Nâng cao sức hấp dẫn tuyển sinh của các trường đại học ở Hà Nội từ góc độ quản trị trải nghiệm người học

Yêu cầu mới đặt ra đối với công tác tuyển sinh đại học ở Hà Nội

Đảng ta nhất quán xác định giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước và toàn dân. Sau hơn 10 năm triển khai Nghị quyết số 29-NQ/TW, ngày 4-11-2013, của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI, “Về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế”, giáo dục đại học đã có chuyển biến tích cực nhờ quá trình đổi mới gắn với tăng cường tự chủ; chất lượng đào tạo, kiểm định và công bố khoa học quốc tế được cải thiện, một số cơ sở giáo dục đại học và nhóm ngành đã có vị trí ngày càng rõ hơn trong khu vực và trên thế giới. Tuy nhiên, Bộ Chính trị cũng chỉ rõ nhiều hạn chế, như giáo dục đại học chưa thực sự gắn chặt với thị trường lao động, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu nhân lực cho các ngành kinh tế mới, công nghệ cao; quản trị nhà trường và cơ chế, chính sách còn những điểm nghẽn cần tiếp tục tháo gỡ.

Những yêu cầu đó đặt ra áp lực đổi mới không chỉ với hoạt động đào tạo bên trong nhà trường mà cả với cách các cơ sở giáo dục đại học tiếp cận người học tương lai. Sức hấp dẫn tuyển sinh của một trường đại học không thể chỉ được tạo bởi danh tiếng truyền thống hay các thông điệp quảng bá một chiều. Trong môi trường số, người học có xu hướng chủ động tìm kiếm, so sánh và kiểm chứng thông tin; họ đưa ra quyết định trên cơ sở hình dung tương đối cụ thể về chất lượng học thuật, cơ hội nghề nghiệp, môi trường sinh viên, mức độ hỗ trợ và độ tin cậy của nhà trường.

Hà Nội là địa bàn tập trung dày đặc các cơ sở giáo dục đại học công lập, tư thục và có yếu tố quốc tế; đồng thời cũng là nơi quy tụ lượng lớn học sinh trung học phổ thông có mức độ tiếp cận thông tin cao. Thành phố nhiều năm qua đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong giáo dục và đào tạo, với quy mô hơn 2.800 trường học, trên 2,2 triệu học sinh và gần 139.000 giáo viên; riêng tuyển sinh trực tuyến ở các lớp đầu cấp đã nhiều năm đạt trên 80% số hồ sơ đăng ký qua kênh số. Thực tiễn đó cho thấy kỳ vọng của người học đối với sự minh bạch, thuận tiện và khả năng tương tác số trong giáo dục đang gia tăng rất nhanh. Với bậc đại học, xu hướng này còn mạnh hơn khi phần lớn quá trình tìm hiểu thông tin, hình thành ấn tượng và ra quyết định của học sinh đều diễn ra trước tiên trên không gian số.

Vì vậy, vấn đề đặt ra không phải là “làm truyền thông tuyển sinh tốt hơn” theo nghĩa hẹp, mà là xây dựng và quản trị tốt hơn trải nghiệm người học được cảm nhận ngay từ trước khi nhập học. Đây là một phương diện quan trọng của đổi mới quản trị đại học, bởi nếu không tạo được niềm tin và sức hấp dẫn ngay từ giai đoạn đầu tiếp cận, nhà trường khó thu hút được người học phù hợp, càng khó bồi dưỡng nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ Thủ đô và đất nước trong giai đoạn phát triển mới.

Trải nghiệm người học được cảm nhận và cơ chế tác động đến lựa chọn trường đại học

Trong nhiều nghiên cứu về lựa chọn trường đại học, quyết định của người học được xem là kết quả của một quá trình nhận thức, đánh giá và so sánh nhiều tín hiệu khác nhau, không phải phản ứng tức thời trước một thông tin riêng lẻ. Đối với học sinh trung học phổ thông, đối tượng chưa trực tiếp học tập tại trường đại học, điều mà các em thực sự nhận thức trước khi nộp hồ sơ không phải là “trải nghiệm sinh viên” theo nghĩa đã trải qua, mà là nhận thức về trải nghiệm người học tương lai. Nhận thức này được hình thành thông qua website, các phương tiện truyền thông xã hội, ngày hội tư vấn tuyển sinh, tư vấn trực tiếp, thông tin từ thầy cô, gia đình, anh chị đi trước, cũng như qua hình ảnh chung của nhà trường trên truyền thông và trong xã hội.

Có thể khái quát nhận thức về trải nghiệm người học thành bốn nhóm nội dung cơ bản:

Thứ nhất, trải nghiệm học thuật, bao gồm chất lượng và tính thực tiễn của chương trình đào tạo, năng lực đội ngũ giảng viên, cơ hội thực hành - thực tập - nghiên cứu, khả năng ngoại ngữ, đổi mới sáng tạo, liên kết doanh nghiệp và triển vọng việc làm. Đây là lớp giá trị cốt lõi, quyết định nhà trường có thực sự đáp ứng sứ mệnh đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao hay không.

Thứ hai, trải nghiệm xã hội và văn hóa học đường, thể hiện ở môi trường sinh viên, mức độ năng động của các câu lạc bộ, hoạt động cộng đồng, khả năng hòa nhập, cảm giác an toàn, tôn trọng và cơ hội phát triển toàn diện. Một trường đại học hấp dẫn không chỉ dạy kiến thức, mà còn phải góp phần hình thành nhân cách, bản lĩnh, ý thức công dân và năng lực thích ứng xã hội của người học.

Thứ ba, trải nghiệm hỗ trợ và dịch vụ sinh viên, bao gồm tư vấn tuyển sinh, hỗ trợ học tập, cố vấn nghề nghiệp, thủ tục hành chính, chăm sóc người học, cơ chế lắng nghe và phản hồi. Ở góc độ quản trị, đây là biểu hiện trực tiếp của mức độ lấy người học làm trung tâm. Một cơ sở giáo dục có thể có chất lượng đào tạo tốt, nhưng nếu các dịch vụ hỗ trợ rời rạc, thiếu đồng bộ hoặc khó tiếp cận, hình ảnh nhà trường trong nhận thức của người học vẫn khó tích cực và bền vững.

Thứ tư, trải nghiệm số. Trong điều kiện chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, website, cổng thông tin tuyển sinh, hệ thống phản hồi trực tuyến, nội dung các phương tiện truyền thông xã hội, video giới thiệu, lớp học thử, tư vấn trực tuyến và các nền tảng dữ liệu của trường đang trở thành “cửa ngõ đầu tiên” để người học tiếp cận nhà trường. Ở nhiều trường hợp, chất lượng trải nghiệm số quyết định ấn tượng ban đầu về mức độ hiện đại, minh bạch và chuyên nghiệp của cơ sở giáo dục đại học.

Bốn nhóm nội dung này không tồn tại rời rạc. Trong nhận thức của học sinh, chúng được tích hợp thành một đánh giá tổng thể về hình ảnh nhà trường. Nói cách khác, thương hiệu đại học không chỉ là biểu trưng, khẩu hiệu hay các chiến dịch quảng bá, mà là kết quả của quá trình tích lũy niềm tin từ nhiều điểm chạm học thuật, xã hội, dịch vụ và số. Khi những tín hiệu này nhất quán và tích cực, người học có xu hướng đưa nhà trường vào nhóm lựa chọn ưu tiên; ngược lại, sự thiếu nhất quán giữa thông điệp truyền thông với chất lượng thực tế sẽ làm suy giảm lòng tin, ảnh hưởng trực tiếp đến sức hấp dẫn tuyển sinh.

Vấn đề cần nhấn mạnh là không nên tiếp cận câu chuyện này theo logic thương mại hóa giáo dục. Quản trị trải nghiệm người học không phải là “đánh bóng hình ảnh”, mà là tổ chức lại quá trình cung ứng giá trị giáo dục theo hướng minh bạch hơn, nhân văn hơn, hiện đại hơn và phù hợp hơn với nhu cầu phát triển đất nước. Khi đặt trong định hướng đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, quản trị trải nghiệm người học chính là phương thức để nâng cao chất lượng quản trị đại học, củng cố trách nhiệm giải trình và tăng cường niềm tin xã hội đối với nhà trường.

Một số vấn đề đặt ra trong thực tiễn xây dựng sức hấp dẫn tuyển sinh của các trường đại học ở Hà Nội

Thực tiễn tại Hà Nội cho thấy, nhiều cơ sở giáo dục đại học đã quan tâm hơn đến việc xây dựng thương hiệu và đổi mới công tác tuyển sinh. Tuy nhiên, nếu nhìn từ góc độ quản trị trải nghiệm người học, vẫn còn không ít vấn đề cần được nhận diện đầy đủ.

Một là, không ít trường vẫn truyền thông tuyển sinh theo lối cung cấp thông tin hành chính nhiều hơn là truyền tải giá trị giáo dục. Nội dung giới thiệu thường tập trung vào chỉ tiêu, tổ hợp xét tuyển, học phí, cơ sở vật chất hoặc khẩu hiệu chung, trong khi người học lại cần hình dung rõ hơn: sẽ học như thế nào, được dẫn dắt bởi đội ngũ nào, có cơ hội thực hành - nghiên cứu - thực tập ra sao, khả năng tìm việc sau tốt nghiệp thế nào, nhà trường hỗ trợ gì trong quá trình học tập và phát triển nghề nghiệp. Khoảng trống giữa “thông tin được công bố” và “trải nghiệm được hình dung” khiến nhiều trường dù có chất lượng chuyên môn nhất định nhưng chưa tạo được sức hút tương xứng.

Hai là, trải nghiệm số giữa các trường đang có độ chênh lệch khá lớn. Có trường đầu tư bài bản cho hệ sinh thái số, thông tin tuyển sinh rõ ràng, giao diện thân thiện, phản hồi nhanh, nội dung các phương tiện truyền thông xã hội có chiều sâu; nhưng cũng có trường để website phân mảnh, cập nhật chậm, thông tin thiếu thống nhất giữa các kênh hoặc tương tác trực tuyến còn hình thức. Trong bối cảnh xã hội đã quen với dịch vụ công trực tuyến và giáo dục số, một trải nghiệm số thiếu thuận tiện không chỉ làm giảm hiệu quả tuyển sinh mà còn khiến người học nghi ngại về năng lực quản trị tổng thể của nhà trường.

Ba là, nhiều yếu tố thuộc về hỗ trợ người học chưa được coi là cấu phần chiến lược của sức hấp dẫn tuyển sinh. Tư vấn tâm lý, hỗ trợ học tập, cố vấn học tập, giới thiệu việc làm, hỗ trợ khởi nghiệp, hỗ trợ các nhóm sinh viên yếu thế, hay cơ chế tiếp nhận và xử lý phản hồi của người học vẫn chưa được đầu tư đồng đều. Trong khi đó, từ góc nhìn của học sinh và phụ huynh, đây lại là những chỉ báo quan trọng để đánh giá mức độ an toàn, trách nhiệm và nhân văn của môi trường đại học.

Bốn là, một số trường còn có xu hướng xây dựng hình ảnh thương hiệu theo hướng nổi bật bề mặt hơn là bền vững chiều sâu. Việc quá nhấn mạnh vào sự kiện, hình ảnh truyền thông hoặc các thông điệp mang tính quảng bá, nếu không gắn với chất lượng học thuật, văn hóa tổ chức và trách nhiệm xã hội, sẽ khó tạo niềm tin dài hạn. Với một tạp chí lý luận chính trị, cần nhấn mạnh rằng sức hấp dẫn của trường đại học không thể tách rời sứ mệnh đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có tri thức, đạo đức, khát vọng cống hiến và năng lực tham gia vào sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.

Năm là, sự kết nối giữa nhà trường đại học với trường phổ thông, doanh nghiệp và địa phương ở một số nơi còn lỏng. Khi thiếu các cơ chế phối hợp chặt chẽ trong hướng nghiệp, cung cấp thông tin thị trường lao động, xây dựng lộ trình học tập - nghề nghiệp và hỗ trợ trải nghiệm sớm cho học sinh, công tác tuyển sinh dễ rơi vào ngắn hạn, nặng về “thu hút hồ sơ” hơn là “lựa chọn và bồi dưỡng đúng người học phù hợp”.

Giải pháp nâng cao sức hấp dẫn tuyển sinh của các trường đại học ở Hà Nội

Một là, đặt quản trị trải nghiệm người học trong tổng thể chiến lược phát triển nhà trường. Công tác tuyển sinh cần được nhìn nhận như khâu khởi đầu của một chuỗi giá trị giáo dục thống nhất, liên thông từ tư vấn đầu vào, tổ chức đào tạo, hỗ trợ sinh viên, kết nối việc làm đến xây dựng mạng lưới cựu sinh viên. Muốn nâng cao sức hấp dẫn tuyển sinh, trước hết lãnh đạo nhà trường phải coi chất lượng trải nghiệm người học là một chỉ tiêu quản trị cốt lõi, gắn với trách nhiệm giải trình và xây dựng uy tín học thuật của cơ sở giáo dục.

Hai là, lấy chất lượng học thuật và năng lực đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước làm trung tâm của mọi hoạt động truyền thông và xây dựng thương hiệu. Các trường đại học cần chuyển mạnh từ cách giới thiệu chung chung sang mô tả rõ giá trị đào tạo: chuẩn đầu ra, năng lực nghề nghiệp, cơ hội học tập qua dự án, nghiên cứu khoa học, liên kết doanh nghiệp, đổi mới sáng tạo, học tập suốt đời và khả năng hội nhập quốc tế. Sức hấp dẫn tuyển sinh chỉ bền vững khi được bảo đảm bằng chất lượng thật, kết quả thật và đóng góp thật cho xã hội.

Ba là, xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ người học theo hướng đồng bộ, thân thiện và bao trùm. Ngay từ giai đoạn tiếp cận tuyển sinh, học sinh cần được tư vấn đầy đủ, trung thực, dễ hiểu; sau khi nhập học, phải có cơ chế hỗ trợ liên tục về học tập, tâm lý, kỹ năng, nghề nghiệp và đời sống. Việc coi dịch vụ sinh viên là một bộ phận hữu cơ của chất lượng giáo dục sẽ giúp nhà trường vừa tăng tính nhân văn, vừa củng cố hình ảnh đáng tin cậy trong mắt người học và phụ huynh.

Bốn là, coi trải nghiệm số là hạ tầng chiến lược của tuyển sinh và quản trị đại học. Các trường cần rà soát toàn bộ chuỗi điểm chạm số để bảo đảm thông tin chính xác, nhất quán, cập nhật, dễ tiếp cận và dễ so sánh; đồng thời tăng cường tương tác hai chiều, sử dụng dữ liệu để phân tích nhu cầu người học, hoàn thiện quy trình tuyển sinh và cung cấp dịch vụ số thuận tiện hơn. Chuyển đổi số trong giáo dục đại học không nên dừng ở số hóa thủ tục, mà phải hướng tới số hóa trải nghiệm theo hướng minh bạch, lấy người học làm trung tâm.

Năm là, phát triển thương hiệu đại học trên nền tảng bản sắc, trách nhiệm xã hội và sự nhất quán giữa lời nói với việc làm. Một trường đại học muốn có sức hấp dẫn lâu dài phải chứng minh được bản lĩnh học thuật, chuẩn mực văn hóa, tinh thần phục vụ cộng đồng, năng lực đổi mới sáng tạo và mức độ cam kết đối với người học. Thương hiệu mạnh không phải thương hiệu nói nhiều, mà là thương hiệu khiến người học, phụ huynh, doanh nghiệp và xã hội có thể tin cậy qua những minh chứng cụ thể và lặp lại theo thời gian.

Sáu là, tăng cường phối hợp giữa các cơ sở giáo dục đại học với các trường trung học phổ thông, cơ quan quản lý, doanh nghiệp và chính quyền Thủ đô trong công tác hướng nghiệp và dự báo nhu cầu nhân lực. Hà Nội cần phát huy vai trò là trung tâm giáo dục, đào tạo chất lượng cao của cả nước để hình thành hệ sinh thái hướng nghiệp - tuyển sinh - đào tạo - sử dụng nhân lực gắn kết hơn. Khi thông tin về nhu cầu xã hội, yêu cầu kỹ năng và lộ trình học tập được chia sẻ rõ ràng, công tác tuyển sinh sẽ đi vào thực chất hơn, góp phần nâng cao hiệu quả phân luồng, sử dụng nguồn lực và chất lượng đào tạo.

Trong giai đoạn hiện nay, nâng cao sức hấp dẫn tuyển sinh của các trường đại học ở Hà Nội không thể hiểu đơn thuần là đẩy mạnh quảng bá hay gia tăng nhận diện thương hiệu. Bản chất của vấn đề là đổi mới quản trị đại học theo hướng lấy người học làm trung tâm, gắn chất lượng đào tạo với trải nghiệm học tập, hỗ trợ, văn hóa và số; đồng thời bảo đảm sự thống nhất giữa sứ mệnh giáo dục, trách nhiệm xã hội và yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho Thủ đô và đất nước.

Từ góc độ đó, quản trị tốt trải nghiệm người học được cảm nhận ngay từ trước nhập học sẽ giúp nhà trường xây dựng niềm tin, củng cố thương hiệu, nâng cao hiệu quả tuyển sinh và tạo nền tảng cho chất lượng đào tạo bền vững. Đây cũng là một hướng đi phù hợp với tinh thần tiếp tục đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo mà Đảng ta đã xác định: phát triển giáo dục không chỉ để mở rộng quy mô, mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng, hiệu quả, tính hiện đại, tính nhân văn và khả năng đóng góp thiết thực vào sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới./.