Thấy gì từ Hội nghị Bộ trưởng G20 ở Pa-ri

TCCSĐT - Hội nghị Bộ trưởng Tài chính và thống đốc các ngân hàng trung ương nhóm G20 đã nhóm họp tại Pa-ri (Pháp) từ ngày 18 đến ngày 22-2-2011. Dư luận quốc tế cho rằng, nhóm nước thuộc các nền kinh tế phát triển tiếp tục phục hồi sau cuộc khủng hoảng tài chính, đang tìm kiếm biện pháp để giành lại thế chủ động trong khi nền kinh tế toàn cầu đang thay đổi theo hướng có lợi cho thị trường Trung Quốc và các mới nổi khác. Đây cũng là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu trong chương trình nghị sự G20 lần này.

Thực trạng không mấy lạc quan của nền kinh tế thế giới

Bước vào năm 2011, với vai trò Chủ tịch Câu lạc bộ các nước giàu (G8) và Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi (G20), Pháp cùng các nước trong hai "câu lạc bộ” này đã khẩn trương chuẩn bị cho Hội nghị thượng đỉnh G20 vào đầu năm 2011. Theo kế hoạch, tại hội nghị Bộ trưởng Bộ Tài chính và Thống đốc Ngân hàng Trung ương các nước G20 sẽ thảo luận về hệ thống tiền tệ thế giới mới, khi mà những mâu thuẫn tiền tệ trong năm 2010 đã đẩy nền kinh tế thế giới đến kết cục chẳng mấy lạc quan: bộc lộ những bất đồng không dễ hóa giải.

Các chỉ số kinh tế năm 2010, về cơ bản, cho thấy nền kinh tế thế giới không chỉ ở tình trạng ngưng trệ, mà còn có những dấu hiệu "tiêu cực” mới. Hệ thống tài chính thế giới bộc lộ nhiều mâu thuẫn; sự mất cân đối về tỷ giá hối đoái giữa các đơn vị tiền tệ; đồng ơ-rô trước nguy cơ diệt vong... đó là hậu quả của cuộc khủng hoảng cơ cấu nghiêm trọng đang bao trùm lên nền kinh tế toàn cầu.

Sức ép tỷ giá đã lên đến tột đỉnh

Các vấn đề từng gây lo cho các quan chức từ trước khi diễn ra cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu như nguồn vốn không ổn định, sức ép tỷ giá và các khoản dự trữ ngoại tệ tăng nhanh đang tạo ra động lực mới tại các thị trường mới nổi. Sau khi giữ chức chủ tịch luân phiên của G20 từ tháng 1-2011, Pháp đang nỗ lực đề ra các nguyên tắc chỉ đạo, cảnh báo về những mâu thuẫn và thúc đẩy đối thoại.

Bộ trưởng Tài chính Pháp Cri-xtin La-gác-đơ (Christine Lagarde) cho biết, hội nghị của các quan chức G20 thảo luận vấn đề nên sử dụng lĩnh vực nào trong chương trình kinh tế của một nước để giúp họ xác định các vấn đề lớn như cân bằng tài khoản vãng lai, hoặc cân bằng thương mại. Bà La-gác-đơ cho rằng, mặc dù quyết định các biện pháp có thể chỉ là vấn đề kỹ thuật, nhưng chúng cũng nhạy cảm chính trị.

Tỷ giá hối đoái trở thành vấn đề đặc biệt nhức nhối gần đây khi các khoản thâm hụt và thặng dư thương mại bắt đầu tăng ở nhiều nước. Các khoản thặng dư thương mại khổng lồ xuất hiện khi một nước xuất khẩu nhiều hơn nhập khẩu. Tình trạng đó khiến một số nước tại hội nghị G20 Xơ-un (Hàn Quốc) tháng 11-2010 hết sức lo ngại và lên tiếng chỉ trích các nước khác đẩy mạnh xuất khẩu bằng cách ghìm giá đồng nội tệ của họ ở mức thấp.

Để xoa dịu vấn đề tiền tệ, Bộ trưởng Tài chính Pháp Cri-xtin La-gác-đơ cho biết, hội nghị G20 lần này thảo luận việc hình thành một giai đoạn quá độ hướng tới một chế độ tiền tệ toàn cầu trên cơ sở một số đồng tiền quốc tế. Ngoài ra, các quan chức G20 cũng thảo luận các biện pháp nhằm điều chỉnh những mất cân bằng khác, trong đó có giá lương thực và hàng loạt hàng hóa đang tăng mạnh trên toàn cầu.

Chia rẽ về chương trình ổn định nền kinh tế toàn cầu

Tuy nhiên các nước G20 vẫn tiếp tục bất đồng về chương trình ổn định nền kinh tế toàn cầu sau khủng hoảng và các biện pháp để phòng tránh một cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu mới. Các nhà phân tích kinh tế thế giới cho rằng sự phục hồi của nền kinh tế thế giới tuy vẫn mong manh và không ổn định nhưng đã làm dịu những sức ép và các lo ngại đã từng thúc đẩy các nước G20 hợp tác để loại bỏ các hiểm họa kinh tế và tài chính.

Một lĩnh vực các nước G20 khó đạt được thỏa thuận là phát triển các quy chế chung về cách thức và thời điểm xóa các hàng rào ngăn chặn dòng vốn nước ngoài đổ vào các nền kinh tế thị trường mới nổi. Các nước đang phát triển thuộc G20 phàn nàn chính sách tiền tệ lỏng lẻo của Mỹ, châu Âu và Nhật Bản khiến dòng vốn nước ngoài ồ ạt đổ vào nước họ khiến nền kinh tế có nguy cơ lạm phát cao. Đến nay, rất ít các nước G20 tỏ ý ủng hộ chương trình đầy tham vọng do Pháp đề xuất nhằm thúc đẩy cải tổ hệ thống tiền tệ quốc tế, tái cân bằng nền kinh tế toàn cầu, hạ thấp lạm phát và kiềm chế biến động của dòng vốn đầu tư xuyên quốc gia.

Sự phụ thuộc vào “ G2” ngày càng lớn

Có thể nói, số phận con tàu kinh tế thế giới giờ đây phụ thuộc không nhỏ vào mối quan hệ tác động lẫn nhau giữa Mỹ và Trung Quốc. Về phương diện nào đó, các nước phát triển đứng về phía Mỹ, còn các nước đang phát triển lại đứng về phía Trung Quốc. Các nước này đòi hỏi thiết lập lại trật tự thế giới mới, đòi đọc "bản cáo chung” cho một thế giới đơn cực và đòi tiếng nói của họ phải được coi trọng trong việc giải quyết các vấn đề khu vực và quốc tế...

Qua mô hình kinh tế - chính trị Trung Quốc, người ta không khỏi không nhận xét: Mức độ phục tùng chính trị tỷ lệ nghịch với mức độ phụ thuộc thương mại giữa hai đối tác Mỹ - Trung. Với quy mô phát triển nhanh chóng của nền kinh tế Trung Quốc, sự phụ thuộc về thương mại của các đối tác ngả sang hướng có lợi cho Bắc Kinh. Bước phát triển này giúp Trung Quốc có thể chi phối các đối tác thương mại theo quy mô ngày càng tăng.

Trước yêu cầu của Mỹ đòi thả nổi đồng NDT, Trung Quốc đã nhất quyết duy trì tỷ giá đồng nội tệ thấp hơn từ 30 đến 40% giá trị thực so với đồng USD đã khiến Nhà trắng không hài lòng. Mỹ cho rằng, chính sách tiền tệ của Trung Quốc chính là căn nguyên dẫn đến tình trạng thất nghiệp gia tăng ở nước này và nguy cơ của chủ nghĩa bảo hộ đang hiện hữu. Điều đó càng làm cho quan hệ Mỹ - Trung trở nên căng thẳng và tác động không nhỏ đến sự phục hồi nhanh chóng của nền kinh tế thế giới.

Lợi ích quốc gia vẫn cao hơn lợi ích toàn cầu

Các nhà nghiên cứu cho rằng, người Mỹ quen sống bằng tín dụng, với số lượng lớn tiền ảo, không có cơ sở thực tế; năm 2010 số nợ của Mỹ đã lên tới 87% GDP, thêm vào đó FED còn bơm thêm 600 tỉ USD vào hệ thống kinh tế yếu kém. Các nhà kinh tế Mỹ trấn an rằng, đây chưa phải là thảm họa, USD vẫn là đồng tiền dự trữ thế giới. Giảm mạnh nợ công và thâm hụt ngân sách cũng đồng nghĩa với nguy cơ đe dọa nền kinh tế Mỹ sụp đổ và mức sống của người dân Mỹ suy giảm. Đã đến lúc người Mỹ cần phải biết hy sinh để làm cho nền kinh tế của mình cân bằng. Đó cũng là một trong những yếu tố rất quan trọng để giữ cho con tàu kinh tế thế giới khỏi trật bánh. Đây là là sự lựa chọn khó khăn với các nhà lãnh đạo Mỹ.

Trung Quốc, với việc kìm hãm tỷ giá đồng NDT đã cho phép nước này thực hiện chính sách kiềm chế xuất khẩu của các nước phát triển, tạo ta những nhu cầu mới trong nước, tăng cường hướng nội của thị trường, nâng cao mức tiêu dùng của người dân Trung Quốc. Cũng giống như Mỹ, các nhà lãnh đạo Trung Quốc cũng khó khăn trong việc “hy sinh” vì lợi ích toàn cầu.

Nếu Mỹ và Trung Quốc không chấp nhận hy sinh vì lợi ích toàn cầu, không tiến hành cải cách hệ thống tiền tệ của họ, thì hậu quả khủng hoảng tài chính - kinh tế toàn cầu còn lâu mới kết thúc. Và việc định nghĩa lại các hệ thống tiền tệ, hay tìm kiếm các định chế kiểm soát mới... mà Hội nghị G20 hướng tới là không thể.

Cạnh tranh dành lợi thế và ngôi vị lãnh đạo

Kể từ khi bùng phát cuộc khủng hoảng tài chính - kinh tế thế giới bùng phát ở Mỹ năm 2008, Nhóm G20 gồm các nền kinh tế phát triển và các nền kinh tế mới nổi đã trở thành bộ tham mưu điều phối và đề xuất các quyết định hành động phối hợp, đến nay, lần đầu tiên G20 đang vấp phải những mâu thuẫn nội bộ. Ngay từ cuộc gặp của các Bộ trưởng Tài chính và Thống đốc Ngân hàng của G20 (ngày 23-10-2010 tại Gôi-gu, Hàn Quốc) đã báo hiệu trong G20 đang có những mâu thuẫn sâu sắc trong cách nhìn nhận các chương trình cụ thể nhằm vượt qua khủng hoảng. Ông Mô-ha-mét En Ơ-ri-an, một trong những nhà tài chính hàng đầu thế giới và là Giám đốc Quỹ đầu tư PIMKO, nhận xét: “Nếu các quốc gia hàng đầu thế giới đã từng phối hợp hành động có hiệu quả ở mức độ nhất định trong điều kiện can thiệp khá thủ công vào nền kinh tế thế giới trong giai đoạn đầu của cuộc khủng hoảng, thì hiện nay họ đã bắt đầu tỏ ta bất lực. Chúng ta đã từng chiến thắng trong chiến tranh nhưng hiện nay lại đang thua cuộc trong hòa bình”.

Như vậy, theo nhận xét của giới tài chính ở Anh, hiện nay tất cả các nước và cùng với nó là G20 đang tham gia vào quá trình phân bố lại lực lượng trong nền kinh tế và chính trị thế giới. Còn phóng viên hãng thông tấn ITAR-TASS, đại diện của ngân hàng HSBC - một trong những ngân hàng lớn nhất của EU, nhận xét: “Trên thực tế đang diễn ra cuộc đấu tranh nhằm xác định ai sẽ là người đóng vai trò chủ đạo trong toàn bộ tiến trình của thế kỷ XXI. Một vấn đề trở nên hết sức cấp bách hiện nay là liệu phương Tây có giữ được quyền kiểm soát đối với hệ thống tài chính thế giới và cùng với nó là các thể chế kinh tế quốc tế cơ bản, hay là chúng ta đang chờ đợi một sự chuyển giao giữa hai thời đại khi các nước có nền kinh tế và thị trường mới nổi, trước hết là các nước BRIC, sẽ phải khoác lên vai gánh nặng của người dẫn đầu. Không một phương án nào đang được nghiên cứu hiện nay có thể trù tính hết được, hơn nữa, cũng rất khó có thể dự báo hết được những hậu quả trong dài hạn”./.