Một vài nét về kinh tế thế giới năm 2013 và triển vọng năm 2014

PGS, TS. Nguyễn Sinh Cúc

22:47, ngày 30-01-2014

TCCSĐT - Năm 2013, kinh tế thế giới bắt đầu bước ra khỏi cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu kéo dài từ năm 2008. Các nước gánh chịu hậu quả nặng nề nhất, như Mỹ, châu Âu, đặc biệt là Khu vực đồng tiền chung châu Âu (Eurozone ) đang bắt đầu tìm lại sự phục hồi nền kinh tế sau khủng hoảng. Còn các nền kinh tế mới nổi vẫn gặp nhiều thách thức do thị trường trầm lắng, sức mua của người dân giảm, vốn thiếu. Dự báo năm 2014, kinh tế thế giới tiếp tục phục hồi dù tăng trưởng không như mong đợi.

Kinh tế thế giới năm 2013 phục hồi chưa vững chắc

Trong năm 2013, kinh tế toàn cầu đã phục hồi khiêm tốn. Tuy nhiên, sự hồi phục này vẫn chưa thực sự vững chắc. Ngày 16-12-2013, Công ty Standard & Poor, một trong 3 cơ quan có có uy tín nhất về đánh giá tình hình kinh tế thế giới đã khái quát: Năm 2013, kinh tế thế giới “thiếu động lực”, nên vẫn chưa thể phục hồi nhanh chóng, thậm chí có bước thụt lùi hơn năm 2012 về một số mặt, ở một số nước. Theo dự báo từ đầu năm 2013, kinh tế thế giới có thể đạt mức tăng trưởng 3,3%, tuy nhiên đến cuối năm, con số này chỉ ở mức từ 2,7% - 3,1%. Nguyên nhân dẫn đến thực tế này là do mức tăng trưởng kinh tế của Liên minh châu Âu (EU), Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, ASEAN… quý III và IV chậm lại so với quý II-2013.

Có thể khái quát thực trạng các nền kinh tế chủ yếu năm 2013 như sau:

Kinh tế Mỹ, đầu tàu lớn nhất của kinh tế thế giới năm 2013, do khó khăn về tài chính, nên đã không phục hồi nhanh chóng, mức tăng GDP chỉ đạt 1,6%. P. Hiu (Paul Hild), Trưởng Ban kinh tế của Standard & Poor cho rằng, động năng thúc đẩy kinh tế Mỹ tuy được tăng cường hơn trước, nhưng lại bị những khó khăn tài chính triệt tiêu nên không thể bứt lên được. Thêm vào đó, việc Chính phủ Mỹ phải đóng cửa 16 ngày vào cuối năm 2013 đã khiến kinh tế Mỹ thiệt hại 300 triệu USD/ngày. Theo ước tính của Công ty tài chính IHS Inc, có trụ sở tại Lét-xing-tơn, bang Ma-xa-chu-xét, dù con số này là rất nhỏ so với quy mô 15.700 tỷ USD của nền kinh tế lớn nhất thế giới, nhưng nó làm suy giảm niềm tin và chi tiêu của người dân cũng như các doanh nghiệp.

Kinh tế EU đã có dấu hiệu phục hồi nhưng tốc độ tăng trưởng vẫn chậm và chưa đều sau 5 năm giảm sút. Nền kinh tế tại 17 nước thành viên Eurozone đạt tăng trưởng 0,3% trong năm 2013, và đã ra khỏi thời kỳ suy thoái. Kết thúc năm 2013, GDP của cả khu vực này chỉ đạt mức tăng trưởng âm (-0,4%), tuy có cao hơn đôi chút theo dự báo đầu năm (-0,6%), nhưng vẫn chưa lên được “mặt đất”. Động lực tăng trưởng kinh tế của 28 nước thành viên EU vẫn chưa đủ mạnh để kinh tế phục hồi nhanh chóng, tỷ lệ thất nghiệp vẫn ở mức cao: 12,1% (theo số liệu của Cơ quan thống kê châu Âu - Eurostat). Điều đáng lo ngại là tại các nền kinh tế Eurozone đang có xu hướng giảm phát. Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) khu vực này chỉ tăng 0,7% hồi tháng 10-2013 - mức thấp nhất kể từ tháng 11-2009. Việc này đã khiến ECB phải giảm lãi suất tham chiếu xuống thấp kỷ lục: 0,25% vào đầu tháng 11. Sau đó, CPI tháng 11 đã lên 0,9%, Eurostat nhận định, số liệu này cho thấy các doanh nghiệp và người dân ngay cả ở các nước lớn là Đức và Pháp vẫn chưa dám chi tiêu hay đầu tư. Kinh tế Đức bị mất đà tăng trưởng trong quý III và IV, trong khi đó GDP của Pháp bất ngờ sụt giảm là dấu hiệu cho thấy sự phục hồi kinh tế của khu vực Eurozone thiếu vững chắc. Trên thực tế, kinh tế nhiều nước thành viên EU vẫn chưa chính thức ra khỏi khủng hoảng (dù các số liệu kinh tế cho thấy châu Âu đã chính thức ra khỏi khủng hoảng về mặt kỹ thuật).

Kinh tế các nước ASEAN và châu Á vẫn năng động, dự kiến duy trì ở mức 6,6%, cao hơn mức 6% của năm 2012 và cũng cao hơn mức được dự đoán hồi đầu năm là 5,75%. Kinh tế khu vực này vẫn đóng vai trò là động lực quan trọng thúc đẩy kinh tế thế giới tăng trưởng, đóng góp tới trên 40% cho tăng trưởng chung của kinh tế toàn cầu. Mức tăng trưởng kinh tế của khu vực châu Á (trừ Nhật Bản) vẫn đang dẫn đầu. Kinh tế Trung Quốc, sau thời gian dài tăng trưởng cao, năm 2013 bắt đầu tăng chậm lại so với năm 2012, tăng trưởng chỉ đạt mức 7,5% so với gần 8% của năm 2012, tuy nhiên đây vẫn là nền kinh tế năng động và có mức tăng trưởng cao nhất thế giới.

Kinh tế Nhật Bản năm 2013 có bước chuyển biến sáng sủa, đã thoát khỏi thời kỳ tăng trưởng âm và duy trì ở mức tăng GDP 1,8%. Kể từ khi lên nắm quyền, với thuyết “Abenomic”, Thủ tướng S. A-bê đã tăng thêm động lực thúc đẩy kinh tế trong nước, đồng thời đẩy mạnh hợp tác kinh tế với các nước, nhất là ASEAN, nên mặc dù vẫn còn nhiều khó khăn, nhưng kinh tế Nhật Bản vẫn nhích lên rõ nét và có triển vọng.

Kinh tế các nước ASEAN vẫn duy trì tốc độ tăng trưởng cao hơn năm 2012 ở hầu hết các quốc gia. Đáng lưu ý là kinh tế Mi-an-ma, sau hơn 2 năm tiến hành cải cách, mở cửa, đã trỗi dậy mạnh mẽ, trở thành điểm sáng trong khu vực. Tăng trưởng GDP của Mi-an-ma đạt 6,7%. Hiện quốc gia này đã thu hút được hơn 42 tỷ USD đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Kinh tế Việt Nam tăng 5,42% so với tốc độ tăng 5,035 năm 2012. Kinh tế các nước khác trong khu vực tuy có khó khăn nhưng vẫn tăng trưởng khá. GDP cả năm tăng trên 5,5%.

Kinh tế Mỹ La-tinh bị tác động bởi yếu tố chính trị, xã hội, vì vậy tăng trưởng năm 2013 không mấy khả quan. Dự kiến năm 2013 chỉ đạt mức 3,6%. Bra-xin là nước có nền kinh tế năng động thuộc nhóm BRICS, dự doán năm 2013 chỉ tăng trưởng được 4%.

Kinh tế châu Phi phụ thuộc nhiều vào kinh tế thế giới, nên thường bị tác động nhiều bởi yếu tố bên ngoài. Hơn nữa, yếu tố bất ổn chính trị, xung đột,... cũng kiềm chế kinh tế phát triển. Tuy nhiên, do các nước châu lục này tiến hành nhiều cải cách, hình thành những mối liên kết hợp tác kinh tế, nên năm 2013 vẫn duy trì được mức tăng trưởng tới 4,8%.

Triển vọng tăng trưởng tốt hơn trong năm 2014

Trong năm 2014, kinh tế thế giới vẫn đứng trước nhiều nhân tố bất lợi, như kinh tế Trung Quốc tăng trưởng chậm lại; châu Âu, đặc biệt là Eurozone vẫn phải đối mặt với tình trạng đình trệ; nhiều nước đang tìm kiếm mô hình tăng trưởng mới hiệu quả hơn; kinh tế Mỹ cũng đối mặt với những khó khăn do Đảng Dân chủ và Đảng Cộng hòa chưa thống nhất về một số vấn đề, Chính phủ Mỹ giảm bớt quy mô mua lại nợ xấu của các công ty, từ đó dẫn tới tình trạng đồng USD tràn ra thị trường tiền tệ thế giới, tác động tiêu cực tới kinh tế toàn cầu, nhất là kinh tế của các nước đang phát triển. Tuy nhiên, trên nền tảng những yếu tố thuận lợi của năm 2013, dự báo, năm 2014, kinh tế thế giới sẽ tiếp tục có những bước chuyển tích cực hơn.

Dấu hiệu hồi phục kinh tế các khu vực EU, Mỹ, Nhật Bản, Trung Quốc, ASEAN trong các quý III và IV năm 2013, trong đó có Việt Nam, cao hơn quý I và II. Eurozone sẽ có bước hồi phục nhanh hơn năm 2013 do dần thoát khỏi khủng hoảng và bắt đầu tăng trưởng khá. Theo nhận xét của J. Tríc-chê (Jean-Claude Trichet), cựu Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), kinh tế toàn cầu sẽ có đà tăng trưởng trong năm 2014 nhờ chính sách nới lỏng của các nước và biện pháp giảm thâm hụt ngân sách của Eurozone. Vì vậy, kinh tế thế giới năm 2014 vẫn có thể vươn lên và đạt tốc độ tăng tưởng GDP cao hơn năm 2013 ở hầu hết các nước và khu vực kinh tế lớn.

Dự báo, tốc độ tăng trưởng GDP của kinh tế thế giới năm 2014 có thể đạt mức 3,4% - 3,6% so với mức 3,1% năm 2013. Trong đó các khu vực và các nước lớn đều đạt mức tăng trưởng cao hơn năm 2013. Cụ thể, kinh tế Mỹ có thể đạt mức từ 2,7% - 2,9% ; kinh tế EU có thể đạt mức tăng trưởng xấp xỉ 1%, trong đó Eurozone tăng trưởng 0,8%; kinh tế Nhật Bản có thể đạt mức tăng trưởng 1,2% - 1,5%; kinh tế Nga hy vọng sẽ lạc quan hơn, với mức tăng trên 3%. Kinh tế Trung Quốc tuy sẽ tăng trưởng thấp hơn những năm trước nhưng vẫn ở mức cao: 7,0%.

Khu vực Đông Nam Á sẽ vẫn dẫn đầu về tốc độ tăng trưởng và có thể đạt từ 6,6% - 7%. Hầu hết các tổ chức kinh tế thế giới đều đưa ra dự báo tích cực đối với kinh tế Mi-an-ma, như trong 5 năm tới, GDP tăng trưởng bình quân hằng năm đạt 7,7%. Kinh tế tăng trưởng lành mạnh, biến nước này trở thành “miền đất hứa” của các nhà đầu tư thế giới. GDP của Việt Nam dự báo tăng 5,8% so với 5,42% năm 2013. Tuy nhiên, kinh tế Thái Lan vẫn chưa ổn định do bất ổn tình hình chính trị; kinh tế Phi-líp-pin chịu ảnh hưởng lớn do thiệt hại nặng của bão Hayian nên sẽ tăng trưởng chậm lại.

Kinh tế các nước châu Phi vẫn duy trì được mức của năm 2013 và có thể nhích lên, đạt từ 5% - 5,3%. Kinh tế Mỹ La-tinh vẫn chưa có biến chuyển lớn, nên dự kiến có thể đạt mức 3,6% - 3,8%.

Theo đánh giá chung, kinh tế thế giới năm 2014 được nhận định là sẽ tăng trưởng tốt hơn năm 2013. Cơ sở của các dự báo trên là, từ năm 2014, các chính sách nới lỏng tiền tệ của các ngân hàng trung ương các nước trên toàn cầu, nhất là châu Âu sẽ thúc đẩy xu hướng điều chỉnh các chính sách kinh doanh nhằm góp phần hồi phục kinh tế sau khủng hoảng. Tại Mỹ, Anh và châu Âu, các cơ quan này chủ trương nỗ lực cân bằng giữa hạ lãi suất để thúc đẩy kinh tế và ngăn chặn lạm phát./.