Trước thềm IPU-132: Thảo luận về vai trò của Nghị viện trong việc thực hiện các Mục tiêu phát triển sau năm 2015

IPU-132 do Quốc hội Việt Nam lần đầu tiên đăng cai tổ chức sẽ diễn ra tại Hà Nội từ ngày 28-3 đến ngày 01-4-2015, với chủ đề chính là “Các mục tiêu phát triển bền vững: Biến lời nói thành hành động”. Hội thảo nhằm mục đích trao đổi, thảo luận và làm rõ những vấn đề có liên quan để hỗ trợ, cung cấp thêm thông tin tham khảo phục vụ cho hội nghị.

Phát biểu khai mạc hội thảo, Phó Chủ tịch Quốc hội Tòng Thị Phóng nhấn mạnh: “Tại hội thảo này, chúng ta cần làm rõ vai trò của Quốc hội trong việc đề xuất cơ chế, chính sách, hình thành và thực hiện các Mục tiêu phát triển bền vững (SDGs), giải pháp để Quốc hội thực hiện chức năng giám sát, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước để Việt Nam có thể hoàn thành tốt nhất Mục tiêu Thiên niên kỷ (MDGs) cũng như xây dựng, đàm phán và tiến tới thực hiện SDGs nếu được thông qua, khuyến nghị một số định hướng, nội dung lớn mà Đại hội đồng IPU-132 cần hướng tới”.

14 tham luận tại hội thảo tập trung thảo luận về tiến độ thực hiện các Mục tiêu Thiên niên kỷ ở Việt Nam; hướng tới các Mục tiêu phát triển bền vững và vai trò của Quốc hội trong việc hình thành và giám sát việc thực hiện các Mục tiêu này. Cũng tại hội thảo, Ủy ban Dân tộc đã trình bày Kế hoạch hành động thúc đẩy việc thực hiện các MDG ở các vùng đồng bào dân tộc thiểu số và Bộ Y tế đã trình bày Kế hoạch hành động về chăm sóc sức khỏe.

Tiến sĩ P. Mê-ta (Pratibha Mehta), Điều phối viên thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam, đánh giá Việt Nam đã dẫn đầu trong việc thực hiện nhiều Mục tiêu Thiên niên kỷ. Tuy nhiên, Việt Nam cần nỗ lực hơn nữa để có thể hoàn thành những mục tiêu về tăng cường dinh dưỡng cho trẻ em, phòng chống HIV và bảo vệ môi trường.

Tham luận của Bộ Kế hoạch và Đầu tư nêu rõ: Trên chặng đường thực hiện các MDG, Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả rất quan trọng, được cộng đồng quốc tế đánh giá cao, nhất là đối với các mục tiêu về giảm nghèo, bình đẳng giới và giáo dục. Các mục tiêu khác cũng cho thấy xu hướng tích cực, nhiều chỉ tiêu về y tế đã tiệm cận được mục tiêu, các chỉ tiêu về môi trường được quan tâm nhiều hơn và được cụ thể hóa trong các chương trình, chính sách của Nhà nước, quan hệ đối tác vì phát triển có nhiều bước tiến bộ, khẳng định vị thế của quốc gia trên trường quốc tế. Mặc dù vẫn còn rất nhiều thách thức và trở ngại để Việt Nam có thể hoàn thành đúng hạn tất cả các MDGs vào năm 2015, nhưng các thành tựu đã đạt được cho đến nay là rất quan trọng và rất đáng ghi nhận.

Một trong những thành quả đáng ghi nhận trong hơn một thập niên qua là Việt Nam đã trở thành một nước đang phát triển có mức thu nhập trung bình thấp vào năm 2010. Thành quả này ghi nhận những nỗ lực của Việt Nam trong phát triển kinh tế, nâng cao đời sống cho người dân, nhưng song song với quá trình đó, nguồn lực viện trợ phát triển chính thức (ODA) từ cộng đồng quốc tế có xu hướng giảm dần để chuyển sang một trạng thái mới là hợp tác đối tác và nguồn vốn vay kém ưu đãi hơn. Việc này gây khá nhiều khó khăn trong việc huy động nguồn lực để thực hiện các mục tiêu thuộc lĩnh vực xã hội và giảm nghèo.

Các đại biểu tham dự hội thảo nhất trí rằng, Việt Nam có thể đạt được các mục tiêu MDGs ngay cả trong điều kiện nguồn lực còn hạn chế. Kinh nghiệm của Việt Nam còn cho thấy những bài học khác, đó là: phải có sự cam kết mạnh mẽ và quyết tâm chính trị cao; có cách tiếp cận sáng tạo và phù hợp với điều kiện đặc thù của đất nước; ý thức làm chủ được phát huy mạnh mẽ và sự tham gia tích cực của các bên liên quan. Bên cạnh đó, sự thành công của các mục tiêu MDG còn đòi hỏi cần nâng cao tính hiệu quả của bộ máy quản lý điều hành và của các định chế nhà nước khác, bảo đảm vai trò quan trọng của các cơ quan đầu mối, các bộ, ngành, địa phương có liên quan; tăng cường năng lực động viên, thúc đẩy và khuyến khích hành động của các tác nhân ở cả cấp trung ương và địa phương. Một hệ thống chính sách có hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng đúng nhu cầu của người dân, cộng với sự hỗ trợ tích cực của các tổ chức quốc tế, các tổ chức phi chính phủ và các đối tác phát triển khác cũng là yếu tố góp phần không nhỏ vào sự thành công của các mục tiêu MDG.

Các đại biểu quốc tế nhấn mạnh, chủ đề phát triển bao trùm và bền vững là trọng tâm trong chương trình nghị sự sau năm 2015. Những chủ đề này đặc biệt phù hợp với Việt Nam cũng như các nước có thu nhập trung bình khác. Ở giai đoạn phát triển này thường thấy các vấn đề bất bình đẳng và những phương thức sản suất và tiêu dùng không bền vững. Đây chính là những biểu hiện của bẫy thu nhập trung bình.

Theo bà Mê-ta, việc thực hiện các SDG đòi hỏi Đại hội đồng ở cấp toàn cầu và các Nghị viện cấp quốc gia cần có cách tiếp cận quản trị công mạnh mẽ hơn. Bà kêu gọi các nghị viên tham gia tích cực vào quá trình hoạch định chính sách, đặc biệt đối với những chính sách ở cấp chiến lược và thực hiện vai trò chủ chốt trong việc thúc đẩy quan hệ đối tác không chỉ giữa các bộ, ngành và địa phương, mà cả với các tổ chức xã hội dân sự và các doanh nghiệp thuộc khu vực tư nhân.

Tham luận của ông N. Bút (Nick Booth) Cố vấn khu vực, Nhóm quản trị và xây dựng hòa bình (Văn phòng UNDP tại Băng Cốc - Thái Lan) khẳng định vai trò của Quốc hội trong việc thực hiện các mục tiêu MDG và các mục tiêu SDG. Đó là: Giám sát (việc thực hiện các chính sách của chính phủ trên tất cả các lĩnh vực của MDGs/SDGs, như giảm nghèo, môi trường, giáo dục, y tế, HIV/AIDS, giới… và việc thực hiện các chiến lược phát triển quốc gia); Lập pháp (bảo đảm pháp luật hoàn toàn phù hợp với các cam kết quốc gia liên quan đến MDGs/SDGs); Đại diện (Tạo diễn đàn đối thoại với người dân về các mục tiêu MDGs và SDGs, một phần trong các ưu tiên phát triển quốc gia).

Đối với các mục tiêu SDGs, vai trò của Quốc hội còn quan trọng hơn nhiều, đó là “Mô hình trách nhiệm mới”. Trong đó, kế hoạch mới phải là một phần của giao ước trách nhiệm giữa người dân và chính phủ. Chính vì vậy, Quốc hội phải được củng cố để làm sâu sắc thêm tính dân chủ và thực hiện nhiệm vụ hiến định của mình trong giám sát. Thêm vào đó, Quy trình quốc gia trong đó có Quốc hội phải là một thành phần của đánh giá phổ quát và dựa trên bằng chứng nhằm đưa ra các tiêu chuẩn, đánh giá khuôn khổ pháp lý quốc gia, lập bảng tiến độ và báo cáo.

Theo GS.TSKH Nguyễn Ngọc Trân, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội, để thực hiện các MDG, cần có nguồn lực, trong đó nguồn lực tài chính, quyết định về ngân sách có tác động rất lớn. GS. Trân nhấn mạnh: “Quốc hội phải xem xét việc lồng ghép các chương trình, mục tiêu, các dự án, các quy hoạch có khả thi không và được thực hiện ra sao. Bên cạnh đó, xem xét có những khoản nào lãng phí, có bị chi phối bởi lợi ích nhóm, có tham nhũng, tiêu cực hay không… Trong một thế giới hội nhập, nền kinh tế thế giới ngày càng toàn cầu hóa, sự tương thuộc giữa các nền kinh tế, và từ đó trên các lĩnh vực khác, thì vai trò quản lý của Nhà nước, trong đó có vai trò của Quốc hội, ngày càng quan trọng và bức thiết”./.