Đại tướng Nguyễn Chí Thanh - Hình ảnh mẫu mực của Bộ đội Cụ Hồ

TS. Trương Mai Hương Viện Lịch sử quân sự Việt Nam

22:22, ngày 10-12-2013

TCCSĐT - Cuộc đời hoạt động cách mạng của Đại tướng Nguyễn Chí Thanh đã nêu một tấm gương sáng về lòng trung thành vô hạn đối với Tổ quốc, với sự nghiệp cách mạng của Đảng và tình yêu thương đồng chí, đồng bào. Suốt cuộc đời sống và làm việc theo gương Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh đã có nhiều cống hiến xuất sắc, góp phần tạo nên những phẩm chất cao đẹp và là hình ảnh mẫu mực của “Bộ đội Cụ Hồ”.

Đại tướng Nguyễn Chí Thanh - vị tướng từ nhân dân mà ra, vì nhân dân mà chiến đấu

Đại tướng Nguyễn Chí Thanh (tên thật là Nguyễn Vịnh), sinh ngày 01-01-1914, tại thôn Niêm Phò, huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế. Xuất thân trong một gia đình nông dân nghèo, cuộc sống hàng ngày đã cho Nguyễn Chí Thanh sự nhạy bén trong việc nắm bắt tâm trạng của quần chúng lao động. Do sớm được tôi rèn trong đấu tranh cách mạng, Nguyễn Chí Thanh trở thành đảng viên Đảng Cộng sản Đông Dương (năm 1937), trở thành Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, được Trung ương chỉ định làm Bí thư Xứ ủy Trung Kỳ (năm 1945), rồi Bí thư Tỉnh ủy tỉnh Thừa Thiên, Bí thư Phân Khu ủy Bình Trị Thiên, Bí thư Liên khu ủy IV (giai đoạn 1947 - 1950). Năm 1950, khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược đang bước vào giai đoạn cam go, quyết liệt, nhằm tăng cường sức mạnh toàn diện cho quân đội, Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh quyết định điều động đồng chí Nguyễn Chí Thanh vào quân đội, giao nhiệm vụ làm Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị, Phó Bí thư Tổng Quân ủy.

Xuất thân từ nông dân, với lòng nhiệt huyết cách mạng và trải qua nhiều thử thách khác nhau, đồng chí Nguyễn Chí Thanh đã trở thành một trong những lãnh đạo cấp cao của Quân đội nhân dân Việt Nam. Thấm nhuần lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Quân đội ta là quân đội nhân dân, do dân đẻ ra, vì nhân dân mà chiến đấu” (1), ngay khi bắt tay vào công việc ở cơ quan Tổng cục Chính trị, đồng chí Nguyễn Chí Thanh đã quan tâm đến vấn đề cán bộ, trong đó chú trọng tới những cán bộ xuất thân từ công nông. Đồng chí đặt vấn đề chú trọng đề bạt và bồi dưỡng những đối tượng này. Lý do mà đồng chí đưa ra là vì “công nông là quần chúng cơ bản của cách mạng, là những người nghèo khổ bị áp bức bóc lột nhiều, hăng hái cách mạng sẽ chiến đấu dũng cảm để được đổi đời, mà mất thì chẳng có gì để mất. Cán bộ là từ quần chúng mà ra. Quân đội ta tuyệt đại đa số là công nhân, nông dân, nguồn cán bộ phải từ đó mà ra” (2). Nhờ chủ trương mang tầm chiến lược của đồng chí Nguyễn Chí Thanh, đội ngũ cán bộ công nông trong quân đội phát triển nhanh chóng, đáp ứng yêu cầu của thực tiễn cách mạng.

Thực hiện lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Cuộc kháng chiến của ta là của toàn dân, phải động viên nhân dân, vũ trang nhân dân”, “đoàn kết toàn dân”; “Phải kính trọng nhân dân, phải làm sao cho dân tin, dân phục, dân yêu… khi mình chưa đến thì dân trông mong, khi mình đến thì dân giúp đỡ, khi mình đi nơi khác thì dân luyến tiếc. Quân dân một lòng, thì kháng chiến ắt thắng lợi, kiến quốc ắt thành công” (3); đồng chí Nguyễn Chí Thanh yêu cầu bộ đội phải học thuộc “12 điều kỷ luật” của quân đội nhân dân với những nội dung cơ bản như: Không lấy cái kim, sợi chỉ của dân; ở đâu phải giữ sạch nhà, vườn của dân; mượn cái gì phải trả, hỏng phải đền” (4),...

Đồng chí Nguyễn Chí Thanh quan niệm: “Dân là cái vốn cách mạng quý nhất, quý hơn tất cả” (5). Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, khi bộ đội ta chưa có doanh trại, các đơn vị đều đóng quân nhờ nhà dân, dân dồn ở hẹp lại, nhường chỗ cho bộ đội. Bộ đội ta không những chấp hành nghiêm “12 điều kỷ luật” của quân đội nhân dân, mà còn giúp đỡ nhân dân lợp mái nhà, xay lúa, giã gạo, tắm rửa cho trẻ em, cho lợn gà ăn khi chủ nhà đi vắng, chữa bệnh cho toàn dân khi ốm đau, chia sẻ với nhân dân khi khó khăn, thiếu thốn, thực hiện khẩu hiệu “đi dân nhớ, ở dân thương”. Từ tình cảm trìu mến ấy, nhân dân đã tặng cho bộ đội danh hiệu cao quý “Bộ đội Cụ Hồ” (6).

Năm 1964, khi được Bộ Chính trị cử vào miền Nam làm Bí thư Trung ương Cục, phụ trách Chính ủy Quân giải phóng miền Nam, phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”, “từ nhân dân mà ra, vì nhân dân mà chiến đấu” của Đại tướng Nguyễn Chí Thanh được phát huy cao độ. Với tầm nhìn chiến lược, phương pháp tư duy khoa học, mềm dẻo, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh đã đánh giá kịp thời, chính xác sự phát triển của lực lượng ta và địch, từ đó phát động phong trào chiến tranh nhân dân trên cả ba vùng chiến lược, đánh địch cả “hai chân, ba mũi”, xây dựng được lực lượng chủ lực hùng hậu, những “quả đấm” mạnh, làm thất bại các chiến dịch của Mỹ trong mùa khô năm 1965 - 1966 và 1966 - 1967, buộc quân Mỹ phải lui vào thế phòng ngự bị động, tạo tiền đề cho cuộc kháng chiến chống Mỹ của quân dân miền Nam phát triển vững chắc.

Với những gì để lại trong cuộc đời hoạt động cách mạng oanh liệt của mình, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh xứng đáng là “vị tướng của nhân dân”, “từ nhân dân mà ra, vì nhân dân mà chiến đấu”.

Trung với nước, trung với Đảng, hiếu với dân là bản chất cách mạng của Đại tướng Nguyễn Chí Thanh

Tháng 5-1946, tại trường Võ bị Trần Quốc Tuấn, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Trung với nước, hiếu với dân là một bổn phận thiêng liêng, một trách nhiệm nặng nề nhưng cũng là vinh dự của người chiến sĩ trong đội quân quốc gia đầu tiên của nước ta” (7). Thuấm nhuần sâu sắc lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh, trong bất luận hoàn cảnh nào, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh cũng tỏ rõ bản chất cách mạng “trung với nước, trung với Đảng, hiếu với dân”.

Sinh ra và lớn lên trên dải đất miền Trung “sáng chắn bão giông, chiều ngăn nắng lửa”, lại thừa hưởng truyền thống cách mạng của quê hương Thừa Thiên Huế anh hùng, đồng chí Nguyễn Chí Thanh sớm có tinh thần yêu nước thiết tha, căm thù giặc sâu sắc. Mặc dù ba lần bị thực dân Pháp bắt nhốt, bị tra tấn, giam cầm hết sức dã man, nhưng trước sau như một, đồng chí vẫn giữ vững khí tiết người cộng sản kiên trung, luôn cố gắng tổ chức và lãnh đạo cuộc đấu tranh chống chế độ hà khắc của nhà tù đế quốc và tìm cách vượt ngục để tiếp tục hoạt động.

Bản chất cách mạng “trung với nước, trung với Đảng, hiếu với dân” còn được đồng chí Nguyễn Chí Thanh thể hiện sinh động trong cuộc sống hằng ngày, toát lên ở thái độ chính trị rõ ràng, trong sáng đối với Đảng, đối với sự nghiệp xây dựng quân đội về chính trị. Trên thực tế, đồng chí Nguyễn Chí Thanh luôn dồn tâm sức cho việc củng cố và tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với quân đội. Đồng chí nhiều lần khẳng định: “Sự lãnh đạo tuyệt đối của Đảng đối với quân đội là nguyên tắc bất di bất dịch trong việc xây dựng quân đội kiểu mới” (8). Vì vậy, người cán bộ quân đội, trước hết là cán bộ chính trị phải luôn chăm lo xây dựng các tổ chức đảng và coi trọng công tác chính trị, xem đây “là sức mạnh, nguồn sống của quân đội” (9).

Năm 1964, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh được Bộ Chính trị và Chủ tịch Hồ Chí Minh cử vào miền Nam cùng các đồng chí trong Trung ương Cục và Bộ Chỉ huy Miền lãnh đạo, chỉ đạo trực tiếp cuộc chiến đấu đang ở vào giai đoạn cuối của chiến lược “Chiến tranh đặc biệt”. Đây là quyết định “đúng người”, “đúng việc” của Bộ Chính trị và Chủ tịch Hồ Chí Minh bởi Đại tướng Nguyễn Chí Thanh nổi tiếng là người có tầm nhìn chiến lược sắc sảo, biết phân tích, đánh giá thời cuộc nói chung và tình hình cụ thể một cách có căn cứ, từ đó đưa ra những quyết định chuẩn xác, tạo khí thế đấu tranh cách mạng mới cho quân dân miền Nam.

Khi vào chiến trường miền Nam, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh kêu gọi:

“Thưa đồng bào! Các đồng chí Giải phóng quân thân mến!

Dân tộc ta không thể làm nô lệ cho bọn đế quốc một lần nữa! Chúng ta phải được độc lập, tự do!

Tổ quốc ta, một dãy giang sơn gấm vóc chạy dài từ Lạng Sơn đến mũi Cà Mau! Tổ quốc ta phải được thống nhất!

Miền Nam Việt Nam ta giàu và đẹp, miếng đất anh hùng của những người anh hùng, chúng ta không thể để cho giày đinh bạo ngược của đế quốc Mỹ và tay sai giày xéo lên đó. Chúng ta thề rằng còn hình một quân thù là còn đánh, còn bóng một quân thù là còn đuổi…

Các lực lượng vũ trang hãy ra sức rèn luyện về chính trị và quân sự, kiên quyết tiêu diệt, tiêu hao, làm tan rã địch khắp nơi, kết hợp chặt chẽ và hỗ trợ cho phong trào chính trị. Đoàn kết chặt chẽ với nhân dân, tôn trọng, thương yêu, bảo vệ tính mạng và tài sản của nhân dân” (10).

Thời gian ở chiến trường miền Nam không dài, đây lại là thời kỳ cả dân tộc đứng trước thách thức to lớn với sự mất còn của nền độc lập. Trong bối cảnh ấy, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh đã có những đóng góp quan trọng vào phát triển chiến lược giải phóng miền Nam, xây dựng Quân giải phóng miền Nam ngày càng lớn mạnh. Đặc biệt, với phong cách ‘miệng nói, tay làm”, cùng với nhiều cán bộ cao cấp được bổ sung vào chiến trường, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh đã chỉ đạo Bộ Tư lệnh Miền hiệp đồng với quân khu VII mở nhiều chiến dịch, lần lượt đánh bại các hình thức chiến thuật của địch, thúc đẩy toàn chiến trường dũng cảm tiến lên. Tiếc rằng, mới bước tới ngưỡng cửa của cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân - người Chính ủy - Bí thư Trung ương Cục đầy sáng tạo của Quân giải phóng miền Nam đã vội ra đi, không kịp tham gia vào thực hiện tổng công kích, tổng khởi nghĩa, tiến lên giành thắng lợi quyết định cho sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của dân tộc Việt Nam đến thắng lợi hoàn toàn.

Nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng - chính là nét nổi bật trong cuộc đời hoạt động cách mạng của Đại tướng Nguyễn Chí Thanh

Những ngày đầu kháng chiến chống Pháp ở Bình - Trị - Thiên, quân và dân ta thiếu vũ khí, thiếu lương thực, thiếu căn cứ địa an toàn, các lực lượng vũ trang còn non trẻ. Trước tình hình đó, đồng chí Nguyễn Chí Thanh đưa ra nhận định: “Mất đất nhưng chưa mất nước; kiên quyết bám dân, xây dựng cơ sở, phát triển chiến tranh du kích trong vùng địch kiểm soát sẽ xoay chuyển được tình thế” (11). Nhờ đó, Bình - Trị - Thiên đã trở thành một mặt trận sôi động, góp phần chặn đứng âm mưu chia cắt chiến lược và mở rộng chiến tranh ra Thanh - Nghệ Tĩnh của thực dân Pháp. Quân dân Bình - Trị - Thiên khẳng định: “Anh Thanh là linh hồn của cuộc chiến đấu của Bình Trị Thiên những năm đầu kháng chiến” (12).

Đầu năm 1950, đồng chí Nguyễn Chí Thanh được Bộ Chính trị điều vào quân đội làm Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị và Phó Bí thư Tổng Quân ủy. Trên cương vị mới, đồng chí đã thực hiện cụ thể và hệ thống tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về xây dựng quân đội kiểu mới của giai cấp công nhân, của nhân dân và của dân tộc Việt Nam. Trong 10 năm ở cương vị này, đồng chí Nguyễn Chí Thanh có nhiều đóng góp với Trung ương, Bộ Chính trị và Tổng Quân ủy trong công cuộc lãnh đạo cuộc kháng chiến thực hiện quyết tâm chiến lược đánh thắng giặc Pháp xâm lược.

Cuối năm 1960, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh được phân công làm Trưởng ban Nông nghiệp Trung ương, chăm lo hoàn thiện quan hệ sản xuất mới và phát triển sản xuất. Từ một vị tướng cầm quân đánh giặc, chuyển sang cương vị một người lãnh đạo, chỉ đạo một ngành kinh tế trọng yếu của đất nước, liên quan trực tiếp tới đời sống, sự đói no của hàng chục triệu đồng bào là một thử thách không nhỏ đối với Đại tướng Nguyễn Chí Thanh. Hôm giao nhiệm vụ, Chủ tịch Hồ Chí Minh mời Đại tướng Nguyễn Chí Thanh đến, Bác bảo: “Phong trào mới nhóm, trầm trầm. Chú hãy cố gắng tìm cho được điển hình tốt, rút kinh nghiệm và phát huy nó lên để đánh tan bầu không khí kém phấn khởi” (13). Thực hiện nhiệm vụ này, đồng chí Nguyễn Chí Thanh đã có những cống hiến quan trọng, góp phần tạo nên luồng gió mới trên đồng ruộng Việt Nam trong những năm tháng cả nước tiến hành cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Phong trào “Gió Đại Phong”, một mô hình nông nghiệp thời chống Mỹ đã mang đậm dấu ấn của đồng chí Nguyễn Chí Thanh.

Năm 1964, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh được Bộ Chính trị cử vào miền Nam phụ trách Chính ủy Quân giải phóng miền Nam. Đây cũng là thời kỳ đế quốc Mỹ dần chuyển từ chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” sang chiến lược “Chiến tranh cục bộ”. Với lập trường kiên định, tư duy biện chứng, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh đã phân tích thế và lực của địch, của ta trên chiến trường. Theo Đại tướng, đế quốc Mỹ mạnh hơn ta về vũ khí kỹ thuật, nhưng việc phát huy được vũ khí kỹ thuật lại do con người. Một đội quân nhà nghề tiến hành một cuộc chiến tranh xâm lược phi nghĩa không thể có yếu tố tinh thần để phát huy được chỗ mạnh của nó.

Còn về phía ta, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh cho rằng, ta đã đánh bại chiến lược “Chiến tranh đặc biệt”, nhiều nhân tố mới đã xuất hiện. Chiến tranh nhân dân phát triển cao trên toàn miền. Tác chiến tập trung đã giành nhiều thắng lợi lớn. Nhiều chiến dịch đã được mở ra và đã giáng cho địch những đòn đau. Thế và lực của ta cho phép ta tiếp tục thực hiện chiến lược tiến công; quân và dân ta hoàn toàn có khả năng đánh bại chiến lược “Chiến tranh cục bộ”. Sự phân tích biện chứng và khoa học của Đại tướng Nguyễn Chí Thanh làm cho cán bộ, đảng viên nhận rõ bản chất của tình hình trên chiến trường, giải quyết những nhận thức không đúng và thấy rõ phương hướng chiến lược của ta, tăng cường lòng tin vào sự lãnh đạo của Đảng và nỗ lực phấn đấu hết mình vì sự nghiệp giải phóng dân tộc.

Đại tướng Nguyễn Chí Thanh không chỉ nhạy bén và sâu sắc trong chỉ đạo chiến lược mà còn cả trong chiến thuật. Trong chiến dịch Bình Giã (14), để hạn chế địch sử dụng trực thăng bắn vào đội hình quân ta khi tiến công quân địch, Bộ Chỉ huy chiến dịch đã đề ra tư tưởng là phải đánh gần. Nghe báo cáo kinh nghiệm này trong Hội nghị tổng kết chiến dịch, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh đã khái quát thành phương châm “nắm thắt lưng địch mà đánh”. Tiếp đó, các phương châm chỉ đạo tác chiến như: “Tìm Mỹ mà đánh, tìm Ngụy mà diệt”, lập “các vành đai diệt Mỹ” do Đại tướng Nguyễn Chí Thanh khởi xướng nhanh chóng được triển khai rộng khắp trên chiến trường, đem lại những thành quả to lớn.

Với những cống hiến xuất sắc qua các cương vị công tác và giai đoạn lịch sử khác nhau, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh là hình tượng tiêu biểu cho truyền thống tốt đẹp của Quân đội nhân dân Việt Nam: Nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng.

Công lao của Đại tướng Nguyễn Chí Thanh đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng, của dân tộc, đặc biệt đối với sự nghiệp xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam, suy tôn Đại tướng một biểu tượng vĩ đại, là hình ảnh mẫu mực của “Bộ đội Cụ Hồ”, từ nhân dân mà ra, vì nhân dân mà chiến đấu; luôn trung với nước, trung với Đảng, hiếu với dân; nhiệm vụ nào cũng hoàn thàn, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng. Vẻ đẹp truyền thống, tính nhân văn, hình ảnh cao quý của “Bộ đội Cụ Hồ” mà Đại tướng Nguyễn Chí Thanh là đại diện tiêu biểu luôn ở trong trái tim của hàng triệu người dân Việt Nam và là một “Di sản vô cùng quý báu”. Nhiệm vụ của các thế hệ cán bộ, chiến sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam hôm nay và mai sau là phải giữ gìn, nuôi dưỡng và phát huy truyền thống tốt đẹp đó, để xứng đáng với niềm tin yêu mà nhân dân trao tặng, xứng đáng với những cống hiến xuất sắc của Đại tướng Nguyễn Chí Thanh, đã phấn đấu, hy sinh trọn đời mình vì nền độc lập tự do của dân tộc./.

Tài liệu tham khảo:
----------------------

(1). Sắc lệnh 71, xác định vệ quốc đoàn là Quân đội quốc gia của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Chủ tịch Hồ Chí Minh ký ngày 22 tháng 5 năm 1946.

(2). Bộ Quốc phòng, Viện Lịch sử quân sự Việt Nam: Đại tướng Nguyễn Chí Thanh - Nhà chính trị, quân sự lỗi lạc, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội. 1997, tr.79-80.

(3). Bộ Quốc phòng: Quân đội nhân dân với sự nghiệp đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội. 2004, tr.797.

(4). Bộ Quốc phòng, Viện Lịch sử quân sự Việt Nam: Đại tướng Nguyễn Chí Thanh - Nhà chính trị, quân sự lỗi lạc, Sđd, tr.84.

(5). Nguyễn Chí Thanh: Những bài chọn lọc về quân sự, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội.1977, tr.48.

(6). Danh hiệu cao quý “Bộ đội Cụ Hồ” được nhân dân trao tặng chính là dưới thời kỳ đồng chí Nguyễn Chí Thanh lãnh đạo công tác chính trị trong quân đội.

(7). Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 4, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội.2000, tr.293.

(8). Nguyễn Chí Thanh: Những kinh nghiệm lớn của công tác chính trị trong 15 năm xây dựng quân đội, Báo Quân đội nhân dân, Số 637, ngày 17 tháng 12 năm 1959.

(9). Tổng cục Chính trị: Biên niên sự kiện và tư liệu (1954-1964), tập II, quyển I, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội.1998, tr.280.

(10). Đại tướng Nguyễn Chí Thanh với cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội.2004, tr.22-23.

(11). Bộ Quốc phòng, Viện Lịch sử quân sự Việt Nam: Đại tướng Nguyễn Chí Thanh - Nhà chính trị, quân sự lỗi lạc, Sđd, tr.13.

(12). Bộ Quốc phòng, Viện Lịch sử quân sự Việt Nam: Đại tướng Nguyễn Chí Thanh - Nhà chính trị, quân sự lỗi lạc, Sđd, tr.13.

(13). Đại tướng Nguyễn Chí Thanh với cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Sđd, tr.19.

(14). Chiến dịch diễn ra từ ngày 02-12-1964 đến ngày 03-01-1965.