Ninh Bình triển khai đồng bộ các giải pháp phát triển du lịch, thực hiện tăng trưởng bền vững

Tiềm năng

Ninh Bình là một tỉnh ở phía Nam đồng bằng sông Hồng, trên tuyến giao thông huyết mạch Bắc - Nam. Với địa hình đa dạng, kết hợp hài hòa giữa rừng núi, sông hồ, đất ngập nước, đồng bằng và duyên hải, tạo nên nhiều cảnh quan thiên nhiên với những hệ sinh thái độc đáo. Trong quy hoạch phát triển vùng kinh tế duyên hải Bắc Bộ, Ninh Bình được Chính phủ ưu tiên phát triển thành một trung tâm du lịch với các khu bảo tồn thiên nhiên, vườn quốc gia, khu dự trữ sinh quyển thế giới, khu du lịch quốc gia. Ngoài ra, tỉnh còn có lợi thế về địa lý, là cửa ngõ miền Bắc, nằm trên hệ thống giao thông xuyên Việt với những dự án đường cao tốc được triển khai. Sự phát triển du lịch Ninh Bình nằm trong tổng thể phát triển ngành du lịch của Việt Nam, hình thành tam giác tăng trưởng du lịch của miền Bắc là Hà Nội - Quảng Ninh - Ninh Bình qua quốc lộ 1A, quốc lộ 10 và các sân bay Cát Bi, Nội Bài, hệ thống cảng biển, cảng sông. Ninh Bình có lợi thế so sánh về không gian và thời gian lịch sử của vùng phụ cận Hà Nội nên không bị tính mùa vụ trong du lịch chi phối. Sức ép đô thị mạnh mẽ của Hà Nội và các tỉnh châu thổ sông Hồng cũng tạo cho Ninh Bình một lợi thế lớn trong phát triển du lịch, nhất là hình thức du lịch sinh thái, du lịch tâm linh, nghỉ dưỡng cuối tuần. 

Từng là kinh đô của Việt Nam từ thế kỷ X, nơi phát tích ba triều đại Đinh - Tiền Lê - Lý nên Ninh Bình cũng là mảnh đất giàu tiềm năng du lịch văn hóa với hàng loạt các đền đài, chùa miếu, di tích lịch sử. Trong lịch sử kháng chiến chống ngoại xâm, nơi đây có phòng tuyến Tam Điệp, chiến khu Quỳnh Lưu, hành cung Vũ Lâm thời Trần và là địa bàn trọng yếu của chiến dịch Hà Nam Ninh thời kỳ chống Pháp. Theo thống kê, tỉnh có gần 800 di tích lịch sử, văn hóa, trong đó 79 di tích được xếp hạng cấp quốc gia. Năm 2012, khu di tích cố đô Hoa Lư và khu danh thắng Tràng An - Tam Cốc - Bích Động được công nhận là Di tích quốc gia đặc biệt và đang được lập hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận là Di sản thiên nhiên, văn hóa thế giới. Ninh Bình đã quy hoạch 7 khu du lịch, gồm khu du lịch Tam Cốc - Bích Động - Tràng An - cố đô Hoa Lư; khu trung tâm thành phố Ninh Bình; khu du lịch vườn quốc gia Cúc Phương - hồ Đồng Chương; khu du lịch suối nước nóng Kênh Gà - động Vân Trình - khu bảo tồn đất ngập nước Vân Long - chùa Định Lộng - động Hoa Lư; khu du lịch thị xã Tam Điệp - phòng tuyến Tam Điệp - Biện Sơn; khu du lịch hồ Yên Thắng - hồ Yên Đồng - động Mã Tiên; khu du lịch nhà thờ đá Phát Diệm và vùng ven biển Kim Sơn. Chiều sâu văn hóa, lịch sử, phong tục tập quán, đời sống tâm linh cùng hệ sinh thái cảnh quan độc đáo gắn với nhiều địa danh, di tích, lễ hội, làng nghề nổi tiếng của Ninh Bình đã hình thành nên hệ thống tài nguyên du lịch tự nhiên và nhân văn hấp dẫn, đặc sắc. Đây chính là tiềm năng to lớn để Ninh Bình phát triển các loại hình du lịch phong phú trong quá trình phát triển.

Đảng bộ và chính quyền Ninh Bình xác định, du lịch đóng vai trò quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Năm 2009, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh đã ban hành Nghị quyết số 15-NQ/TU về phát triển du lịch đến năm 2020, định hướng đến năm 2030. Quán triệt và triển khai thực hiện nghị quyết của Tỉnh ủy, những năm qua, du lịch Ninh Bình có bước phát triển vượt bậc, thu hút được 55 dự án đầu tư với số vốn 13.064 tỷ đồng. Nhiều khu, điểm du lịch mới ra đời, nhiều công trình, điểm đến mới được hình thành với nhiều sản phẩm du lịch, dịch vụ giải trí. Kết cấu hạ tầng và cơ sở vật chất phục vụ du lịch được mở rộng về quy mô và nâng cao về chất lượng. Đến nay, toàn tỉnh có 235 cơ sở lưu trú với 90 khách sạn, 134 nhà nghỉ với tổng số 3.628 buồng, 5.222 giường, trong đó có nhiều khách sạn, khu nghỉ dưỡng đạt tiêu chuẩn từ 2 đến 4 sao như: khách sạn Ninh Bình Legend, khu nghỉ dưỡng Emeralda, khu nghỉ dưỡng Cúc Phương Orion, khách sạn Hoàng Sơn - Hòa Bình, khách sạn The Vissai, khách sạn Quang Dũng, khách sạn Yến Nhi... Khách du lịch đến Ninh Bình ngày càng tăng, trong đó khách quốc tế chiếm tỷ trọng đáng kể. Nếu như năm 2000, lượng khách du lịch đến Ninh Bình mới đạt 450.000 lượt thì đến năm 2010 đã lên tới 3,3 triệu lượt khách (tăng 7,3 lần). Riêng năm 2013, Ninh Bình đón 4,4 triệu lượt khách. Tổng doanh thu từ du lịch tăng liên tục và chiếm tỷ trọng ngày càng cao trong cơ cấu kinh tế của tỉnh. Năm 2001, doanh thu từ du lịch đạt 28,2 tỷ đồng; đến năm 2013, doanh thu đã đạt gần 900 tỷ đồng, tăng hơn 32 lần. Tổng số lao động trong ngành du lịch là 11.000 người (gồm: 2.300 lao động trực tiếp và 8.700 lao động gián tiếp), tăng 3.500 lao động so với năm 2009. 

Gần đây, Ninh Bình đã chú trọng hơn vào lĩnh vực du lịch tâm linh, một loại hình du lịch đang có xu hướng phát triển mạnh mẽ trên thế giới. Du lịch tâm linh khai thác những yếu tố văn hóa tâm linh trong quá trình diễn ra các hoạt động du lịch - lễ hội, dựa vào những giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể gắn với lịch sử hình thành nhận thức của con người về thế giới, những giá trị về đức tin, tôn giáo, tín ngưỡng và những giá trị tinh thần đặc biệt khác; là động lực thúc đẩy sự giao lưu văn hóa và phát triển kinh tế - xã hội song song với việc phát huy giá trị tinh thần, lòng yêu nước, niềm tin, tăng cường khối đại đoàn kết dân tộc, phát huy sức mạnh tổng hợp, góp phần thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển đất nước. Tín ngưỡng văn hóa được coi là giá trị cốt lõi của sản phẩm du lịch tâm linh, đồng thời tạo nên sợi dây kết nối tâm hồn người Việt Nam với bạn bè quốc tế. Nhận thức rõ điều này, trong 2 ngày 21 và 22-11-2013, Việt Nam đã phối hợp với Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO) tổ chức Hội nghị quốc tế về du lịch tâm linh tại Chùa Bái Đính, tỉnh Ninh Bình với thông điệp “du lịch tâm linh là quyền của đại chúng, gắn kết các dân tộc với nhau vì sự phát triển bền vững”. Đây là sự kiện quốc tế quan trọng không chỉ của ngành Du lịch Ninh Bình mà còn là sự kiện quan trọng của ngành Du lịch Việt Nam trong năm 2013. Đồng thời, nó cũng là cơ hội để quảng bá nét đẹp của đất nước, con người, văn hóa Việt Nam và tiềm năng du lịch vùng đất Ninh Bình. 

Bên cạnh những thành tựu đạt được, quá trình xây dựng, phát triển của du lịch Ninh Bình thời gian qua còn tồn tại một số bất cập: Thứ nhất, công tác quản lý, quy hoạch ở một số khu, điểm du lịch chưa chặt chẽ; hiệu quả kinh doanh du lịch còn hạn chế, tuy số lượt khách du lịch tăng nhanh nhưng doanh thu từ hoạt động du lịch và trích nộp ngân sách chưa cao; mức chi tiêu, số lượng khách lưu trú và thời gian lưu trú của khách tại Ninh Bình khá thấp; tính chuyên nghiệp trong kinh doanh du lịch chưa cao; du lịch Ninh Bình chủ yếu vẫn dựa vào khai thác những lợi thế tự nhiên sẵn có, sản phẩm và dịch vụ tại các khu, điểm du lịch tuy đã được cải thiện song còn đơn điệu; chất lượng dịch vụ, nhất là dịch vụ ăn, nghỉ còn thấp; các khu du lịch thiếu nhiều dịch vụ hỗ trợ. Thứ hai, công tác phát triển thị trường và quảng bá, xúc tiến du lịch chưa thực sự chuyên nghiệp, việc tham gia các hoạt động quảng bá, xúc tiến du lịch tại nước ngoài chưa được thường xuyên, chưa tạo ra điểm nhấn về đặc thù du lịch của tỉnh; dịch vụ kinh doanh lữ hành, nhất là lữ hành quốc tế còn hạn chế. Thứ ba, công tác bảo đảm an ninh trật tự, vệ sinh môi trường và quản lý các hoạt động dịch vụ còn nhiều bất cập.

Để hoàn thành mục tiêu đến năm 2015 đạt mức 6 triệu lượt khách đến, trong đó khách quốc tế đạt 1 triệu lượt, doanh thu từ du lịch đạt 1.500 tỷ đồng, các cấp, các ngành trong tỉnh đang đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết số 15-NQ/TU của Tỉnh ủy về phát triển du lịch đến năm 2020, định hướng đến năm 2030, hướng tới mục tiêu tăng trưởng bền vững, Ninh Bình đang nỗ lực triển khai thực hiện đồng bộ các giải pháp về phát triển du lịch, cụ thể: 

Một là, tập trung xây dựng quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội tỉnh giai đoạn 2020, tầm nhìn 2050 theo quy hoạch chung thành phố Ninh Bình mở rộng, quy hoạch tổng thể và chi tiết quần thể danh thắng Tràng An và trình UNESCO công nhận di sản thế giới; quy hoạch hệ thống cơ sở lưu trú giai đoạn 2015 - 2030, quy hoạch khu du lịch Kênh Gà - động Vân Trình, hồ Đồng Thái; nghiên cứu điều chỉnh quy hoạch khu du lịch sinh thái Vân Long, sông Sào Khê. Quản lý chặt chẽ các quy hoạch du lịch đã được duyệt; tuyên truyền, vận động nhân dân, các doanh nghiệp tự giác tháo dỡ các công trình xây dựng vi phạm, lập hồ sơ và xử lý theo quy định của pháp luật.

Hai là, đầu tư mạnh xây dựng hạ tầng du lịch, thực hiện đầu tư cuốn chiếu, chú trọng vào các dự án, công trình có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển du lịch của tỉnh, như quần thể danh thắng Tràng An, cố đô Hoa Lư, quảng trường Đinh Tiên Hoàng Đế, khu công viên động vật hoang dã Việt Nam tại huyện Nho Quan, nạo vét sông Sào Khê, các dự án sân golf, khu Kênh Gà - động Vân Trình; các dự án giao thông kết nối với các khu, điểm trong vùng du lịch như chùa Hương, đền Trần, thành nhà Hồ, cố đô Huế,…đồng thời, đẩy mạnh đầu tư xây dựng các sản phẩm du lịch mà Ninh Bình có lợi thế như các tuyến, điểm du lịch và một số loại hình du lịch mới như du lịch thể thao (tập trung ở các sân golf), du lịch nghỉ dưỡng (tại suối nước nóng Kênh Gà, suối nước nóng rừng Cúc Phương), du lịch du khảo đồng quê (gắn với loại hình du lịch homestay), du lịch mạo hiểm (leo núi), đưa các tuyến, điểm du lịch mới vào khai thác như tuyến du lịch hang Chùa - hang Ghé - hang Bụt; tuyến du lịch Linh Cốc - Hải Nham; tuyến du lịch trên sông Sào Khê (huyện Hoa Lư); du lịch động Thiên Hà (huyện Nho Quan), du lịch hang Luồn (huyện Hoa Lư)... Khuyến khích, tạo điều kiện để các doanh nghiệp đầu tư sản xuất các mặt hàng lưu niệm ở các làng nghề của Ninh Bình (cói, thêu ren, đá, gỗ mỹ nghệ mang đặc trưng Ninh Bình), phát triển các sản phẩm du lịch đặc sắc như đặc sản dê núi Trường Yên, rượu Kim Sơn, nem Yên Mạc, cơm cháy.

Ba là, tăng cường công tác quản lý nhà nước về du lịch; đẩy mạnh công tác tuyên truyền, tạo sự chuyển biến mới về nhận thức, hành động của các cấp ủy, chính quyền và nhân dân về vị trí, vai trò, tầm quan trọng của phát triển du lịch đối với phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh; xây dựng cơ chế khai thác, quản lý, sử dụng nguồn thu từ du lịch, bảo đảm hài hoà lợi ích giữa nhà nước - doanh nghiệp - người dân; gắn kết chặt chẽ giữa quản lý nhà nước về du lịch và quản lý tài nguyên, môi trường, bảo vệ môi trường sinh thái, chấn chỉnh các hoạt động dịch vụ tại các khu, điểm du lịch, tạo hình ảnh thân thiện, văn minh cho du lịch Ninh Bình. Tăng cường thanh tra, kiểm tra, xử lý sai phạm của các khách sạn, nhà hàng, hãng du lịch lữ hành, các vi phạm về vệ sinh môi trường; đồng thời củng cố hoạt động của Hiệp hội Du lịch Ninh Bình bảo đảm hiệu quả, thiết thực, tiến tới thành lập các hiệp hội khách sạn, hiệp hội đầu bếp, bảo đảm phát triển du lịch bền vững.

Bốn là, tập trung đầu tư bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa của mỗi khu vực theo hướng đa dạng văn hóa, khai thác lợi thế của các khu vực, các địa phương để phát triển du lịch. Kết hợp bảo tồn, trùng tu, tôn tạo nhằm phát huy các giá trị văn hóa vật thể như hệ thống các công trình, kiến trúc, điêu khắc, di tích lịch sử, văn hóa với các giá trị văn hóa phi vật thể trên địa bàn tỉnh như hát chèo, hát ca trù, hát xẩm, hát văn,... Triển khai thực hiện Đề án khôi phục, bảo tồn và phát triển nghệ thuật hát xẩm (giai đoạn 1), Đề án bảo tồn và khai thác hát văn ở phủ Đồi Ngang, xã Phú Long, huyện Nho Quan, Đề án bảo tồn và khai thác múa trống dân gian xã Khánh Tiên, huyện Yên Khánh, Đề án bảo tồn văn hóa cồng chiêng xã Kỳ Phú, huyện Nho Quan. Các đề án phát triển các sản phẩm, dịch vụ phục vụ du lịch như Đề án khôi phục làng hoa đào phai (thị xã Tam Điệp), làng hoa (thành phố Ninh Bình), làng nghề thêu Văn Lâm (xã Ninh Hải, huyện Hoa Lư), làng đá Mỹ Nghệ (xã Ninh Vân, huyện Hoa Lư), làng nghề cói ở Kim Sơn. 

Năm là, đẩy mạnh công tác quảng bá, xúc tiến du lịch trên các phương tiện truyền thông có uy tín trong nước và quốc tế. Hoàn chỉnh hồ sơ và trình Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hiệp quốc UNESCO công nhận quần thể danh thắng Tràng An - Tam Cốc - Bích Động là di sản văn hóa, thiên nhiên thế giới trong năm 2014. Tiếp tục tham gia các hội chợ, triển lãm du lịch quốc tế ở trong và ngoài nước; tổ chức thường xuyên chương trình Famtrip (hình thức du lịch tìm hiểu, làm quen, tiếp thị) để các hãng lữ hành, phóng viên các hãng thông tấn báo chí có uy tín đến Ninh Bình nghiên cứu, khảo sát, xây dựng các chương trình du lịch và quảng bá du lịch. Tăng cường hợp tác, liên kết du lịch với các địa phương trong khu vực đồng bằng sông Hồng và các tỉnh, thành phố lớn như Hà Nội, Quảng Ninh, Huế, Thành phố Hồ Chí Minh. 

Sáu là, tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng nâng cao chất lượng nguồn nhân lực du lịch; thường xuyên mở các lớp bồi dưỡng trình độ quản lý, kiến thức du lịch, ngoại ngữ và kỹ năng giao tiếp, ứng xử cho lực lượng tham gia vào hoạt động dịch vụ du lịch; mở rộng các hình thức liên kết đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ du lịch chuyên ngành cho các cơ sở lưu trú trên địa bàn tỉnh./.