Quảng Ninh phát triển kinh tế đối ngoại gắn với bảo đảm lợi ích quốc gia - dân tộc trong bối cảnh mới

Kinh tế đối ngoại - động lực phát triển bền vững của tỉnh Quảng Ninh

Trong tiến trình hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới, tỉnh Quảng Ninh đã khẳng định vị thế là một trong những địa phương năng động hàng đầu cả nước về phát triển kinh tế đối ngoại. Với tầm nhìn chiến lược và sự đồng thuận cao của cả hệ thống chính trị, tỉnh Quảng Ninh từng bước chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ “nâu” sang “xanh”, coi kinh tế đối ngoại là trụ cột quan trọng thúc đẩy tăng trưởng bền vững, nâng cao đời sống nhân dân và bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế với ổn định xã hội.

Thứ nhất, đẩy mạnh thu hút đầu tư và phát triển hạ tầng hiện đại. Tỉnh Quảng Ninh thực hiện nhất quán phương châm “chính quyền phục vụ, doanh nghiệp phát triển, người dân thụ hưởng”, đồng thời cải thiện mạnh mẽ môi trường đầu tư. Các khu kinh tế ven biển, như Vân Đồn, Quảng Yên, Móng Cái trở thành “điểm đến” hấp dẫn đối với các nhà đầu tư trong lĩnh vực công nghiệp chế biến - chế tạo, năng lượng tái tạo, logistics và du lịch chất lượng cao. Dòng vốn FDI không ngừng gia tăng cả về quy mô và chất lượng, góp phần quan trọng vào quá trình cơ cấu lại nền kinh tế theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững. Trong 9 tháng đầu năm 2025, tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) của tỉnh đạt 11,66% - mức tăng cao nhất trong 10 năm qua⁽¹⁾, phản ánh rõ sức bật của nền kinh tế. Hệ thống hạ tầng chiến lược như cảng Cái Lân, cao tốc Hạ Long - Vân Đồn - Móng Cái, sân bay Vân Đồn được đầu tư đồng bộ, năng lực cạnh tranh và khả năng kết nối quốc tế.

Thứ hai, phát triển mạnh lĩnh vực du lịch - dịch vụ quốc tế. Với Di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long và hệ thống du lịch biển, đảo phong phú, tỉnh Quảng Ninh đã trở thành trung tâm du lịch quốc tế có sức cạnh tranh cao. Sau giai đoạn phục hồi do ảnh hưởng của đại dịch COVID-19, tỉnh Quảng Ninh đón hàng triệu lượt khách mỗi năm, mở rộng thị trường sang Hàn Quốc, Nhật Bản, châu Âu, Trung Đông. Hoạt động du lịch phần quan trọng vào cơ cấu lại nền kinh tế theo hướng dịch vụ hiện đại và thân thiện môi trường. Theo báo cáo của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Ninh, trong 9 tháng đầu năm 2025, tỉnh Quảng Ninh đón 17,11 triệu lượt khách du lịch, tăng 9% so với cùng kỳ năm 2024; tổng doanh thu đạt 44.250 tỷ đồng, tăng 20%⁽²⁾.

Thứ ba, phát huy hiệu quả mô hình hợp tác công - tư (PPP) và giữ vững tự chủ chiến lược. Tỉnh Quảng Ninh là địa phương tiên phong trong huy động nguồn lực xã hội hóa cho phát triển hạ tầng hiện đại. Những công trình tiêu biểu, như cao tốc Hạ Long - Hải Phòng, sân bay Vân Đồn, cảng tàu khách quốc tế Hạ Long không chỉ mang ý nghĩa kinh tế, mà còn thể hiện tư duy hội nhập chủ động, tinh thần tự lực, tự cường. Qua đó, góp phần rút ngắn khoảng cách phát triển với vùng tam giác Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh, mở rộng kết nối quốc tế và thu hút các nhà đầu tư chiến lược. Hiện nay, tỉnh Quảng Ninh có 10.471 doanh nghiệp đang hoạt động có kê khai thuế với tổng số vốn đăng ký 369.711 tỷ đồng. Trong đó, doanh nghiệp khu vực kinh tế tư nhân chiếm 97,84%, doanh nghiệp có vốn nhà nước chiếm 0,72% và doanh nghiệp đầu tư nước ngoài chiếm 1,44%⁽³⁾.

Thứ tư, định hướng phát triển kinh tế đối ngoại gắn với hội nhập quốc tế sâu rộng và giá trị gia tăng cao. Trước xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu theo hướng gần thị trường tiêu thụ  và hợp tác với đối tác tin cậy, tỉnh Quảng Ninh có cơ hội trở thành trung tâm kết nối mới của khu vực phía Bắc, nơi hội tụ vốn, công nghệ và nhân lực chất lượng cao. Mục tiêu trọng tâm của tỉnh là chuyển từ “xuất khẩu nguồn tài nguyên thiên nhiên” sang “xuất khẩu tri thức, dịch vụ và giá trị gia tăng”, từng bước tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, khẳng định vị thế chiến lược trong mạng lưới kinh tế khu vực và quốc tế.

Từ những kết quả đạt được, có thể khẳng định kinh tế đối ngoại đã trở thành động lực chủ yếu thúc đẩy tăng trưởng, chuyển dịch cơ cấu kinh tế và nâng cao vị thế chiến lược của tỉnh Quảng Ninh. Những thành tựu đó phản ánh tinh thần năng động, sáng tạo của địa phương và là minh chứng sinh động cho đường lối hội nhập quốc tế đúng đắn của Đảng và Nhà nước. Sự kết hợp hài hòa giữa phát triển kinh tế đối ngoại và bảo đảm lợi ích quốc gia - dân tộc tạo nên bản sắc riêng trong chiến lược phát triển của tỉnh Quảng Ninh - một địa phương chủ động, cởi mở, hội nhập quốc tế sâu rộng, nhưng luôn kiên định giữ vững bản lĩnh, độc lập và chủ quyền kinh tế trong dòng chảy toàn cầu hóa.

Bảo đảm lợi ích quốc gia - dân tộc trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế

Phát triển kinh tế đối ngoại không thể tách rời nhiệm vụ bảo đảm lợi ích quốc gia - dân tộc, nhất là trong bối cảnh toàn cầu hóa ngày càng sâu rộng, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn diễn biến phức tạp. Với vị trí địa - chính trị đặc biệt, vừa tiếp giáp Trung Quốc, vừa là “cửa ngõ” ra biển của vùng Đông Bắc, tỉnh Quảng Ninh đứng trước cơ hội mở rộng hợp tác kinh tế song cũng đối diện với không ít thách thức liên quan đến chủ quyền, an ninh và ổn định xã hội. Vì vậy, tỉnh luôn coi giữ vững độc lập, tự chủ, an ninh quốc gia là nguyên tắc xuyên suốt trong phát triển kinh tế đối ngoại.

Một là, mọi hoạt động đối ngoại kinh tế phải hướng tới mục tiêu phát triển bền vững và củng cố nội lực của nền kinh tế. Trong thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), tỉnh Quảng Ninh đặt tiêu chí “chọn lọc, chất lượng và hiệu quả” lên hàng đầu, ưu tiên dự án công nghệ cao, thân thiện môi trường, có khả năng lan tỏa và liên kết với doanh nghiệp trong nước. Những dự án quy mô lớn, như tổ hợp năng lượng tái tạo ở Vân Đồn, khu công nghiệp xanh tại Quảng Yên, đều được xem xét, thẩm định kỹ lưỡng về tác động dài hạn, bảo đảm hài hòa giữa lợi ích kinh tế, xã hội và môi trường, đồng thời giảm thiểu nguy cơ phụ thuộc vào một đối tác hoặc chuỗi cung ứng đơn lẻ. Việc thực hiện nhất quán nguyên tắc này đã giúp tỉnh Quảng Ninh xây dựng nền tảng vững chắc cho mục tiêu tự chủ kinh tế trong giai đoạn hội nhập quốc tế sâu rộng hiện nay.

Hai là, gắn phát triển kinh tế biên giới với bảo vệ chủ quyền và an ninh quốc gia. Với vị trí chiến lược, tỉnh Quảng Ninh coi kinh tế biên giới là trụ cột phát triển toàn diện, đồng thời là tuyến phòng thủ vững chắc về quốc phòng - an ninh. Tỉnh tập trung xây dựng mô hình hợp tác kinh tế biên giới bền vững, gắn phát triển kinh tế - xã hội với giữ gìn trật tự, an toàn khu vực biên giới. Các cửa khẩu Móng Cái, Hoành Mô, Bắc Phong Sinh được quản lý hiệu quả, vừa thúc đẩy hợp tác thương mại với Trung Quốc, vừa củng cố thế trận quốc phòng toàn dân. Công tác phối hợp giữa chính quyền, hải quan, biên phòng được triển khai đồng bộ, phòng, chống buôn lậu, phát triển thương mại biên giới chính ngạch, minh bạch, bền vững.

Ba là, kết hợp hài hòa hợp tác quốc tế với bảo tồn văn hóa và bảo vệ môi trường. Trong phát triển kinh tế và du lịch quốc tế, tỉnh Quảng Ninh luôn gắn tăng trưởng với gìn giữ Vịnh Hạ Long và bản sắc văn hóa dân tộc, bảo đảm phát triển xanh, kinh tế tuần hoàn và giảm phát thải, phù hợp cam kết “phát thải ròng bằng 0” của Việt Nam. Các mô hình du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái ở Bình Liêu, Tiên Yên, Đầm Hà góp phần bảo tồn văn hóa, tăng sức mạnh nội sinh và khẳng định vai trò tiên phong của tỉnh Quảng Ninh trong phát triển bền vững, hội nhập trách nhiệm và thân thiện với môi trường.

Bốn là, mở rộng quan hệ đối ngoại và hợp tác khu vực trên cơ sở bình đẳng, cùng có lợi. Tỉnh Quảng Ninh xác định phát triển quan hệ đối ngoại là trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế đối ngoại, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và vị thế của địa phương trong khu vực. Theo đó, tỉnh Quảng Ninh chủ động duy trì và mở rộng hợp tác với nhiều địa phương của Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và các nước thành viên Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN); đồng thời, triển khai thỏa thuận trong lĩnh vực thương mại, đầu tư, du lịch, giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực. Các hoạt động đối ngoại tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, củng cố quan hệ hữu nghị và hợp tác bình đẳng - nền tảng bảo đảm lợi ích quốc gia - dân tộc trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu. Ở tầm quốc gia, kết quả hợp tác đối ngoại của tỉnh Quảng Ninh góp phần cụ thể hóa chủ trương đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế của Đảng và Nhà nước; đồng thời, mở rộng hợp tác với các trung tâm kinh tế mới nổi, khẳng định vị thế chủ động, tích cực của Việt Nam trong khu vực và trên thế giới.

Năm là, phát huy kinh tế đối ngoại như công cụ nâng cao vị thế quốc gia trong hội nhập quốc tế. Tỉnh Quảng Ninh đã chủ động đăng cai nhiều sự kiện quốc tế lớn như Diễn đàn Du lịch ASEAN, Diễn đàn Kinh tế biển xanh, Hội nghị xúc tiến đầu tư vùng Đông Bắc, thể hiện năng lực điều hành và tinh thần trách nhiệm của địa phương. Những hoạt động này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế, mà còn lan tỏa giá trị chính trị, ngoại giao, văn hóa, góp phần tăng uy tín quốc gia và khẳng định vai trò “đại sứ kinh tế” năng động của tỉnh Quảng Ninh trong tiến trình hội nhập quốc tế sâu rộng.

Sáu là, xây dựng cơ chế giám sát và cảnh báo sớm rủi ro kinh tế quốc tế trên nền tảng công nghệ số và dữ liệu lớn (big data), giúp tỉnh Quảng Ninh chủ động ứng phó biến động toàn cầu. Việc khai thác các công cụ phân tích kinh tế vĩ mô và dữ liệu thị trường cho phép nhận diện sớm rủi ro, bảo vệ doanh nghiệp và người lao động. Ứng dụng công nghệ số trong quản trị kinh tế thể hiện tư duy điều hành hiện đại, tăng tự chủ chiến lược, nâng cao khả năng thích ứng và củng cố nền tảng phát triển bền vững trong hội nhập quốc tế sâu rộng.

Từ những nỗ lực toàn diện, tỉnh Quảng Ninh trở thành một trong những hình mẫu về hội nhập quốc tế sâu rộng gắn với bảo đảm lợi ích quốc gia - dân tộc. Sự phát triển năng động, có kiểm soát và gắn kết chặt chẽ giữa kinh tế, an ninh và văn hóa khẳng định rằng mở cửa hội nhập quốc tế không đồng nghĩa với đánh mất bản lĩnh. Hội nhập quốc tế trên nền tảng đặt lợi ích quốc gia - dân tộc lên “trên hết, trước hết” là con đường vững chắc để tỉnh Quảng Ninh góp phần củng cố sức mạnh tổng hợp quốc gia và giá trị bền vững trong chiến lược phát triển, hội nhập quốc tế của Việt Nam.

Hướng tới mô hình phát triển kinh tế đối ngoại bền vững, tự chủ và hội nhập quốc tế sâu rộng

Kể từ khi ban hành Nghị quyết số 06-NQ/TU, năm 2012, về “Phát triển bền vững, đổi mới mô hình tăng trưởng và cơ cấu kinh tế”, tỉnh Quảng Ninh đã tiên phong chuyển đổi mạnh mẽ từ “kinh tế nâu” sang “kinh tế xanh”. Hơn một thập niên qua, tỉnh Quảng Ninh luôn giữ vai trò “đầu tàu” trong phát triển kinh tế đối ngoại, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng chung của đất nước.

Trong bối cảnh thế giới biến động nhanh, cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc gia tăng, cùng xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng, chuyển đổi xanh và tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, việc duy trì đà phát triển đòi hỏi tỉnh Quảng Ninh cần xây dựng mô hình tăng trưởng mới, bền vững, tự chủ và hội nhập sâu rộng. Đây không chỉ là xu thế tất yếu của thời đại, mà còn là lựa chọn chiến lược bảo đảm lợi ích lâu dài của quốc gia - dân tộc.

Thứ nhất, đặt phát triển bền vững là tiêu chí trung tâm trong định hướng phát triển. Tỉnh Quảng Ninh cần chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa vào lợi thế sẵn có về nguồn tài nguyên thiên nhiên và vị trí địa lý sang hướng phát triển dựa trên năng suất, chất lượng và hiệu quả. Nền kinh tế phải có khả năng thích ứng cao, giảm thiểu tổn thương trước các cú sốc bên ngoài. Trọng tâm phát triển chuyển từ tăng trưởng theo chiều rộng sang nâng cao chất lượng tăng trưởng, lấy đổi mới sáng tạo, ứng dụng khoa học - công nghệ hiện đại và phát triển nguồn nhân lực tri thức làm động lực chủ yếu.

Thứ hai, củng cố tự chủ chiến lược trong kinh tế đối ngoại. Hội nhập quốc tế sâu rộng không đồng nghĩa với phụ thuộc, mà thể hiện năng lực làm chủ nội lực để tham gia bình đẳng trong chuỗi giá trị toàn cầu. Tỉnh Quảng Ninh cần tập trung phát triển các ngành công nghiệp có giá trị gia tăng cao, đẩy mạnh đầu tư vào công nghệ số, năng lượng sạch, công nghiệp hỗ trợ; đồng thời khuyến khích doanh nghiệp trong tỉnh tăng cường liên kết và tham gia sâu vào chuỗi cung ứng quốc tế. Khi năng lực nội sinh được nâng cao, doanh nghiệp Quảng Ninh sẽ chuyển từ vai trò đối tác sang vị thế chủ thể hội nhập, qua đó đóng góp thiết thực cho mục tiêu tự chủ kinh tế quốc gia.

Thứ ba, nâng tầm chất lượng hội nhập quốc tế. Tỉnh Quảng Ninh cần chủ động dẫn dắt hợp tác khu vực, khai thác hiệu quả các FTA thế hệ mới⁽⁴⁾ để mở rộng thị trường và tham gia sâu chuỗi giá trị toàn cầu. Phát triển Vân Đồn, Quảng Yên theo tiêu chuẩn quốc tế, gắn với cảng biển nước sâu và sân bay quốc tế, tạo hạ tầng đồng bộ thúc đẩy lan tỏa kinh tế. Mục tiêu là chuyển từ “điểm đến đầu tư” sang “trung tâm khởi tạo giá trị”, khẳng định vai trò “đầu tàu” hội nhập quốc tế của khu vực phía Bắc.

Thứ tư, phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Tỉnh Quảng Ninh cần ưu tiên đầu tư hạ tầng số, logistics thông minh và thương mại điện tử xuyên biên giới; đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng dữ liệu lớn (big data) và trí tuệ nhân tạo (AI) trong quản trị, sản xuất và kinh doanh. Việc hình thành các khu công nghệ cao, vườn ươm khởi nghiệp và đô thị sáng tạo sẽ tạo động lực tăng trưởng mới, giúp tỉnh Quảng Ninh “đi cùng và đi trước” trong các lĩnh vực mũi nhọn, từng bước xây dựng nền kinh tế số có sức cạnh tranh khu vực và quốc tế.

Thứ năm, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Tỉnh Quảng Ninh cần tiếp tục đổi mới giáo dục nghề nghiệp, mở rộng hợp tác đào tạo quốc tế, tập trung phát triển đội ngũ nhân lực có trình độ công nghệ, ngoại ngữ, quản trị và hiểu biết văn hóa hội nhập, đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế toàn cầu. Con người cần được xác định là chủ thể của hội nhập quốc tế, là nguồn lực quyết định bảo đảm cho tỉnh Quảng Ninh phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh trong kỷ nguyên số.

Thứ sáu, đẩy mạnh đối ngoại nhân dân và ngoại giao địa phương. Việc tăng cường giao lưu với các tỉnh biên giới Trung Quốc, thúc đẩy hợp tác du lịch với Hàn Quốc, Nhật Bản, cùng liên kết vùng với Hải Phòng, Hà Nội, Lạng Sơn,… sẽ giúp tỉnh Quảng Ninh phát huy vai trò “trung tâm mở” của vùng kinh tế phía Bắc, đồng thời định hình cấu trúc kinh tế khu vực cân bằng, hài hòa và bền vững hơn.

Thứ bảy, nâng cao năng lực quản trị và hoàn thiện thể chế kinh tế hiện đại. Việc duy trì vị trí nhóm đầu cả nước về năng lực cạnh tranh (PCI), cải cách hành chính (PAR Index) và mức độ hài lòng của người dân (SIPAS) là nền tảng quan trọng, song tỉnh Quảng Ninh cần chuyển từ mô hình “chính quyền phục vụ” sang “chính quyền kiến tạo phát triển”. Chính quyền cần đóng vai trò chủ động trong đồng hành cùng doanh nghiệp, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, mở rộng thị trường quốc tế và triển khai thử nghiệm cơ chế “sandbox” cho các mô hình kinh tế mới, như thương mại số, tài chính xanh và logistics xuyên biên giới.

Về tổng thể, việc xây dựng mô hình phát triển kinh tế đối ngoại bền vững, tự chủ và hội nhập quốc tế sâu rộng giúp tỉnh Quảng Ninh duy trì đà tăng trưởng ổn định, đồng thời hình thành chuẩn mực phát triển mới cho các địa phương trong thời kỳ toàn cầu hóa. Khi hội nhập quốc tế được định hướng bởi nội lực vững mạnh và đặt trên nền tảng lợi ích quốc gia - dân tộc, tỉnh Quảng Ninh trở thành cực tăng trưởng năng động của miền Bắc, đồng thời là biểu tượng cho một Việt Nam chủ động, tự tin, sáng tạo trong thế kỷ XXI./.

----------------------------

(1) Đỗ Phương: “GRDP 9 tháng đầu năm tăng cao nhất trong 10 năm trở lại đây”, Báo Quảng Ninh điện tử, ngày 1-10-2025, https://baoquangninh.vn/ubnd-tinh-hop-thuong-ky-thang-9-nam-2025-3378184.html
(2) “Quảng Ninh đẩy mạnh kích cầu du lịch quý IV/2025”, Cổng thông tin điện tử Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, ngày 7-10-2025, https://bvhttdl.gov.vn/quang-ninh-day-manh-kich-cau-du-lich-quy-iv-2025-20251007093109577.htm
(3) “Quảng Ninh kích hoạt đột phá từ khu vực kinh tế tư nhân”, Thời báo Tài chính Việt Nam, ngày 14-6-2025, https://thoibaotaichinhvietnam.vn/quang-ninh-kich-hoat-dot-pha-tu-khu-vuc-kinh-te-tu-nhan-178302.html
(4) Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), FTA Việt Nam và Liên minh châu Âu (EVFTA), Hiệp định Đối tác Kinh tế toàn diện hhu vực (RCEP),…