Triển vọng phát triển ngành công nghiệp chế biến, chế tạo ở tỉnh Quảng Ninh

Chủ trương, định hướng phát triển ngành công nghiệp chế biến, chế tạo của tỉnh Quảng Ninh

Thực tiễn phát triển những năm gần đây giai đoạn từ năm 2020 - 2025 của tỉnh Quảng Ninh cho thấy, ngành công nghiệp chế biến, chế tạo đã và đang từng bước khẳng định vai trò động lực dẫn dắt tăng trưởng, góp phần quan trọng vào tăng GRDP, thu ngân sách, giải quyết việc làm và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế địa phương. Đặc biệt, trong 3 tháng cuối năm 2025 (tháng 9-2025 đến tháng 12-2025), trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất ổn, ngành chế biến, chế tạo của Quảng Ninh vẫn duy trì đà tăng trưởng tích cực, cho thấy tính đúng đắn của định hướng phát triển công nghiệp theo chiều sâu mà tỉnh Quảng Ninh đã kiên trì thực hiện trong suốt giai đoạn 2020 - 2025.

Quán triệt sâu sắc các nghị quyết của Trung ương về phát triển công nghiệp và chuyển đổi mô hình tăng trưởng, Nghị quyết số 01-NQ/TU, ngày 16-11-2020 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh về phát triển nhanh, bền vững ngành công nghiệp chế biến, chế tạo giai đoạn 2020 – 2025, định hướng 2030 là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XV xác định rõ: phát triển công nghiệp theo hướng hiện đại, xanh, giá trị gia tăng cao, trong đó công nghiệp chế biến, chế tạo đóng vai trò chủ lực, từng bước thay thế vị trí chi phối của khai khoáng trong cơ cấu kinh tế.

Trên cơ sở đó, tỉnh Quảng Ninh đã ban hành nhiều chương trình, đề án và giải pháp đồng bộ nhằm: 1) Thu hút các dự án chế biến, chế tạo có quy mô lớn, công nghệ tiên tiến, thân thiện môi trường; 2) Phát triển hệ thống khu công nghiệp, khu kinh tế đồng bộ, hiện đại; 3) Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh.

Những năm qua, tỉnh Quảng Ninh tập trung phát triển đồng bộ không gian công nghiệp. Đến nay, toàn tỉnh đã quy hoạch 5 khu kinh tế (KKT), 23 khu công nghiệp (KCN) và 36 cụm công nghiệp (CCN), trong đó nhiều khu công nghiệp có hạ tầng đồng bộ, tỷ lệ lấp đầy cao, như: Sông Khoai, Đông Mai và Việt Hưng...

Thực trạng phát triển ngành công nghiệp chế biến, chế tạo giai đoạn 2020–2025

Giai đoạn 2020–2025, ngành công nghiệp chế biến, chế tạo của Quảng Ninh duy trì mức tăng trưởng bình quân khoảng 23%/năm, trở thành ngành có tốc độ tăng trưởng cao nhất trong khu vực công nghiệp. Đến năm 2025, ngành chế biến, chế tạo đóng góp ngày càng lớn vào GRDP, từng bước khẳng định vai trò trụ cột của nền kinh tế tỉnh.

Riêng trong năm 2025, nhất là giai đoạn từ tháng 9 đến đầu tháng 12, chỉ số sản xuất ngành chế biến, chế tạo tiếp tục tăng trưởng cao, nhiều sản phẩm công nghiệp chủ lực đạt và vượt kế hoạch đề ra. Điều này phản ánh sự phục hồi và mở rộng sản xuất của doanh nghiệp, cũng như hiệu quả của các chính sách hỗ trợ sản xuất, kinh doanh của tỉnh.

Một trong những điểm nổi bật của ngành chế biến, chế tạo Quảng Ninh là khả năng thu hút mạnh mẽ nguồn vốn đầu tư xã hội, đặc biệt là vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Giai đoạn 2020 - 2025, tổng vốn đầu tư vào ngành chế biến, chế tạo ước đạt khoảng 8,98 tỷ USD, trong đó vốn FDI chiếm tỷ trọng lớn.

Nhiều dự án quy mô lớn trong các lĩnh vực: sản xuất ô tô, cơ khí chế tạo, điện tử, thiết bị công nghệ cao, vật liệu mới… đã đi vào hoạt động, góp phần mở rộng năng lực sản xuất, đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao trình độ công nghệ của ngành.

Cùng với đó, hệ thống các khu công nghiệp như: Sông Khoai, Đông Mai, Việt Hưng, Hải Hà… được đầu tư đồng bộ về hạ tầng, trở thành điểm đến hấp dẫn của các nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Theo thống kê của Sở Công Thương tỉnh Quảng Ninh, từ năm 2021 đến nay, toàn tỉnh giải phóng trên 717ha đất công nghiệp, tăng 32% so với năm 2020, tạo quỹ đất sạch để thu hút các dự án quy mô lớn, công nghệ cao. Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021–2030 được Thủ tướng phê duyệt tiếp tục khẳng định hướng phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo với hai vùng trọng điểm. Trong đó, phía Tây Nam phát triển công nghiệp thiết bị, linh kiện ô tô và năng lượng tái tạo; phía Đông Bắc trở thành trung tâm sản xuất công nghệ cao, dệt may hiện đại, phù hợp với mục tiêu phát triển xanh và công nghệ cao.

Việc triển khai đồng bộ các cơ chế, chính sách của tỉnh đã góp phần tạo đột phá trong thu hút đầu tư. Nhiều dự án quy mô lớn đã hình thành các trung tâm công nghiệp chế biến, chế tạo, như: Công ty trách nhiệm hữu hạn (TNHH) Parts Seiko Việt Nam (KCN Sông Khoai) chuyên sản xuất, gia công các chi tiết kim loại như vòng đệm, giá đỡ trục; Công ty TNHH Công nghiệp Jinko Solar Việt Nam, sản xuất tấm năng lượng mặt trời, silic, cell quang điện; Tổ hợp công nghiệp ô tô Thành Công Việt Hưng đi vào hoạt động đánh dấu bước tiến quan trọng, mở ra triển vọng hình thành cụm liên kết ngành ô tô và công nghiệp phụ trợ, đưa Quảng Ninh tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, đúng như yêu cầu phát triển theo chiều sâu.

Thời gian qua, tốc độ tăng trưởng của ngành công nghiệp chế biến, chế tạo tăng qua từng năm. Giai đoạn 2020-2025, lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo của Quảng Ninh thu hút 8,98 tỷ USD vốn đầu tư, trong đó 6,74 tỷ USD là vốn FDI. Ngành duy trì tốc độ tăng trưởng bình quân trên 21% mỗi năm, nâng tỷ trọng trong cơ cấu GRDP của tỉnh lên 12,83%, tăng 3% so với năm 2020. Với những kết quả này, công nghiệp chế biến, chế tạo đã và đang trở thành động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế Quảng Ninh.

Cơ cấu sản phẩm của ngành chế biến, chế tạo Quảng Ninh có sự chuyển dịch tích cực theo hướng giảm dần các ngành thâm dụng tài nguyên, lao động giản đơn; tăng nhanh các ngành sử dụng công nghệ, kỹ thuật cao.

Nhiều sản phẩm có giá trị gia tăng và khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu như ô tô, linh kiện điện tử, thiết bị điện, vật liệu năng lượng mới… đã và đang trở thành nhóm sản phẩm chủ lực của ngành.

Bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình phát triển ngành chế biến, chế tạo Quảng Ninh vẫn còn bộc lộ một số hạn chế:

Thứ nhất, quy mô và chiều sâu công nghiệp chưa thật sự đồng đều. Một số dự án lớn đóng vai trò dẫn dắt, song khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nước còn hạn chế về năng lực công nghệ, vốn và quản trị, chưa tham gia sâu vào chuỗi giá trị.

Thứ hai, công nghiệp hỗ trợ phát triển chậm, số lượng doanh nghiệp sản xuất linh kiện, phụ tùng còn ít, tỷ lệ nội địa hóa thấp, khiến ngành chế biến, chế tạo của tỉnh vẫn phụ thuộc nhiều vào nguồn nguyên vật liệu và linh kiện nhập khẩu.

Thứ ba, chất lượng nguồn nhân lực chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của sản xuất hiện đại, đặc biệt là thiếu lao động kỹ thuật cao, chuyên gia công nghệ và đội ngũ quản lý sản xuất có trình độ.

Thứ tư, áp lực về môi trường và phát triển bền vững ngày càng gia tăng, đòi hỏi ngành công nghiệp phải chuyển mạnh sang mô hình sản xuất xanh, tiết kiệm tài nguyên và năng lượng.

Thứ năm, khả năng thích ứng với biến động thị trường quốc tế còn hạn chế, nhất là đối với các doanh nghiệp có quy mô nhỏ, phụ thuộc vào một số thị trường xuất khẩu truyền thống.

Những giải pháp và định hướng phát triển ngành công nghiệp chế biến, chế tạo thời gian tới

Để tiếp tục phát huy vai trò động lực của ngành chế biến, chế tạo trong giai đoạn tới, tỉnh Quảng Ninh cần triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp sau:

Một là, phát triển ngành theo chiều sâu, nâng cao giá trị gia tăng. Tiếp tục ưu tiên thu hút các dự án chế biến, chế tạo có công nghệ tiên tiến, sản phẩm giá trị gia tăng cao; đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp trong nước đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực quản trị và tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất toàn cầu.

Hai là, đẩy mạnh phát triển công nghiệp hỗ trợ. Xây dựng cơ chế, chính sách đặc thù nhằm khuyến khích phát triển doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ; thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước; hình thành các cụm công nghiệp hỗ trợ theo ngành, lĩnh vực.

Ba là, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Đổi mới căn bản công tác đào tạo nghề, gắn đào tạo với nhu cầu doanh nghiệp; tăng cường hợp tác giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp; chú trọng đào tạo lao động kỹ thuật cao và đội ngũ quản lý công nghiệp.

Bốn là, thúc đẩy chuyển đổi số và phát triển công nghiệp xanh. Khuyến khích doanh nghiệp ứng dụng công nghệ số, tự động hóa trong sản xuất; đồng thời ưu tiên phát triển các dự án công nghiệp sạch, tiết kiệm năng lượng, thân thiện môi trường, phù hợp xu thế phát triển bền vững.

Năm là, mở rộng thị trường và nâng cao năng lực hội nhập. Hỗ trợ doanh nghiệp đa dạng hóa thị trường, nâng cao khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về chất lượng, môi trường và trách nhiệm xã hội; qua đó nâng cao vị thế của sản phẩm công nghiệp Quảng Ninh trên thị trường khu vực và thế giới.

Thực tiễn phát triển cho thấy, ngành công nghiệp chế biến, chế tạo đã và đang trở thành trụ cột quan trọng của nền kinh tế tỉnh Quảng Ninh, góp phần hiện thực hóa mục tiêu chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng bền vững, hiện đại. Trong bối cảnh mới, với quyết tâm chính trị cao của Đảng bộ, chính quyền và sự đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp, ngành chế biến, chế tạo tỉnh Quảng Ninh có đủ điều kiện, thời cơ, hạ tầng để tiếp tục bứt phá, khẳng định vai trò động lực tăng trưởng, đóng góp thiết thực vào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước trong kỷ nguyên mới./.