Tổng thống Mỹ G.Bu-sơ vừa kết thúc chuyến công du 8 ngày kể từ ngày 5-8, tới 3 nước châu Á gồm Hàn Quốc, Thái Lan và Trung Quốc. Chuyến công du có thể là cuối cùng đến châu Á trên cương vị người đứng đầu Nhà Trắng của ông Bu-sơ, được cho là nhằm đánh dấu di sản của chính quyền Bu-sơ trong quan hệ với châu Á để lại cho người kế nhiệm sắp tới.

Mục đích chính của Tổng thống G.Bu-sơ là tham dự lễ khai mạc Olympic Bắc Kinh, nhưng chương trình nghị sự của chuyến công du lại bao gồm nhiều vấn đề: Mối quan hệ đồng minh Mỹ - Hàn Quốc, chương trình hạt nhân của Cộng hòa dân chủ nhân dân Triều Tiên, quan hệ Trung - Mỹ, và lớn hơn là, mối quan hệ của Mỹ với châu Á - châu lục được nhìn nhận là ngày càng có tầm quan trọng đối với Mỹ cả về mặt địa chiến lược cũng như kinh tế và thương mại.

Củng cố quan hệ đồng minh

Bốn ngày đầu của chuyến công du được Tổng thống G.Bu-sơ dành cho hai đồng minh quan trọng của Mỹ tại châu Á là Hàn Quốc và Thái Lan. Thăm Hàn Quốc là dịp hai đồng minh thân cận tăng cường thêm mối quan hệ song phương trước những chuyển biến mạnh mẽ trong khu vực. Tổng thống Mỹ Gioóc-giơ Bu-sơ đã có cuộc hội đàm quan trọng với Tổng thống Hàn Quốc Li Miêng Pắc. Đây là cuộc hội đàm lần thứ 3 giữa nguyên thủ 2 nước kể từ khi ông Li Miêng Pắc nhậm chức hồi tháng 2 vừa qua. Quan hệ Mỹ - Hàn không phải lúc nào cũng suôn sẻ. Trước chuyến thăm Hàn Quốc, hai nước có những lấn cấn liên quan đến việc Hàn Quốc nhập lại thịt bò Mỹ - nguyên nhân của những cuộc biểu tình của dân chúng Hàn Quốc thời gian gần đây. Mối quan hệ song phương cũng bị kích động khi Ủy ban Địa danh của Chính phủ Mỹ quyết định gọi nhóm đảo mà Hàn Quốc gọi là Dokdo và Nhật Bản gọi là Takeshima là “khu vực chưa xác định được chủ quyền” thay vì “lãnh thổ của Hàn Quốc” như trước kia. Tuy nhiên, trong cuộc hội đàm, cả ông Bu-sơ và ông Li Miêng Pắc đều không đề cập đến những vấn đề trên mà tập trung nhấn mạnh tầm quan trọng của quan hệ song phương đối với an ninh khu vực và thế giới.
 
Trong tuyên bố chung ra ngày 6-8, Tổng thống Hàn Quốc Li Miêng Pắc và Tổng thống Mỹ G. Bu-sơ đều nhấn mạnh đến yêu cầu áp dụng những biện pháp mạnh để thẩm tra bản danh sách hạt nhân mà Cộng hòa dân chủ nhân dân Triều Tiên đưa ra hồi tháng 7. Hai nước cũng nhất trí gây sức ép buộc Cộng hòa dân chủ nhân dân Triều Tiên phải sớm hoàn tất các cam kết của mình trong tiến trình giải trừ hạt nhân để tiến tới mục tiêu xóa bỏ hoàn toàn kho vũ khí hạt nhân của nước này. Ngoài ra, Mỹ và Hàn Quốc cũng cam kết sẽ có những hành động phối hợp cùng với các bên liên quan nhằm thúc đẩy tiến trình thực hiện. Đối với các vấn đề song phương, tuyên bố chung Mỹ - Hàn khẳng định, hợp tác kinh tế là nền tảng cho việc phát triển quan hệ song phương. Trong tuyên bố, hai nhà lãnh đạo nhắc lại các cam kết sớm hoàn tất những bước đi pháp lý nhằm phê chuẩn thỏa thuận tự do thương mại song phương. Tuyên bố cũng đề cao quan hệ liên minh Mỹ - Hàn và cam kết sẽ tiếp tục phát triển quan hệ liên minh thành một cơ cấu chiến lược, hướng tới tương lai nhằm đối phó tốt hơn với những thay đổi về môi trường an ninh cũng như những thách thức của thế kỷ XXI.

Thái Lan là quốc gia mà theo như lời Đen-nít Guyn-đơ (Dennis Wilder), quan chức cấp cao Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ, là một "đồng minh lớn ngoài NATO", và là "một trong bốn đối tác quan trọng nhất" của Mỹ ở khu vực Đông Á. Chuyến thăm của ông Bu-sơ lần này nhằm tham dự lễ kỷ niệm 175 năm thiết lập quan hệ Mỹ - Thái Lan. Với vị trí là đồng minh của Mỹ, lại vừa nhận chức Chủ tịch luân phiên Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), Thủ tướng Thái Lan Xạ-mặc Xun-đa-ra-vệt (Samak Sundaravej) cam kết sẽ tận dụng vị thế thuận lợi này để thúc đẩy sự hợp tác với Mỹ của ASEAN. Thái Lan là địa điểm thích hợp để ông G.Bu-sơ đọc diễn văn về chính sách châu Á - diễn văn được coi là cuối cùng liên quan đến châu lục này khi nhiệm kỳ tổng thống của ông Bu-sơ chỉ còn tính bằng tháng. Trong diễn văn, ông G.Bu-sơ khẳng định lợi ích của Mỹ đòi hỏi phải gắn kết với châu Á, đặc biệt là 4 mục tiêu lớn mà Mỹ theo đuổi tại châu lục này. Đó là: tăng cường quan hệ và hợp tác với các đồng minh; hướng tới việc thành lập các đối tác dân chủ; đẩy mạnh hợp tác kinh tế ở mức độ sâu rộng hơn và hợp tác chia sẻ thách thức, rủi ro.

Tạo bước “bứt phá” trong quan hệ Trung - Mỹ

Trung Quốc mới là điểm đến chính của Tổng thống Mỹ G.Bu-sơ trong chuyến công du châu Á lần này, bởi ông Bu-sơ dành hẳn 4 ngày - một nửa thời gian của chuyến công du lần này để tham dự lễ khai mạc Đại hội Olympic Bắc Kinh 2008; hội đàm với các nhà lãnh đạo Trung Quốc như Chủ tịch Hồ Cẩm Đào, Thủ tướng Ôn Gia Bảo, Phó Chủ tịch Tập Cận Bình; khánh thành tòa sứ quán lớn thứ 2 thế giới của Mỹ, mà người đứng đầu Nhà Trắng cho là biểu tượng của mối quan hệ “bền chặt” giữa hai quốc gia. Ông G.Bu-sơ là Tổng thống đầu tiên của Mỹ tham dự thế vận hội Olympic ở bên ngoài nước Mỹ. Riêng điều này là một bằng chứng về những điều chỉnh chính sách đối ngoại của Mỹ vào cuối thời cầm quyền của ông G.Bu-sơ. Và điều này không khó hiểu bởi Trung Quốc đang ngày càng đóng vai trò quan trọng trong các vấn đề quốc tế và khu vực mà Mỹ phải tính đến. Chính vì vậy, trong diễn văn về chính sách châu Á đọc tại Băng Cốc, ông G.Bu-sơ dành một phần đề cập đến chính sách của Mỹ đối với Trung Quốc. Trong đó, Tổng thống G.Bu-sơ nhấn mạnh quan hệ hợp tác giữa Trung Quốc và Mỹ hiện nay trong những vấn đề quan trọng như phi hạt nhân hóa bán đảo Triều Tiên.
 
Ông G.Bu-sơ cũng cho rằng “quan hệ Mỹ - Trung là mối quan hệ phức tạp, có lúc lợi ích quốc gia nhất trí, nhưng cũng có lúc lợi ích quốc gia không nhất trí như vấn đề kinh tế”. Mặc dù cho là phức tạp, nhưng ông G.Bu-sơ khẳng định rằng trong nhiệm kỳ của mình, quan hệ Mỹ - Trung phát triển trên phương thức ổn định và tốt đẹp. Và “bứt phá” là từ mà ông G.Bu-sơ đã dùng khi trả lời Nhân dân Nhật báo, trước thềm chuyến thăm, về tương lai quan hệ Trung - Mỹ. Nếu so sánh với những ngôn từ mà Tổng thống G.Bu-sơ dùng trong nhiệm kỳ đầu khi đánh giá về Trung Quốc như một “đối thủ chiến lược”, thì nay coi Trung Quốc như “một đối tác tiềm tàng” có thể thấy một sự thay đổi rõ rệt trong chính sách của Mỹ đối với Trung Quốc cũng như đối với các vấn đề khu vực. Trong suốt nhiệm kỳ, Tổng thống G.Bu-sơ đã có những bước đi bất ngờ, từ chỗ cam kết bảo vệ Đài Loan cho đến việc cảnh cáo Đài Loan về việc tuyên bố độc lập và ngưng bán vũ khí cho Đài Loan, từ chỗ liệt Cộng hòa dân chủ nhân dân Triều Tiên vào “trục ma quỷ”, đến chỗ tiến hành các bước ngoại giao giảm căng thẳng trên bán đảo Triều Tiên.

Thời gian tại vị của Tổng thống G.Bu-sơ không còn nhiều. Ông G.Bu-sơ không muốn rời nhiệm sở chỉ với di sản là một đống đổ nát từ cuộc chiến I-rắc, hay Áp-ga-nít-xtan. Chính vì vậy mà có sự chuyển hướng trong các hoạt động ngoại giao, từ Trung Đông cho tới châu Á, với hy vọng Tổng thống kế nhiệm sẽ có mối quan hệ tốt không chỉ với các đồng minh, mà còn với các đối tác lớn như Nga, Ấn Độ và đặc biệt là Trung Quốc. Đó cũng là mục đích của chuyến công du thứ 9 và có lẽ là cuối cùng của ông G.Bu-sơ trên cương vị Tổng thống./.