Chương mới trong hợp tác thương mại giữa EU và Canada

Những khó khăn ban đầu

Trong suốt 7 năm đàm phán, CETA đã vấp phải sự phản đối của người dân các nước EU do những lo ngại liên quan đến các tiêu chuẩn về tiêu dùng và bảo vệ môi trường tại châu Âu sẽ bị hạ thấp, cùng với đó là thị trường lao động bị đe dọa. Các tổ chức công đoàn thì lo ngại về sự suy giảm các quyền xã hội nếu các hiệp định được thông qua vì còn nhiều băn khoăn về vấn đề tổ chức sắp xếp xã hội khi bị áp đặt bởi các điều khoản của hiệp định. Vì thế, hàng loạt cuộc biểu tình quy mô lớn đã diễn ra khắp châu Âu trong thời gian qua.

Không chỉ có vậy, các nghị sĩ vùng Wallonie của Bỉ cũng đã bỏ phiếu chống lại văn bản này, buộc thời gian ký kết phải lùi lại. Ngày 18-10, Hội nghị Bộ trưởng Thương mại các nước thành viên EU diễn ra tại Luxembourg để thảo luận và thông qua những nội dung cuối cùng của CETA giữa EU và Canada trước khi lễ ký chính thức vào ngày 27-10. Tuy nhiên, chương trình nghị sự này đã không được thông qua tại Bỉ do vấp phải sự phản đối của chính quyền vùng Wallonie. Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Ngoại giao Bỉ Didier Reynders đã không nhận được sự cho phép của chính quyền vùng nói tiếng Pháp của nước này để có toàn quyền ký kết thỏa thuận. Trước đó, ngày 14-10, Cơ quan lập pháp vùng Wallonie, vùng nói tiếng Pháp của Bỉ, đã bỏ phiếu phản đối việc trao cho chính phủ liên bang thẩm quyền ký kết thỏa thuận CETA do những lo ngại liên quan đến các tiêu chuẩn về tiêu dùng và bảo vệ môi trường tại châu Âu sẽ bị hạ thấp, cùng với đó là thị trường lao động bị đe dọa.

Thậm chí, EU đưa ra đề xuất mới, kèm theo “tối hậu thư” yêu cầu Bỉ sẽ phải đưa ra quyết định rõ ràng đối với việc ký kết CETA. Tuy nhiên, Thủ hiến vùng Wallonie Paul Magnette đã bày tỏ sự thất vọng đối với những đề xuất mới bảo vệ các nhà đầu tư của EU, đồng thời bác bỏ "tối hậu thư" và chỉ trích việc khối này gây sức ép yêu cầu Bỉ phải thông qua thỏa thuận CETA trước đêm ngày 24-10 là phi dân chủ.

Các nhà phân tích cho rằng, nếu CETA không được ký kết, đây sẽ là một đòn giáng mạnh vào chính sách thương mại của EU, vốn đang loay hoay trong vấn đề Brexit và tình trạng tăng trưởng trì trệ. Ủy viên châu Âu phụ trách thương mại, bà Cecilia Malmström, từng cho rằng nếu EU không thể ký một thỏa thuận tốt với Canada - một trong những đồng minh thân cận của khối này, thế giới sẽ đặt câu hỏi rằng liệu EU có phải là đối tác đáng tin cậy hay không.

Ngày 27-10, nhằm xoa dịu những lo ngại của vùng Wallonia về việc nhập khẩu mặt hàng nông nghiệp và một hệ thống giải quyết tranh chấp gây nhiều tranh cãi, Thủ tướng Bỉ Charles Michel cho biết những người đứng đầu các vùng và cộng đồng ngôn ngữ của nước này đã đưa ra văn bản chung. Ngày 29-10, Bỉ đã chính thức ký thông qua Hiệp định CETA giữa EU và Canada, mở đường cho lễ ký kết chính thức hiệp định lịch sử này, thúc đẩy hoạt động thương mại giữa hai đối tác lớn này.

Để tránh cho EU phải hứng chịu một thất bại trên phương diện ngoại giao, dưới sức ép của 27 chính phủ trong liên minh đã ủng hộ CETA, ngày 28-10, với 58 phiếu thuận và 5 phiếu chống, Nghị viện vùng Wallonia của Bỉ đã thông qua Hiệp định CETA. Các nghị sĩ của vùng Wallonia đã bỏ phiếu ủng hộ CETA, một ngày sau khi các chính trị gia Bỉ đạt được thỏa thuận phá vỡ sự bế tắc liên quan đến Hiệp định này.

“Cú thoát hiểm” vào phút chót đã cứu 7 năm đàm phán giữa EU và Canada không bị đổ vỡ. Việc thông qua CETA cũng mở ra khả năng đàm phán để ký kết các hiệp định thương mại tự do trong tương lai như Hiệp định Thương mại tự do xuyên Đại Tây Dương (TTIP) kết nối Mỹ với các nước EU, vốn đang chịu sự phản đối gay gắt từ cả hai bờ Đại Tây Dương.

Chính thức ký kết CETA

Hội nghị thượng đỉnh EU và Canada diễn ra ngày 30-10-2016 tại thủ đô Brussels (Bỉ) đã thành công với kết quả là hai bên ký kết Hiệp định CETA. Phát biểu tại cuộc gặp Thủ tướng Canada Justin Trudeau, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Jean-Claude Juncker đánh giá tuy mọi việc đã rất khó khăn nhưng cuối cùng hai bên cũng đã đạt được đồng thuận và đi đến ký kết hiệp định kinh tế và thương mại rất quan trọng từng trải qua quá trình đàm phán dài 7 năm này.

Các văn bản liên quan đến CETA được thông qua bao gồm một quyết định về việc ký hiệp định, một quyết định về áp dụng tạm thời hiệp định và một quyết định trình Nghị viện châu Âu (EP) phê chuẩn việc ký kết hiệp định. Đại diện các nước thành viên EU cũng thông qua một văn bản giải thích các thuật ngữ bắt buộc của hiệp định về một số vấn đề. Sau khi ký kết, hiệp định CETA sẽ phải được Nghị viện châu Âu và Quốc hội Canada phê chuẩn trước khi chính thức có hiệu lực.

Tại hội nghị, lãnh đạo EU và Canada cũng đã ký kết Hiệp định đối tác chiến lược (SPA). SPA nhằm tăng cường hợp tác giữa hai bên về chính sách đối ngoại, cụ thể trong các lĩnh vực như duy trì hòa bình, an ninh quốc tế, phát triển kinh tế và bền vững, chống biến đổi khí hậu, hợp tác tư pháp và thực thi pháp luật. Hội nghị thượng đỉnh EU - Canada cũng đã bàn thảo về vấn đề miễn thị thực đối với công dân EU du lịch đến Canada và ngược lại.

Mở ra nhiều cơ hội mới

Năm 2013, EU và Canada đã đạt được thỏa thuận CETA về mặt nguyên tắc nhằm thúc đẩy kim ngạch thương mại hai chiều tăng thêm 20%, tạo ra 80.000 việc làm mới cùng các cơ hội cho người dân Canada cũng như các nước EU. Theo các chuyên gia kinh tế, một khi có hiệu lực, CETA sẽ kết nối EU - một trong những thị trường lớn nhất thế giới gồm 500 triệu dân với Canada, nền kinh tế rất năng động và lớn thứ 10 toàn cầu. Hàng hóa thông thương giữa hai bên sẽ được giảm tới 99% thuế suất. CETA cũng được kỳ vọng sẽ thúc đẩy kim ngạch thương mại song phương tăng thêm 12 tỷ Euro mỗi năm đồng thời giúp tạo ra nhiều việc làm mới trên cả hai bờ Đại Tây Dương. Hiệp định này sẽ không ảnh hưởng đến quyền hạn của các chính phủ trong vấn đề điều tiết lợi ích công cộng, đặc biệt là đối với các tiêu chuẩn về môi trường và xã hội. Hiệp định được ký cùng một văn bản diễn giải chung có tính ràng buộc giúp giải thích các quy định khi đi vào áp dụng trong thực tế, làm cho người dân hiểu rõ hơn về ý nghĩa và phạm vi của thỏa thuận.

Đối với Canada, CETA là thỏa thuận thương mại lớn và có tham vọng nhất mà nước này đạt được, bao gồm hầu hết các lĩnh vực trong quan hệ thương mại, kinh tế song phương Canada - EU, trong đó có thương mại hàng hóa và dịch vụ, đầu tư, thu mua chính phủ. Hiệp định này cũng bao gồm những lĩnh vực mà hai bên cùng quan tâm và vượt ra khỏi những hiệp định thương mại truyền thống của Canada.

Ngoài ra, việc ký kết CETA với EU còn có thể giúp Canada tăng thu nhập thêm 12 tỷ USD/năm. Với EU, CETA là hiệp định thương mại đầu tiên của EU với một quốc gia thành viên Nhóm 7 nước công nghiệp phát triển (G7) và là nền tảng cho một thị trường hợp nhất xuyên Đại Tây Dương./.