ngày 31-7-2008, nhận xét về Chiến lược quốc phòng mới của Mỹ vừa được công bố, Bộ trưởng quốc phòng Mỹ, ông Rô-béc Ghết, cho rằng, ưu tiên quân sự hàng đầu của Mỹ trong vòng vài thập niên tới vẫn là cuộc chiến chống lại tổ chức khủng bố An-ke-đa (Al-Qaeda), trong đó I-rắc và Áp-ga-ni-xtan là mặt trận trung tâm. Tuy nhiên, cuộc "chiến tranh trường kỳ” chống chủ nghĩa cực đoan bạo lực sẽ không chấm dứt ngay cả khi Mỹ giành được thắng lợi tại I-rắc và Áp-ga-ni-xtan . Vì thế, quân đội Mỹ phải luôn sẵn sàng đối phó với những hiểm hoạ xuất phát từ chiến tranh “truyền thống” và chiến tranh “phi truyền thống”, trong đó, Mỹ sẽ phải sẵn sàng đối phó với chiến tranh “phi truyền thống” chứ không chỉ tập trung vào các cuộc xung đột “truyền thống” với các quốc gia khác. Đồng thời, Mỹ vừa kiềm chế, vừa phải hợp tác với Trung Quốc và Nga. Còn Ấn Độ có thể là đồng minh “có trách nhiệm quốc tế lớn hơn” tương xứng với sức mạnh kinh tế, quân sự của nước này. Trước tình thế đó, Mỹ vừa phải kết hợp sức mạnh quân sự và “sức mạnh mềm” để đối phó với những đối thủ phức tạp và xuyên quốc gia. Theo Chiến lược quốc phòng mới của Mỹ, trong thời gian tới I-ran và CHDCND Triều tiên vẫn là "mối đe doạ" đối với “trật tự quốc tế”.

10. Hội nghị ngoại trưởng các nước Nam Á

Ngày 31-7-2008, tại Cô-lum-bô, thủ đô Sri Lan-ca, ngoại trưởng các nước thuộc Hiệp hội hợp tác khu vực Nam Á nhóm họp để thảo luận về kế hoạch nhằm đối phó với tình trạng nghèo đói tại khu vực này, bao gồm cả việc xây dựng kho dự trữ ngũ cốc chung. Cuộc họp này được dư luận đánh giá là bước chuẩn bị cho Hội nghị cấp cao nguyên thủ các quốc gia Nam Á diễn ra vào ngày 2-8 và 3-8-2008, trong đó thảo luận các sáng kiến bảo đảm an ninh lương thực, năng lượng và chống khủng bố. Ngoài ra, tại hội nghị này, lãnh đạo 8 nước thành viên còn thảo luận về các biện pháp nhằm thúc đẩy hiệp định khu vực tự do thương mại Nam Á đã được ký năm 2004. Hội nghị lãnh đạo 8 nước thành viên Hiệp hội hợp tác khu vực Nam Á được dư luận đặc biệt chú ý bởi khu vực này hội tụ 3 chủ đề "nóng" của thế giới là nghèo đói, khan hiếm năng lượng và nạn khủng bố

11. Nga và Cu-ba tăng cường quan hệ

Ngày 31-7-2008, Chủ tịch Cu-ba, ông Ra-un Ca-xtơ-rô, tiếp ông I-go Xê-trin (Igor Sechin), Phó Thủ tướng Nga, sang thăm Cu-ba. Hai bên thảo luận về các biện pháp tăng cường quan hệ giữa hai nước, trước hết nhằm thúc đẩy cơ hội kinh doanh, tạo điều kiện thuận lợi cho các công ty của Nga tham gia lĩnh vực khai thác các mỏ dầu và phát triển các nhà máy lọc dầu của Cu-ba. Chủ tịch Ra-un Ca-xtơ-rô nhấn mạnh, quan hệ truyền thống hữu nghị giữa nhân dân hai nước Nga và Cu-ba và đánh giá cao sự phát triển quan hệ hợp tác giữa hai nước trong thời gian qua, bày tỏ tin tưởng quan hệ hợp tác kinh tế và trao đổi thương mại giữa Cu-ba và Nga sẽ tiếp tục được củng cố và mở rộng trong thời gian tới. Cùng thời gian này, Bộ trưởng Chính phủ Cu-ba, ông Ri-các-đô Ca-bri-xát (Ricardo Cabrisas), Trưởng đoàn đại biểu Cu-ba, và ông I-go Xê-trin đã dự kỳ họp Ủy ban liên chính phủ nhằm khẳng định quyết tâm của hai nước đẩy mạnh và phát triển quan hệ hữu nghị và hợp tác song phương, đặc biệt là trong các lĩnh vực dầu khí, du lịch, khai thác quặng ni-ken, giao thông và tài chính. Ông I-go Xê-trin bày tỏ mong muốn tăng cường trao đổi hợp tác với Mỹ La-tinh thông qua Cu-ba. Còn Phó Chủ tịch Hội đồng Nhà nước Cu-ba, ông Các-lốt La-gê (Carlos Lage), nhấn mạnh Cu-ba sẵn sàng thúc đẩy quan hệ hợp tác toàn diện với Nga. Hiện tại, Nga là bạn hàng thương mại thứ 10 của Cu-ba. Sáu tháng đầu năm 2008, trao đổi thương mại giữa hai nước tăng gần 20% so với cùng kỳ năm 2007 (350 triệu USD).

12. Nội các mới của Nhật Bản tuyên thệ nhậm chức