Phát huy vai trò của chức sắc tôn giáo trong việc tuyên truyền, vận động người dân xây dựng nông thôn mới tại tỉnh Ninh Bình

1. Xây dựng nông thôn mới là chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước nhằm nâng cao đời sống vật chất, văn hóa, môi trường và chất lượng quản trị ở cơ sở. Trong các văn kiện Đại hội XI, XII và XIII, Đảng ta đều nhấn mạnh yêu cầu huy động sức mạnh toàn dân, phát huy vai trò của các lực lượng xã hội, trong đó có đồng bào tôn giáo và đội ngũ chức sắc, chức việc. Đồng thời, quan điểm xuyên suốt của Đảng về công tác tôn giáo luôn khẳng định tôn giáo là “nguồn lực quan trọng” trong phát triển đất nước; chức sắc tôn giáo là người có uy tín, có khả năng vận động đồng bào “sống tốt đời đẹp đạo” và góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Dưới góc độ quản trị xã hội, chức sắc tôn giáo hoạt động trong các thiết chế có tổ chức, có hệ thống giáo lý - giáo luật - lễ nghi ổn định, vì vậy họ có vị trí ảnh hưởng sâu rộng đối với tín đồ và trong cộng đồng dân cư. Ở nhiều địa phương, đặc biệt là nơi có tỷ lệ người theo đạo cao, chức sắc tôn giáo giữ vai trò cầu nối quan trọng giữa hệ thống chính trị với giáo dân, giúp chính sách đi vào cuộc sống thông qua hình thức thuyết giảng, giáo dục đạo đức, sinh hoạt tôn giáo định kỳ. Đây là điều kiện quan trọng để họ tham gia vào các hoạt động xây dựng nông thôn mới.

Ninh Bình là địa phương có tỷ lệ người theo đạo cao, gồm cả Phật giáo và Công giáo, phân bố tập trung ở các huyện Kim Sơn, Yên Khánh, Gia Viễn, Hoa Lư. Nhiều xã nông thôn có đến hàng nghìn tín đồ sinh hoạt trong các giáo xứ, họ đạo, tự viện. Quá trình xây dựng nông thôn mới của tỉnh trong hơn một thập kỷ qua cho thấy, khi cấp ủy, chính quyền phát huy đúng vai trò của chức sắc tôn giáo, phong trào đạt hiệu quả rõ rệt, tạo chuyển biến mạnh về nhận thức và hành động của người dân, góp phần đưa Ninh Bình trở thành tỉnh hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới sớm và bền vững trong cả nước.

2. Thực tiễn ở Ninh Bình cho thấy, chức sắc các tôn giáo đã tham gia vào xây dựng nông thôn mới với nhiều hình thức phong phú và hiệu quả. Trước hết, họ là lực lượng quan trọng trong tuyên truyền và giải thích chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về nông thôn mới theo cách gần gũi, dễ tiếp nhận với tín đồ. Thông qua các bài giảng trong thánh lễ, buổi thuyết pháp, sinh hoạt hội đoàn, chức sắc vận động người dân thực hiện các tiêu chí nông thôn mới, như chỉnh trang cảnh quan, giữ vệ sinh môi trường, chấp hành tốt quy định về trật tự xây dựng, tham gia các hoạt động cộng đồng, xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư.

Nhiều chức sắc chủ động gắn các giá trị đạo đức tôn giáo với nội dung xây dựng nông thôn mới, chẳng hạn đề cao tinh thần bác ái, sẻ chia để vận động hỗ trợ người nghèo; khuyến khích tiết kiệm, giản dị trong sinh hoạt; nhắc nhở tín đồ giữ gìn an ninh trật tự, thượng tôn luật pháp; khuyến khích tinh thần đoàn kết lương – giáo cùng xây dựng quê hương. Việc sử dụng hệ thống giá trị của tôn giáo giúp nội dung tuyên truyền dễ đi vào đời sống, được tín đồ tự giác thực hiện.

Bên cạnh tác động về nhận thức, chức sắc tôn giáo còn đóng góp thiết thực vào các hoạt động phát triển hạ tầng và nâng cao đời sống cộng đồng. Nhiều linh mục, sư trụ trì trực tiếp vận động giáo dân hiến đất mở đường, đóng góp kinh phí xây dựng nhà văn hóa, nhà sinh hoạt cộng đồng, đường giao thông nông thôn, hệ thống chiếu sáng… Một số giáo xứ, họ đạo, tự viện phát triển mạnh các hoạt động từ thiện - xã hội như xây nhà tình nghĩa, hỗ trợ học sinh nghèo, chăm sóc người yếu thế, góp phần thực hiện tiêu chí giảm nghèo bền vững.

Một điểm nổi bật khác là chức sắc tôn giáo đóng vai trò quan trọng trong hòa giải và giữ gìn đoàn kết cộng đồng. Ở các địa bàn tôn giáo, khi phát sinh mâu thuẫn trong đời sống hằng ngày hoặc vướng mắc trong giải phóng mặt bằng, chính họ thường là người đứng giữa, góp phần giải thích, hòa giải trên tinh thần thấu tình đạt lý. Nhiều mô hình “xứ đạo bình yên”, “họ đạo đoàn kết”, “chùa xanh - sạch - đẹp” được duy trì bền vững, góp phần giữ ổn định an ninh, trật tự, củng cố văn minh nông thôn. Từ “hiến đất, mở đường” đến “chung tay xây dựng môi trường xanh - sạch - đẹp”, từ hòa giải mâu thuẫn đến lan tỏa nếp sống văn minh, chức sắc tôn giáo đã và đang chuyển mình từ vai trò hỗ trợ sang đồng kiến tạo mô hình nông thôn mới nâng cao, kiểu mẫu. Từ đó giúp các xã, huyện của Ninh Bình đạt nhiều tiêu chí nông thôn mới nâng cao, nông thôn mới kiểu mẫu, xây dựng được diện mạo nông thôn sáng - xanh - sạch - đẹp, phát triển du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái và du lịch tâm linh gắn với các cơ sở tôn giáo.

3. Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Ninh Bình khóa XXII, nhiệm kỳ 2020 - 2025 đã đề ra mục tiêu đến cuối nhiệm kỳ tỉnh sẽ hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới. Từ đầu năm 2022, ngay sau khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 321/QĐ-TTg về việc quy định tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021 - 2025, Ninh Bình đã thông qua Đề án xây dựng nông thôn mới tỉnh giai đoạn 2021 - 2025.

Kết quả sơ kết 3 năm (2021 - 2023) thực hiện Chương trình mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới, phong trào thi đua cả nước chung sức xây dựng nông thôn mới của tỉnh, giai đoạn 2021 - 2025 cho thấy, nhờ triển khai thực hiện các chủ trương, chính sách của Trung ương về thực hiện Chương trình mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới linh hoạt, toàn diện, phù hợp với tình hình thực tế ở địa phương, tỉnh Ninh Bình đã huy động được sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và đông đảo các tầng lớp nhân dân, doanh nghiệp tích cực tham gia, đóng góp nguồn lực xây dựng nông thôn mới.

Từ năm 2021 đến 2023, tỉnh Ninh Bình luôn ở trong top đầu cả nước về xây dựng nông thôn mới với rất nhiều dấu ấn. Tính đến nay, kết cấu hạ tầng, diện mạo nông thôn của tỉnh đã có nhiều đổi thay tích cực, đời sống vật chất và tinh thần của người dân dần được nâng lên. Các tiêu chí nông thôn mới lần lượt được củng cố, hoàn thiện và nâng chất. Tỉnh có 100% số xã đạt chuẩn và được rà soát đạt chuẩn 19/19 tiêu chí theo bộ tiêu chí xã nông thôn mới giai đoạn 2021 - 2025; có 54,6% xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao, 20,2% xã đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu và trên 600 thôn, xóm, bản được công nhận đạt chuẩn thôn nông thôn mới kiểu mẫu. 8/8 huyện, thành phố lần lượt đạt chuẩn và hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới, trong đó huyện Yên Khánh đã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao năm 2023. Còn với huyện Yên Mô, tỉnh cũng đã trình hồ sơ đề nghị Trung ương thẩm định. Toàn tỉnh có 187 sản phẩm OCOP gồm 69 sản phẩm 4 sao và 118 sản phẩm 3 sao. Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) đã tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực, góp phần đưa các sản phẩm đặc trưng, truyền thống của địa phương đến với các thị trường mới tiềm năng.

Ngay từ đầu năm 2024, chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới tỉnh Ninh Bình được triển khai đồng bộ, đã đạt được một số kết quả quan trọng. Đến nay, tỉnh Ninh Bình có 100% số xã đạt chuẩn nông thôn mới; 8/8 huyện, thành phố đạt chuẩn và hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới; huyện Yên Khánh đang hoàn thiện hồ sơ thẩm định xét công nhận huyện đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao năm 2023; 42% số xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao; 15% số xã đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu; 40% số thôn, xóm, bản được công nhận đạt chuẩn khu dân cư nông thôn mới kiểu mẫu; tỷ lệ hài lòng của người dân đều đạt từ 94-100%. Hạ tầng kinh tế - xã hội tiếp tục được đầu tư cải tạo, nâng cấp và làm mới tương đối đồng bộ. Thu nhập bình quân đầu người hiện nay ước đạt 63,5 triệu đồng/người/năm (tăng 4,6 triệu đồng so với năm 2020); chính sách an sinh, phúc lợi xã hội được bảo đảm; tỷ lệ hộ nghèo đa chiều khu vực nông thôn còn khoảng 1,86%, giảm 0,7% so với năm 2020... tỉnh Ninh Bình tiếp tục đạt nhiều kết quả đáng ghi nhận, làm thay đổi diện mạo nông thôn. Cuối năm 2024, toàn tỉnh  Ninh Bình có 119/119 xã đạt chuẩn xã nông thôn mới (trong đó 53/119 xã được công nhận xã nông thôn mới nâng cao, 18/119 xã được công nhận xã nông thôn mới kiểu mẫu); 6/6 huyện đạt chuẩn huyện nông thôn mới; 2/2 thành phố hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới... với 186 sản phẩm OCOP gồm 69 sản phẩm 4 sao và 117 sản phẩm 3 sao.

Năm 2025, Ninh Bình tiếp tục triển khai chương trình xây dựng nông thôn mới với các kết quả quan trọng bao gồm việc duy trì và nâng cao các tiêu chí, đặc biệt chú trọng vào nông thôn mới nâng cao, kiểu mẫu, gắn với chuyển đổi số và phát triển du lịch nông thôn. Tỉnh cũng phát triển mạnh các sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên, với mục tiêu có thêm 10-20 sản phẩm mới trong năm. Điều này tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững, cải thiện đời sống người dân nông thôn và nâng cao vị thế của tỉnh.

Sau 4 năm thực hiện Chương trình mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021 - 2025, ngày 31-5-2025, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 1058/QĐ-TTg công nhận tỉnh Ninh Bình hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới năm 2024. Đây là dấu mốc đặc biệt, có ý nghĩa quan trọng đối với Đảng bộ, Chính quyền và nhân dân toàn tỉnh, không chỉ là sự ghi nhận cho chặng đường hơn một thập kỷ bền bỉ, sáng tạo, đoàn kết xây dựng quê hương, mà còn là niềm tự hào, phấn khởi trước thời điểm sáp nhập với hai tỉnh Nam Định và Hà Nam, hình thành nên một đơn vị hành chính mới với không gian và tiềm năng phát triển lớn. Trong bối cảnh đó, thành quả xây dựng nông thôn mới càng có ý nghĩa sâu sắc, là nền tảng quan trọng để Ninh Bình tự tin bước vào một giai đoạn phát triển mới.

Có được những kết quả đáng ghi nhận trên là sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị tỉnh, trong đó có sự đóng góp không nhỏ của các chức sắc tôn giáo trong cộng đồng tôn giáo và có vai trò nòng cốt trong công tác tuyên truyền, vận động quần chúng tín đồ thực hiện chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, góp phần xây dựng, bảo vệ quê hương, đất nước. Những kết quả toàn diện trong xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021 - 2025 đã góp phần quan trọng xây dựng Đảng, hệ thống chính trị tỉnh Ninh Bình vững mạnh toàn diện, hoàn thiện, thúc đẩy kết cấu hạ tầng, phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho nhân dân, củng cố niềm tin của nhân dân với Đảng, Nhà nước. Đây là tiền đề quan trọng để tỉnh xác định, kiên định mục tiêu phấn đấu đến năm 2030 tỉnh Ninh Bình cơ bản đạt các tiêu chí thành phố trực thuộc trung ương, đến năm 2035 đạt thành thành phố trực thuộc Trung ương./.