Ngày 15-01-2014, tại trụ sở Trung ương Đảng, Ban Bí thư Trung ương Đảng tổ chức Hội nghị toàn quốc tổng kết 15 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Đồng chí Lê Hồng Anh, Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư dự và chỉ đạo Hội nghị.
Đồng chí Đinh Thế Huynh, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương chủ trì Hội nghị. Dự hội nghị có: đồng chí Phạm Quang Nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội và đại diện lãnh đạo các ban, bộ, ngành, đoàn thể trung ương, các tỉnh ủy, thành ủy, đảng ủy trực thuộc trung ương.

Trình bày báo cáo tại Hội nghị, đồng chí Đinh Thế Huynh nêu rõ, thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 khóa XIII về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, nhận thức về văn hóa của cấp ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, đoàn thể các cấp và nhân dân được nâng cao. Vai trò của văn hóa ngày càng thể hiện rõ và có tác động lớn trong đời sống kinh tế - xã hội, an ninh, quốc phòng, xây dựng con người. Văn hóa được quan tâm hơn về chủ trương, chính sách, nguồn lực và ngày càng có sự gắn kết với nhiệm vụ phát triển kinh tế, xây dựng Đảng.

15 năm qua, cán bộ, đảng viên và nhân dân đã coi trọng hơn các giá trị văn hóa, nhất là các giá trị di sản văn hóa truyền thống. Dân chủ trên các lĩnh vực đời sống xã hội được mở rộng; dân trí được nâng lên, quyền con người được tôn trọng. Con người Việt Nam năng động, tích cực, sáng tạo hơn. Người dân có nhiều cơ hội tiếp cận thông tin và hưởng thụ các giá trị văn hóa. Tinh thần yêu nước, tự hào dân tộc, tính chủ động, tính tích cực xã hội của nhân dân và các chủ thể văn hóa được phát huy. Đại đoàn kết dân tộc được mở rộng, tạo sức mạnh trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Môi trường văn hóa được cải thiện và có một số mặt tiến bộ; chú trọng xây dựng gia đình văn hóa, quan tâm văn hóa trong các doanh nghiệp, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, từng bước tiếp thu tinh hoa văn hóa thế giới. Vai trò của cộng đồng được nâng lên trong đời sống xã hội.

Tuy nhiên, kết quả đạt được qua 15 năm thực hiện Nghị quyết chưa tương xứng với tiềm năng, điều kiện, chưa đáp ứng yêu cầu và chưa vững chắc; thiếu sự gắn bó chặt chẽ giữa văn hóa và kinh tế, chính trị; chưa đủ để tác động có hiệu quả với việc xây dựng con người, xây dựng hệ giá trị mới của văn hóa Việt Nam và các lĩnh vực của đời sống xã hội, nhất là lĩnh vực tư tưởng, đạo đức, lối sống. Văn hóa chưa thực sự trở thành động lực và mục tiêu của sự phát triển.

Tiếp tục xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, mục tiêu chung được xác định là: giải phóng mạnh mẽ năng lực sáng tạo của mọi người dân, xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, dân tộc, phát triển toàn diện, thống nhất trong đa dạng, thấm nhuần tinh thần nhân văn, dân chủ nhằm đưa dân tộc Việt Nam phát triển và hạnh phúc; làm cho văn hóa thấm sâu vào đời sống xã hội; trở thành nền tảng vững chắc, sức mạnh nội sinh quan trọng của phát triển bền vững, vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”.

Mục tiêu cụ thể đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030 là phấn đấu đạt được những tiến bộ mới trong xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; hình thành hệ giá trị chuẩn mực con người Việt Nam mới trong thời đại Hồ Chí Minh; đạt kết quả rõ rệt trong xây dựng môi trường văn hóa, ý thức bảo vệ môi trường; tạo chuyển biến mạnh mẽ về xây dựng văn hóa trong Đảng; bảo đảm có đủ các thiết chế cơ bản ở các địa phương và hoạt động có hiệu quả thực chất.

Báo cáo và các tham luận tại Hội nghị đã khẳng định những bước tiến quan trọng về nhận thức và hành động sau 15 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII về văn hóa; đồng thời kiến nghị bổ sung những nội dung về quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp cho phù hợp với tình hình mới, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế.

Phát biểu tại Hội nghị, thay mặt Ban Bí thư, đồng chí Lê Hồng Anh đã biểu dương các ban, bộ, ngành, đoàn thể ở Trung ương và các tỉnh, thành phố đã nghiêm túc thực hiện việc tổng kết Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII với nhiều cách làm sáng tạo, đóng góp nhiều ý kiến với nhiều nội dung có giá trị cả về lý luận và thực tiễn. Nêu rõ những hạn chế, yếu kém, bất cập trong việc thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII, đồng chí Lê Hồng Anh đề nghị cấp ủy Đảng, chính quyền, mặt trận Tổ quốc và đoàn thể các cấp cần nghiêm túc kiểm điểm, chỉ rõ các nguyên nhân, đề ra các giải pháp khắc phục có hiệu quả trong thời gian tới.

Đồng chí Lê Hồng Anh nêu rõ, Đảng ta xác định nhiệm vụ phát triển kinh tế là trung tâm; xây dựng Đảng là then chốt; văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội; quốc phòng, an ninh là nhiệm vụ trọng yếu thường xuyên của đất nước. Xây dựng và phát triển văn hóa luôn có mối liên quan mật thiết với sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng an ninh, xây dựng Đảng và hệ thống chính trị. Vấn đề cốt lõi của văn hóa mà Nghị quyết Trung ương 5 đã chỉ ra là tư tưởng, đạo đức, lối sống và đời sống văn hóa.

Nhận thức sâu sắc những vấn đề quan trọng trên, đồng chí Lê Hồng Anh nhấn mạnh cần phấn đấu để đạt được những tiến bộ mới, rõ nét trong xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, phát triển toàn diện, thống nhất mà đa dạng, thấm nhuần sâu sắc tinh thần nhân văn, dân chủ, tiến bộ. Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trên các lĩnh vực văn hóa; xây dựng văn hóa lãnh đạo, văn hóa quản lý trong hệ thống chính trị. Xây dựng môi trường văn hóa, kết hợp giữa “xây” và “chống” một cách hiệu quả. Nhiệm vụ xây dựng và phát triển văn hóa gắn với việc thực hiện Nghị quyết Trung ương 4 khóa XI về xây dựng Đảng và Chỉ thị 03-CT/TW của Bộ Chính trị về “tiếp tục đẩy mạnh việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”.

Đồng chí Lê Hồng Anh chỉ rõ xây dựng và phát triển văn hóa là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị, trong đó vai trò quản lý nhà nước cần được đề cao. Các ngành, các cấp đẩy nhanh việc thể chế hóa các quan điểm, đường lối của Đảng về văn hóa, xử lý hài hòa mối quan hệ phát triển kinh tế, xây dựng Đảng với phát triển văn hóa. Hướng các hoạt động văn hóa vào việc xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện về trí tuệ, đạo đức, thể chất, năng lực sáng tạo, ý thức công dân, tuân thủ pháp luật, làm cho văn hoá trở thành nhân tố thúc đẩy con người tự hoàn thiện nhân cách, thấm sâu vào toàn bộ đời sống và hoạt động xã hội, vào mọi lĩnh vực và quan hệ con người. Xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, phát huy các giá trị truyền thống, đạo lý của dân tộc. Xây dựng chiến lược phát triển đội ngũ cán bộ văn hóa, việc đào tạo, bồi dưỡng, sử dụng cán bộ văn hóa phải được thực hiện đồng bộ, mang tính chiến lược lâu dài.

Trên cơ sở các ý kiến đóng góp tại Hội nghị, đồng chí Lê Hồng Anh đề nghị Ban Chỉ đạo xây dựng Đề án tiếp tục lấy ý kiến của các nhà quản lý, các nhà khoa học và các tầng lớp nhân dân báo cáo Bộ Chính trị, trình Ban chấp hành Trung ương xem xét, quyết định; đồng thời, hoàn thiện, nâng cao chất lượng Đề án, giúp Trung ương có chủ trương đúng đắn xây dựng và phát triển văn hóa nước ta trong giai đoạn mới của đất nước. Hội nghị này có ý nghĩa rất quan trọng chuẩn bị cho Hội nghị Trung ương 9 khóa XI. Đồng chí Lê Hồng Anh đề nghị các đại biểu dự Hội nghị nêu cao trách nhiệm đóng góp xây dựng Báo cáo tổng kết, giúp Ban Chỉ đạo hoàn thiện Đề án; đồng thời, lĩnh hội tinh thần Hội nghị, tiếp tục chủ động triển khai các nhiệm vụ văn hóa ở cơ quan, đơn vị, địa phương.

Các tham luận tại Hội nghị khẳng định những bước tiến quan trọng về nhận thức và hành động sau 15 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII) về văn hóa; đồng thời kiến nghị bổ sung những nội dung về quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp cho phù hợp với tình hình mới, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế.

Phát biểu tổng kết Hội nghị, đồng chí Đinh Thế Huynh nêu rõ: Ban Chỉ đạo xây dựng Đề án “Tiếp tục xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” sẽ tiếp thu những ý kiến hợp lý, xác đáng để hoàn thiện Báo cáo tổng kết làm cơ sở tiếp tục xây dựng Đề án trình Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương lần thứ chín khóa XI. Từ thực tiễn 15 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII) và ý kiến của các đại biểu tham dự Hội nghị, đồng chí Đinh Thế Huynh đã làm rõ thêm một số vấn đề về: nhận định tình hình văn hóa qua 15 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 5; nguyên nhân của hạn chế, khuyết điểm; bổ sung, hoàn thiện các quan điểm chỉ đạo, các nhiệm vụ và giải pháp; các kiến nghị với Ban Chấp hành Trung ương và Bộ Chính trị.

Về bổ sung, hoàn thiện các quan điểm chỉ đạo, đồng chí Đinh Thế Huynh nhấn mạnh: Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII về văn hóa là sự kế thừa và phát triển truyền thống văn hóa dân tộc, các quan điểm của Đảng, của Chủ tịch Hồ Chí Minh về văn hóa, thể hiện rõ năng lực tư duy lý luận, bắt kịp tư duy thời đại về văn hóa, đúc kết thực tiễn những năm đầu đổi mới. Nghị quyết có tầm nhìn sâu rộng, định hướng sự nghiệp văn hóa nước ta trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Cho dù bối cảnh quốc tế và đất nước có nhiều biến đổi, các quan điểm chỉ đạo nêu trong Nghị quyết Trung ương 5 về cơ bản vẫn còn giá trị. Việc bổ sung, phát triển nội dung của một số quan điểm là cần thiết, phù hợp quy luật phát triển và định hướng xây dựng, phát triển văn hóa từ nay cho đến năm 2020. Hướng bổ sung, hoàn thiện là làm rõ mục tiêu, động lực của văn hóa không chỉ thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội mà còn thúc đẩy sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đảm bảo sự phát triển toàn diện của con người; làm rõ nhiệm vụ cơ bản của xây dựng nền văn hóa không những có tính tiên tiến, dân tộc mà trọng tâm, cốt lõi là xây dựng nhân cách con người, tư tưởng, đạo đức lối sống; nghiên cứu, bổ sung các luận điểm liên quan đến xây dựng môi trường văn hóa, trong đó coi trọng xây dựng văn hóa chính trị, văn hóa kinh tế…

Về nhiệm vụ, giải pháp, đồng chí Đinh Thế Huynh nêu rõ: Nhiệm vụ trọng tâm xuyên suốt là xây dựng, bồi dưỡng nhân cách con người, tư tưởng đạo đức, lối sống của con người. Thấm nhuần tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh “Văn hóa, văn nghệ không thể đứng ngoài, mà phải ở trong kinh tế và chính trị”, Báo cáo đề xuất một nhiệm vụ mới là xây dựng văn hóa chính trị và văn hóa trong kinh tế, đồng thời nêu vấn đề có tính chiến lược là xây dựng một nền công nghiệp văn hóa hiện đại đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa của nhân dân đồng thời với việc bảo tồn và phát huy có hiệu quả di sản văn hóa dân tộc.

Giải pháp được đặt lên vị trí hàng đầu là việc nâng cao nhận thức, đổi mới tư duy gắn với vai trò lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước, nhấn mạnh văn hóa lãnh đạo, văn hóa quản lý và công tác cán bộ cho việc xây dựng và phát triển văn hóa. Các tổ chức Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội; các cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu, phải nêu gương về văn hóa để thực sự là bộ phận tiên phong đồng hành cùng văn hóa dân tộc. Thời gian tới, cùng với việc thực hiện Nghị quyết Trung ương 4 khóa XI “Một số vấn đề cấp bách về xây dựng Đảng hiện nay”, các cấp ủy, chính quyền cần đặt rõ vấn đề xây dựng người cán bộ có đủ bản lĩnh, phẩm chất, trình độ và năng lực thực hiện nhiệm vụ được giao trên lĩnh vực văn hóa.

Đồng chí Đinh Thế Huynh nêu rõ: Quá trình xây dựng Đề án, Ban Chỉ đạo Trung ương tiếp tục tổ chức các cuộc tọa đàm khoa học lấy ý kiến của các nhà khoa học, nhà quản lý, các chuyên gia văn hóa. Dự thảo Đề án còn lấy ý kiến của các ban, bộ, ngành, đoàn thể và các địa phương. Đồng chí đề nghị đại biểu dự Hội nghị quan tâm đóng góp để Đề án này thể hiện được tinh thần đổi mới mạnh mẽ, toàn diện và sâu sắc để xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam trong những năm sắp tới./.