Mảnh đất của sự bắt đầu

Một ngày thu tháng 8, bầu trời trong xanh, nắng vàng ong như mật, chúng tôi trở lại mảnh đất Võ Liệt, huyện Thanh Chương, Nghệ An, nơi khởi nguồn đầu tiên của cao trào cách mạng 1930–1931. Những biến cố lịch sử đã lùi xa. Dòng sông Lam vẫn hiền hòa chảy, vẫn màu xanh ngút ngắt của hai bờ ngô non, vẫn là những con đò trễ nải thả neo đứng im lìm trong nắng… nhưng ngay từ những điều tưởng như quen thuộc ấy, chợt nhận thấy một sự đổi thay diệu kỳ.

Phóng xe bon bon qua cầu Rộ, gió lồng lộng thổi, một cảm giác náo nức, sảng khoái tràn ngập trong lòng, tôi lại nhớ những ngày phải chen chúc trên chiếc đò ngang để qua sông, nhìn những khuôn mặt đang đầm đìa mồ hôi sau một chuyến đi, những gánh hàng nặng trĩu và đếm lượng người trên thuyền rồi lại nhìn xuống dòng nước đang cuộn chảy, trong lòng đầy lo lắng xen lẫn một nỗi sợ hãi mơ hồ...

Qua cầu Rộ dài gần một cây số, đập vào mắt tôi vẫn là màu xanh ngút ngàn của cánh đồng lúa, rồi một sự ngỡ ngàng thú vị là bên cạnh mái trường tiểu học ngày nào, giờ đây một ngôi trường THPT to, đẹp, mới được mọc lên như một nét chấm phá tạo thêm dấu ấn mới mẻ cho vùng đất lịch sử này. Ngay dưới mé phải của chân cầu, trước đây là những vũng ao đầy rác thì hôm nay đã vươn lên nhiều nhà cao tầng, những cơ sở kinh doanh, sản xuất vật liệu. Hệ thống trạm xá, trường học, đường sá và đường điện được xây dựng mới và khá quy củ. Những con đường nhỏ xíu, lầy lội ngày nào đã được “bê tông hóa” và mở rộng khắp cùng thôn xóm; những ngã ba trung tâm được mở rộng và nhựa hóa khá hiện đại.

Trở lại vùng đất Võ Liệt lần này, vào thăm một số gia đình ở thôn Lam Giang, Trung Đức, chúng tôi thấy mừng là cuộc sống kinh tế của mỗi gia đình đều được nâng lên rõ rệt. Những mái nhà tranh, nhà ngói thấp tè, lụp xụp ngày nào phần nhiều đã được thay thế bằng những ngôi nhà Vê - theo cách nói của dân địa phương - những ngôi nhà hai, ba tầng khang trang; tiện nghi khá tươm tất: 100% hộ gia đình đều có tivi; nhiều gia đình đã sử dụng tủ lạnh và máy điều hòa; tỷ lệ có xe gắn máy cũng đã đạt ở con số 60%, một số gia đình còn có từ 2 đến 3 chiếc xe gắn máy. Chiếc xe máy giờ không chỉ là phương tiện đi lại, mà đó còn là phương tiện làm ăn của nhiều người dân trong xã, nhưng có lẽ điều quan trọng hơn là nó đã chứng tỏ cuộc sống của người dân nơi đây đang không ngừng được nâng cao rõ rệt.

Còn nhớ, chỉ cách đây hơn mười năm, vào quãng tháng 2, tháng 3 trong năm, vẫn thường xuyên có nhiều gia đình bị đe dọa bởi cái đói, vì lúc ấy cuộc sống của họ chủ yếu vẫn phải dựa vào cây lúa trong khi các kỹ thuật canh tác còn manh mún, nhỏ lẻ. Vấn đề về giống chưa được quan tâm, lại phải thường xuyên hứng chịu nạn lũ lụt, hạn hạn… nên các vụ mùa không đạt năng suất cao hoặc thường xuyên bị mất trắng. Mấy năm gần đây, nhờ áp dụng các khoa học kỹ thuật vào các khâu sản suất, sự nỗ lực của nhân dân, và cũng được thiên nhiên ưu ái, những cánh đồng lúa thường đem lại cho mọi người những niềm vui trọn vẹn.

Một đặc điểm dễ nhận thấy ở vùng đất này là sự thuận tiện về giao thông cả đường sông lẫn đường bộ, con đường mòn Hồ Chí Minh chạy qua xã cùng với việc mở cửa khẩu Thanh Thủy, đã đem đến cho vùng đất này một luồng không khí mới. Cây chủ lực của nhân dân ở đây vẫn là lúa nhưng thêm vào đó, mọi người đã nhận thấy lợi thế của vùng đất, và bắt đầu xoay chuyển cuộc sống bằng những công việc mới với những ngành nghề mới, như nghề mộc, nghề rèn, nghề xây, sản xuất đậu hũ… Các cơ sở kinh doanh, sản xuất mọc lên và cùng với đó là các dịch vụ buôn bán cũng dần dần được mở rộng, phát triển. Đời sống của nhân dân trong xã vì thế đang từng bước ổn định và phát triển.

Theo Bí thư Đảng ủy xã Bùi Xuân Thảo, tỷ lệ hộ nghèo đã giảm từ 21,3% năm 2007 xuống 17,1% tính đến tháng 8-2008. Mục tiêu của xã đưa ra là cuối 2008, hạ tỷ lệ hộ nghèo xuống còn 14,2%. Biện pháp chủ yếu được đưa ra là tổ chức bồi dưỡng kiến thức, tư vấn sản xuất, kinh doanh cho những hộ nghèo, tổ chức cho vay vốn trên 10 triệu đồng/hộ đầu tư vào chăn nuôi, kinh tế vườn đồi, trang trại.

Nhận thấy những lợi thế giao thông của vùng đất Võ Liệt là giáp sông, gần cửa khẩu, cùng với sự phát triển vượt bậc của đời sống cư dân nơi đây, nhất là việc phát triển các ngành nghề theo hướng dịch vụ buôn bán, và có lẽ muốn phát huy những nội lực của một vùng đất đã in đậm dấu ấn lịch sử, một vùng đất có truyền thống cách mạng, nên xã Võ Liệt đang được tỉnh và huyện xét duyệt để nâng cấp thành thị trấn II của huyện. Đó là một vinh dự lớn cũng như là trách nhiệm lớn lao của nhân dân và các cấp chính quyền xã Võ Liệt trong thời gian tới.

Vào phía mạn trong của xã, vẫn là những ngôi làng ngày nào nhưng giờ đây có vẻ sầm uất và trù phú hơn rất nhiều. Phải định hình trí nhớ một lúc lâu, tôi mới nhớ đường vào thăm một gia đình quen trước đây. Thấy không khí mừng vui, chộn rộn của mọi người, chúng tôi mới được biết là mọi người đang chuẩn bị tổ chức một buổi tiệc liên hoan nho nhỏ để mời làng xóm nhân dịp đứa con trai vừa trúng tuyển hai trường đại học. Niềm vui nối tiếp niềm vui, chỉ tính trong 5 năm gần đây, tỷ lệ học sinh đậu đại học, cao đẳng trong toàn xã đã lên đến con số trên 20 em, trong đó chưa kể đến những em đỗ vào các trường dạy nghề khác.

Tinh thần học tập của con em trong xã dường như đã vượt hẳn những năm trước đây, một mặt, là do đời sống của người dân đã được nâng cao, một phần, có lẽ là do truyền thống hiếu học của mảnh đất Võ Liệt từ ngày xưa đã như một động lực thúc đẩy tinh thần học tập của lớp trẻ. Toàn xã đã không còn tình trạng học sinh bỏ học giữa chừng, tình trạng mù chữ bị đẩy lùi hoàn toàn, công tác chăm lo, động viên con em học tập được chính quyền xã và các bậc phụ huynh luôn quan tâm. Nhiều gia đình có 2 đến 3 con đỗ đại học, nhiều người đỗ đạt, khi ra trường đã trở về quê hương lập nghiệp, những người đó là các cử nhân sư phạm, kỹ sư nông nghiệp, cử nhân luật, cử nhân y khoa…

Cũng đã đến lúc phải từ giã mảnh đất bình yên mà đầy truyền thống này, xe chúng tôi chạy qua chân núi Tiến, nơi ngày 20-3-1930, Hội nghị đại biểu các chi bộ cộng sản đã họp để quyết định thành lập Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam huyện Thanh Chương. Qua Nghĩa trang liệt sĩ, với Đài tưởng niệm cao vút viết lên trời xanh dòng tên của những người con quả cảm và dừng chân lại trước khi phóng xe qua chiếc cầu Rộ để nhìn lại một lần nữa những gì đã và đang dội lên trong tôi những âm hưởng tươi vui của cuộc sống mới. Đồng lúa vẫn xanh, bầu trời không gợn một đám mây… Và xa xa kia, thấp thoáng trong màu xanh vời vợi ấy là ngôi đình Võ Liệt, nơi thành lập chính quyền cấp xã đầu tiên của Nghệ An, nơi bắt đầu diễn ra cuộc biểu tình của hai vạn nông dân Thanh Chương trong cao trào Xô-viết Nghệ Tĩnh.