Cà Mau phát triển các khu công nghiệp gắn với bảo vệ môi trường

Để quá trình phát triển kinh tế nói chung, và phát triển các khu công nghiệp (KCN) nói riêng được tiến hành thuận lợi, tỉnh Cà Mau đang nỗ lực xây dựng các giải pháp để hạn chế đến mức thấp nhất những tác động tiêu cực của việc phát triển các KCN, gắn phát triển các KCN với bảo vệ môi trường.

Triển vọng phát triển các khu công nghiệp ở Cà Mau rất khả quan do có nhiều yếu tố thuận lợi về vị trí địa lý. Cà Mau nằm ở trung tâm vòng cung biển của khu vực Đông - Nam Á, nên chi phí xuất khẩu hàng hóa của các doanh nghiệp tại các KCN đến các nước trong khu vực và các nước trên thế giới sẽ thấp hơn so với các nơi khác. Lợi thế quan trọng này không chỉ thu hút các nhà đầu tư trong và ngoài nước, phục vụ cho các doanh nghiệp tại Cà Mau mà còn thu hút hàng hóa xuất khẩu của cả vùng nam sông Hậu, nơi có lượng hàng thủy sản xuất khẩu lớn nhất cả nước. Ngoài ra, Cà Mau còn được xác định là một cực trong tứ giác phát triển kinh tế đồng bằng sông Cửu Long (Cà Mau - thành phố Cần Thơ - An Giang - Kiên Giang) và nằm trên cả hai hành lang phát triển kinh tế biển trong chiến lược phát triển kinh tế biển của Việt Nam đến năm 2020. Đó là hành lang kinh tế ven biển phía đông hướng phát triển ra biển Đông và hành lang kinh tế ven biển phía tây liên kết với Kiên Giang hướng phát triển ra vịnh Thái Lan...

Tuy nhiên, bên cạnh những thuận lợi thì Cà Mau vẫn phải đối mặt với không ít khó khăn thách thức trong quá trình phát triển, đặc biệt là phát triển công nghiệp và vấn nạn ô nhiễm môi trường.

Thực trạng phát triển các KCN ở Cà Mau

Đến nay, Cà Mau chỉ mới thu hút được 4 dự án đầu tư trực tiếp từ nước ngoài với tổng vốn đăng ký là 10 triệu USD. Vốn đầu tư trong nước còn hạn chế. Toàn tỉnh hiện có 26 nhà máy chế biến tôm đông lạnh, 3 nhà máy chế biến bột cá, 2 nhà máy chế biến chả cá...

Mặc dù có nhiều tiềm năng và lợi thế phát triển, nhưng Cà Mau vẫn còn là tỉnh nghèo, hệ thống kết cấu hạ tầng yếu kém, chất lượng nguồn nhân lực thấp, đời sống nhân dân còn khó khăn, tỷ trọng khu vực công nghiệp - xây dựng trong GDP thấp, chiếm chưa đến 1/3 GDP. Đến nay, Cà Mau chỉ mới thu hút được 4 dự án đầu tư trực tiếp từ nước ngoài với tổng vốn đăng ký là 10 triệu USD. Vốn đầu tư trong nước còn hạn chế. Toàn tỉnh hiện có 26 nhà máy chế biến tôm đông lạnh, 3 nhà máy chế biến bột cá, 2 nhà máy chế biến chả cá... Xã Khánh An, huyện U Minh vừa đưa vào sử dụng hai nhà máy điện công suất 1.500 MW và đang xây dựng nhà máy phân đạm công suất 800.000 tấn/năm.

Để sớm thoát nghèo, mục tiêu của tỉnh Cà Mau là đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng kinh tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa - hiện đại hóa, trở thành một tỉnh có điều kiện kinh tế - xã hội phát triển, đến năm 2015 hình thành cơ cấu kinh tế công nghiệp - dịch vụ - nông nghiệp. Phấn đấu đạt được các mục tiêu trên, tỉnh xác định phải "Đột phá về sản xuất công nghiệp và xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội". Trong đó, nhiệm vụ trọng tâm là phát triển các khu, cụm công nghiệp nhằm thu hút đầu tư, giải quyết việc làm, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động trên địa bàn tỉnh. Dự kiến tỷ trọng của khu vực công nghiệp - xây dựng trong GDP năm 2010 là 32%, năm 2015 là 38% và năm 2020 khoảng 44%. Trước mắt đầu tư xây dựng các KCN đến năm 2010 với diện tích 500 ha, năm 2015 mở rộng thêm 210 ha và đến năm 2020 mở rộng diện tích KCN lên 1.500 ha, phấn đấu tỷ lệ lấp đầy diện tích các KCN từng giai đoạn đạt trên 60%.

Ngoài KCN Khánh An với quy mô 360 ha hiện đang triển khai đầu tư kết cấu hạ tầng và thu hút các nhà đầu tư, Thủ tướng Chính phủ vừa bổ sung vào quy hoạch các KCN của cả nước thêm 3 KCN nằm trên địa bàn tỉnh Cà Mau: KCN Hòa Trung, KCN Năm Căn, KCN Sông Đốc. Trong đó, KCN Hòa Trung với quy mô diện tích quy hoạch đến năm 2020 là 352 ha, được chọn làm nơi chế biến thủy sản tập trung, bố trí di dời các nhà máy chế biến thủy sản hiện có tại thành phố Cà Mau và thu hút các dự án đầu tư mới; KCN Năm Căn với quy mô diện tích quy hoạch đến năm 2020 là 515 ha, được chọn làm điểm công nghiệp đóng mới và sửa chữa tàu thủy, chế biến thủy hải sản, dịch vụ thăm dò khai thác dầu khí. Hiện nay, tại khu vực này đã có cảng biển Năm Căn và nhà máy đóng tàu có công suất 30.000 tấn, chuẩn bị thi công nhà máy xi-măng do Vinashin đầu tư; KCN sông Đốc với quy mô diện tích quy hoạch đến năm 2020 là 250 ha, đây là khu công nghiệp chế biến thức ăn gia súc có nguyên liệu từ nguồn thủy hải sản tại chỗ, cơ khí sửa chữa tàu thuyền, chế biến thủy hải sản xuất khẩu.

Trong quá trình xây dựng phát triển các KCN, Cà Mau vẫn phải đối mặt với những thách thức bởi kết cấu hạ tầng chưa đồng bộ, nguồn nhân lực qua đào tạo còn thấp, khả năng vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước cho kết cấu hạ tầng KCN hạn chế nên chưa đáp ứng được yêu cầu của nhà đầu tư về mặt bằng, đặc biệt nổi cộm là vấn đề xử lý ô nhiễm môi trường...

Môi trường bị ô nhiễm do quy hoạch không đồng bộ

Tại các nhà máy, xí nghiệp ra đời trước khi có chủ trương quy hoạch, chủ đầu tư thường chủ động chọn địa điểm xây dựng trước, sau đó hợp pháp hóa các thủ tục và tiến hành sản xuất kinh doanh. Điều đó dẫn đến nhiều cơ sở xây dựng đan xen trong khu dân cư, trên một đơn vị hành chính, một đoạn sông. Tình trạng trên đây đã gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Ngoài việc phân bố sản xuất không đồng đều, quá tải môi trường, đa số mặt bằng chỉ vừa đủ cho bố trí máy móc, thiết bị và các công đoạn sản xuất, hậu cần và trụ sở văn phòng, thiếu đất cho xây dựng hệ thống xử lý chất thải gây ô nhiễm môi trường. Công nghệ chế biến tôm đông lạnh xuất khẩu tương đối hiện đại, nhưng tiềm ẩn nguy cơ về sự cố môi trường do sử dụng thiết bị áp lực và môi chất làm lạnh có hại cho sức khỏe con người, hệ sinh thái, nếu phát tán ra môi trường. Công nghệ sản xuất không đồng bộ với công nghệ xử lý ô nhiễm môi trường. Đơn vị cung cấp thiết bị, quy trình sản xuất không cung cấp tư vấn thiết bị, quy trình bảo vệ môi trường. Công nghệ chế biến bột cá, sản xuất chytin từ đầu,

vỏ tôm còn lạc hậu, tiêu hao nhiều nguyên liệu và hóa chất. Khí thải, nước thải phát tán gây ô nhiễm môi trường trên diện rộng. Tuy công nghệ sản xuất khí, điện, đường kết tinh, phân đạm tương đối mới, nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm môi trường, đe dọa đến phát triển kinh tế thủy sản, hệ sinh thái ngập nước nói chung.

Các doanh nghiệp đang hoạt động trong khu quy hoạch công nghiệp thường xao lãng áp dụng biện pháp bảo vệ môi trường do phải tự bỏ chi phí xây dựng kết cấu hạ tầng. Việc di dời các doanh nghiệp công nghiệp phân tán trong khu vực dân cư vào KCN là công việc khó khăn cần có thời gian, quyết tâm, chính sách nhất quán, nguồn lực thích hợp và cơ chế, bộ máy quản lý đủ hiệu lực.

Đề xuất và kiến nghị

Môi trường bị ô nhiễm do nhiều cơ sở sản xuất được xây dựng đan xen trong khu dân cư, thiếu đất cho xây dựng hệ thống xử lý chất thải, công nghệ sản xuất không đồng bộ với công nghệ xử lý ô nhiễm môi trường, thậm chí do chính các cơ sở sản xuất thường xao lãng việc áp dụng các biện pháp bảo vệ môi trường...

Cần tăng cường khả năng quy hoạch và xây dựng KCN, hạ tầng bảo vệ môi trường trong KCN để các nhà máy, cơ sở sản xuất có điều kiện áp dụng thống nhất và hiệu quả việc xử lý môi trường. Xây dựng chương trình riêng di dời cơ sở công nghiệp gây ô nhiễm.

Đối với Cà Mau, nơi có nền công nghiệp chế biến thủy sản phát triển, cần quy hoạch "KCN có mùi" riêng biệt (không bao gồm các cơ sở chế biến tôm, cá đông lạnh xuất khẩu), các cơ sở sản xuất chytin, chytosan, d-glucosamin, sản xuất bột cá, composit, giết mổ gia súc, gia cầm... có khoảng cách ly cần thiết đối với khu dân cư, trung tâm văn hóa, công sở, các cơ sở kinh tế khác và có hệ thống xử lý hoàn chỉnh, giải quyết được ô nhiễm đặc thù của ngành "công nghiệp có mùi".

Kiện toàn bộ máy ban quản lý các KCN, áp dụng nghiêm chỉnh quy chế bảo vệ môi trường của các KCN, Nhà nước có chính sách đầu tư thỏa đáng cho KCN, nâng cao năng lực cán bộ, thực hiện nghiêm chỉnh các giải pháp bảo vệ môi trường khi đầu tư vào KCN.

Mô hình KCN cần có tính điển hình cao về hạ tầng bảo vệ môi trường, không cho phép KCN hoạt động nếu không đầu tư hoặc đầu tư nửa vời về việc bảo vệ môi trường.

Việc phát triển các KCN cần tính đến các yếu tố đặc thù của hệ sinh thái, đến tác động lâu dài của phát triển công nghiệp bền vừng. Ưu tiên phát triển công nghiệp sạch, thân thiện với môi trường. Không cấp phép đầu tư cho những ngành công nghiệp gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến sức khỏe người dân.

áp dụng chương trình sản xuất sạch hơn trong các KCN để hỗ trợ công tác bảo vệ môi trường, xây dựng thương hiệu KCN.

Phát triển KCN phải đồng bộ với phát triển hạ tầng bảo vệ môi trường như: các phương tiện chuyên dùng thu gom, xử lý rác thải công nghiệp, bãi xử lý rác thải công nghiệp, phát triển hệ thống quan trắc, cảnh báo môi trường, khai thông luồng lạch để tăng tính tự làm sạch của dòng sông, tránh ứ đọng nước rác trên sông gần KCN.

Có sự đánh giá nghiêm chỉnh về vai trò của hệ thống cống đập ngăn mặn khá dày đặc hiện nay ở Cà Mau đối với khả năng chịu tải của sông rạch.

Phát triển các KCN là xu thế tất yếu trong tiến trình phát triển đi lên công nghiệp hóa, hiện đại hóa nhưng vấn đề quan trọng là làm sao giải quyết hài hòa giữa tăng trường kinh tế với việc nâng cao đời sống của người dân và hạn chế ô nhiễm môi trường./.