Ba nhân tố căn bản để thành công trong xóa đói, nghèo và bất bình đẳng

TCCSĐT - Ngày 16-2-2011, tại kỳ họp thứ 49 của Ủy ban Liên hợp quốc về Phát triển xã hội, Liên hợp quốc đã khẳng định 3 nhân tố căn bản bảo đảm thành công của chiến lược xóa đói, nghèo và bất bình đẳng ở các nước, bao gồm: các mô hình thay đổi cơ cấu tăng trưởng nhằm tạo việc làm và cải thiện thu nhập của người dân; các chính sách xã hội toàn diện dựa trên các quyền phổ quát của con người; sự năng động tích cực của công dân và những dàn xếp chính trị buộc nhà nước có trách nhiệm đáp ứng nhu cầu của công dân.

Báo cáo "Chống đói nghèo và bất bình đẳng" của Liên hợp quốc nhấn mạnh chính sách xã hội chỉ có thể đặt một quốc gia trên nền tảng vững chắc tiến tới phát triển bền vững và bình đẳng nếu hòa nhập với các mục tiêu chính trị và kinh tế vĩ mô rộng rãi. Năm 2011 sẽ mở ra các cơ hội định hình 2 vấn đề trọng tâm của chương trình nghị sự phát triển của Liên hợp quốc trong thập niên này là hiện trạng đặc thù của các nước chậm phát triển và phát triển bền vững.

Năm 2011 cũng đánh dấu cơ hội quan trọng để tăng cường cam kết chính trị đối với phát triển bền vững toàn cầu. Các phản ứng thiển cận và dựa trên cơ sở khu vực sẽ không thể giải quyết được các thách thức đa dạng mà tiến trình phát triển bền vững và bình đẳng đang phải đối mặt. Để vượt qua các thách thức này cần sự phối hợp hệ thống, sự phối hợp chính sách đáng tin cậy và nhu cầu khẩn cấp khẳng định vai trò trung tâm của Liên hợp quốc trong quản trị toàn cầu.

Viện nghiên cứu của Liên hợp quốc về phát triển xã hội (UNRISD) nhấn mạnh công lý xã hội và bình đẳng xã hội không thể ở vị trí phụ thuộc, hoặc nhân tố phụ của các chính sách kinh tế và tăng trưởng mà cần phải đặt ở trung tâm của các quá trình phát triển. Điều này cần đặc biệt nhấn mạnh trong thời kỳ khủng hoảng, khi các chính sách xã hội đóng vai trò then chốt làm giảm tác động của khủng hoảng và tăng cường năng lực của xã hội thúc đẩy sức bật phục hồi cho tương lai.

Khủng hoảng tài chính đẩy nhanh hơn tình trạng đói, nghèo

Cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu đã ảnh hưởng nặng nề tới cuộc sống của những người nghèo đói nhất và làm cho tình cảnh của họ tồi tệ thêm. Trong báo cáo công bố nhân Hội nghị Bộ trưởng Nhóm G8 ở Rô-ma (I-ta-li-a) năm 2010, Chương trình Lương thực thế giới (WFP) đã kêu gọi chính phủ các nước tăng cường hệ thống an sinh xã hội để bảo đảm cuộc sống cho những người nghèo nhất. Báo cáo đưa ra số liệu của 5 quốc gia đang phát triển, Ác-mê-ni-a, Băng-la-đét, Ga-na, Ni-ca-ra-goa và Dăm-bi-a để minh chứng cho tình cảnh của tầng lớp dân nghèo ở những nước đang phát triển.

Các chuyên gia về an ninh lương thực của WFP cho biết: tại 5 nước này, phần lớn các gia đình nghèo đã phải cắt bữa, hoặc phải chuyển sang sử dụng các loại thực phẩm rẻ tiền, ít dinh dưỡng. Những nhóm dân cư chịu tác động nặng nhất của khủng hoảng là công nhân không lành nghề ở các đô thị, các gia đình phải sống dựa vào nguồn tài chính mà người thân ở nước ngoài gửi về, công nhân trong các ngành sản xuất phục vụ xuất khẩu bị mất việc và những người làm việc trong ngành khai khoáng và du lịch.

Giám đốc chấp hành của WFP Giô-xét Si-ran (Josette Sheeran) nêu rõ: cuộc khủng hoảng tài chính đang làm cho ngày càng nhiều người nghèo lâm vào cảnh đói kém hơn và những ngày tồi tệ nhất vẫn đang còn ở phía trước. Bà Si-ran kêu gọi các chính phủ thúc đẩy các chương trình an sinh xã hội vào thời điểm nghiêm trọng này, khi mà các gia đình nghèo bắt đầu chịu tác động nặng nề của khủng hoảng kinh tế. Cuộc khủng hoảng đang ảnh hưởng xấu tới nỗ lực chống đói nghèo của toàn thế giới. WFP cho rằng, những nước nghèo nhất đang phải chịu ảnh hưởng nặng nhất của khủng hoảng kinh tế, do dòng vốn bị đảo chiều, phí vay tiền tăng lên, thương mại thế giới và giá hàng hóa giảm và nguồn tiền từ nước ngoài gửi về bị cắt giảm.

Bất bình đẳng giữa các nước giàu và các nước nghèo

Bên cạnh những cải thiện đáng kể về phát triển con người ở hầu hết các nước trên thế giới thì sự bất bình đẳng giữa các nước giàu và các nước nghèo vẫn đang tồn tại dai dẳng và ngày càng nghiêm trọng. Kết quả khảo sát về phát triển con người (HDI) của UNDP trong năm 2009, được thực hiện trên một quy mô kỷ lục với sự tham gia của của 182 nước và vùng lãnh thổ, cho thấy mức độ cải thiện HDI rất lớn trong 30 năm qua song không đồng đều trên khắp thế giới. Tuy nhiều nước đã đạt được tiến bộ lớn kể từ năm 1980 về y tế, giáo dục, đặc biệt về thu nhập, song, cũng vẫn còn nhiều nước bị "thụt lùi" do khủng hoảng kinh tế, xung đột và dịch bệnh như HIV/AIDS và cúm.

Trong khi những nước như Na-uy, Ô-xtrây-li-a, Ai-xơ-len, Pháp, Thụy Sĩ đều có mặt trong tốp 10 nước dẫn đầu thế giới HDI thì Ni-giê, Áp-ga-ni-xtan, và Xi-ê-ra Lê-ôn là những nước bị xếp cuối bảng về HDI. Nghiên cứu cho thấy những khác biệt "khổng lồ" về mức sống của trẻ em Ni-giê và trẻ em Na-uy. Khi trưởng thành, trẻ em Na-uy sống thọ hơn trẻ em Ni-giê tới 30 năm và nếu người Ni-giê kiếm được 1 USD thì người Na-uy kiếm được 85 USD. Vì vậy, chỉ số về sự bất bình đẳng trong phân phối thu nhập trên thế giới vẫn tiếp tục là những lo ngại lớn đối với các nhà hoạch định chính sách và các thể chế quốc tế.

Bên cạnh đó, do thiếu những nhân tố căn bản về an ninh con người như quyền tiếp cận nước sạch, dân chủ, đói nghèo và xã hội không được điều hành bằng luật pháp đã làm cho công dân các nước A-rập không thể phát huy được năng lực của mình. Báo cáo về HDI của các nước A-rập cảnh báo khả năng 330 triệu người A-rập, muốn hướng tới một cuộc sống ổn định và phát huy được tài năng, đang bị đe dọa không chỉ do xung đột mà còn do suy thoái môi trường, thất nghiệp, phân biệt đối xử, và nghèo đói /.