Sóc Trăng thực hiện chính sách văn hóa, giáo dục trong cộng đồng Phật giáo Nam tông Khmer

Phật giáo Nam tông có mặt ở đồng bằng sông Cửu Long từ rất sớm (vào khoảng thế kỷ thứ IV). Đến thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, đại bộ phận các phum (xóm), sóc (nhiều xóm hợp thành) của người Khmer đều có chùa thờ Phật. Sóc Trăng - một trong những tỉnh thuộc khu vực đồng bằng sông Cửu Long - có khá nhiều tôn giáo như Phật giáo, Công giáo, Tin lành, Cao đài, Hòa hảo…. Toàn tỉnh có khoảng 632.365 tín đồ, chiếm 48,54% trên tổng dân số và có khoảng 745 cơ sở thờ tự tín ngưỡng. Trong đó, tín đồ phật tử Phật giáo Nam tông Khmer chiếm hơn 50% tổng số tín đồ và có 130 cơ sở thờ tự (1). Có thể nói, Phật giáo Nam tông Khmer chiếm tỷ lệ khá cao so với các tôn giáo khác trong tỉnh về cơ sở thờ tự cũng như tín đồ, chức sắc, nhà tu hành và chức việc. Vì vậy, khi nói đến đồng bào dân tộc Khmer ở Sóc Trăng không thể không nói đến cộng đồng Phật giáo Nam tông Khmer.

Tín đồ phật tử Phật giáo Khmer tỉnh Sóc Trăng có những nét sinh hoạt văn hóa khác với đồng bào Khmer của các tỉnh ở đồng bằng sông Cửu Long. Chính điều đó đã tạo ra một sắc thái văn hóa khá đặc trưng của tỉnh Sóc Trăng. Trong bối cảnh đang chịu nhiều áp lực của quá trình đô thị hóa cộng với sự du nhập văn hóa phương Tây, đời sống văn hóa và một số giá trị truyền thống của đồng bào Khmer đang đứng trước nguy cơ bị lãng quên và mai một. Do đó, tín đồ Phật giáo Nam tông Khmer luôn có mong muốn được Đảng và Nhà nước chăm lo đời sống cho đồng bào cũng như giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa của đồng bào. Một kết quả khảo sát năm 2011 cho thấy, có 89,4% tín đồ Phật giáo Nam tông Khmer ở đồng bằng sông Cửu Long được hỏi cho rằng họ mong muốn được chăm lo đời sống văn hóa tinh thần; 89,0% cho rằng cần phải giữ gìn và phát huy truyền thống văn hóa của đồng bào dân tộc Khmer (2). Vì thế, việc có những chính sách về văn hóa, giáo dục và thực hiện những chính sách này đối với tín đồ Phật giáo Nam tông Khmer vùng đồng bằng sông Cửu Long nói chung và đồng bào Khmer của tỉnh Sóc Trăng nói riêng, là rất cần thiết, góp phần xây dựng đời sống văn hóa mới trong đồng bào cũng như giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa trong đồng bào Khmer của tỉnh.

Tạo điều kiện giữ gìn, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Khmer

Trong suốt quá trình cách mạng Việt Nam, Đảng và Nhà nước ta rất quan tâm và chú trọng đến việc phát triển văn hóa, giáo dục cho đồng bào dân tộc thiểu số nói chung, đồng bào Khmer nói riêng. Ở Sóc Trăng, ngoài việc triển khai thực hiện tốt những chủ trương, chính sách của Trung ương, nhiều năm qua tỉnh đã ban hành và thực hiện khá nhiều chủ trương, chính sách đối với phát triển văn hóa và giáo dục trong đồng bào Khmer. Cụ thể như chủ trương xây dựng lò hỏa táng cải tiến cho 92 chùa Khmer trong tỉnh; chính sách hỗ trợ kinh phí đào tạo và thu hút nguồn nhân lực trên địa bàn tỉnh Sóc Trăng (ưu tiên sinh viên dân tộc Khmer, quy định được hỗ trợ 2 triệu đồng/sinh viên/năm học) theo tinh thần Quyết định số 21/2008/QĐ-UBND, ngày 09-7-2008 của Ủy ban nhân dân tỉnh; triển khai chương trình phát triển làng nghề trong vùng đồng bào dân tộc tại cơ sở làng nghề đan lát tại xã Phú Tân, huyện Châu Thành; triển khai dự án Nhà diễn tập Đoàn nghệ thuật Khmer; thực hiện nghiên cứu nghệ thuật sân khấu Rô-băm và nghệ thuật tạo hình của người Khmer… Ngoài ra, tỉnh còn thực hiện các dự án sưu tầm, bảo tồn các di sản văn hóa phi vật thể của đồng bào Khmer như tổ chức truyền dạy nhạc ngũ âm, truyền dạy nghệ thuật biểu diễn Dù Kê, sưu tầm phục dựng lễ Lôi Prô Típ, nghệ thuật điêu khắc hoa văn Khmer (3)… Có thể nói, các chính sách, chương trình hành động và các dự án của tỉnh trong những năm qua đã giúp đồng bào Khmer nâng cao trình độ và có cơ sở bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa tryền thống, giữ gìn và lưu truyền cho các thế hệ sau này.

Ngoài những chủ trương, chính sách chung dành cho đồng bào Khmer, tỉnh Sóc Trăng còn có nhiều chính sách văn hóa, giáo dục riêng đối với cộng đồng Phật giáo Nam tông Khmer, như hỗ trợ kinh phí sửa chữa cơ sở thờ tự; tạo điều kiện tổ chức các lễ hội tín ngưỡng của đồng bào; chính sách hỗ trợ sinh hoạt đối với chức sắc; chính sách hỗ trợ đào tạo đội ngũ sư sãi, chức sắc; hỗ trợ xuất bản kinh sách… Nhờ đó, đã góp phần làm cho sinh hoạt đời sống tín ngưỡng, tôn giáo của đồng bào Khmer được duy trì và phát triển ổn định.

Xây dựng đời sống văn hóa mới trong đồng bào Khmer

Nỗ lực ban hành và thực thi nhiều chính sách văn hóa, giáo dục đối với đồng bào dân tộc Khmer của các cấp ủy đảng, chính quyền và đoàn thể ở tỉnh Sóc Trăng những năm qua đã đem lại nhiều kết quả đáng ghi nhận.

Trong lĩnh vực văn hóa

Những năm gần đây, Tỉnh ủy, Ủy ban nhân dân tỉnh Sóc Trăng đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Khmer. Nhờ đó, bản sắc văn hóa, truyền thống tốt đẹp của đồng bào dân tộc Khmer ngày càng được giữ gìn và phát huy; các thiết chế văn hóa trong vùng đồng bào Khmer ngày càng được quan tâm đầu tư xây dựng. Tính đến nay, toàn tỉnh có 511 nhà sinh hoạt cộng đồng, nhà thông tin ấp và tụ điểm văn hóa chùa Khmer; 1 đoàn nghệ thuật Khmer chuyên nghiệp, có 5 chùa được công nhận di tích lịch sử văn hóa; 1 nhà trưng bày đang lưu giữ trên 460 hiện vật văn hóa truyền thống của đồng bào Khmer.

Bên cạnh việc xây dựng các thiết chế văn hóa để bảo tồn giá trị văn hóa của đồng bào Khmer, tỉnh Sóc Trăng còn chú trọng đến các hoạt động truyền thông nhằm tuyên truyền các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào cũng như tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến với đồng bào Khmer. Trong những năm qua, tỉnh duy trì chương trình phát thanh tiếng Khmer trên Đài Phát thanh - Truyền hình Sóc Trăng với thời lượng 3 buổi/ngày, truyền hình 2 buổi/ ngày. Báo Sóc Trăng Khmer ngữ xuất bản và phát hành miễn phí 1 kỳ/tuần, tập san Khmer 2 kỳ/tuần đến các cơ quan, ban, ngành và các chùa Khmer (4); thực hiện cấp phát hơn 487.080 tờ báo, tạp chí cho 92 chùa Khmer trên địa bàn tỉnh Sóc Trăng (5). Các hoạt động này đã góp phần tích cực vào việc nâng cao nhận thức chính trị cho cán bộ, đảng viên, sư sãi Khmer và đồng bào Khmer; góp phần xây dựng đời sống văn hóa mới trong đồng bào Khmer của tỉnh.

Ngoài ra, Ban Tôn giáo cũng phối hợp với Hội Đoàn kết sư sãi yêu nước của tỉnh in và xuất bản kinh sách. Đến nay, có 36 đầu sách đã được chọn và đề nghị Giáo hội và Ban Tôn giáo Chính phủ hỗ trợ in ấn và phát hành. Đồng thời, Ban Tôn giáo Chính phủ cũng đã in và hỗ trợ 23 đầu sách với 39.000 quyển cho sư sãi và bà con phật tử. Sở Nội vụ tỉnh cũng đã tham mưu với Ủy ban nhân dân tỉnh giải quyết nhu cầu của một số chùa Nam tông Khmer về mua kinh sách ở Cam-pu-chia. Tính đến năm 2004, có 60 chùa sang Cam-pu-chia mua bộ Đại tạng kinh (mỗi bộ 110 quyển), 2 bộ Athakatha Kinh, 1 bộ Kinh pháp cú, 4 bộ trống Sa dăm (6)… Nhờ đó, đã đáp ứng nhu cầu kinh sách của các chùa Nam tông Khmer trên địa bàn tỉnh.

Trong lĩnh vực giáo dục - đào tạo

Những năm qua, số học sinh con em đồng bào dân tộc Khmer ra lớp hằng năm đều tăng. Tính đến năm học 2012 - 2013, toàn tỉnh có 75.121 học sinh người dân tộc Khmer từ mầm non đến trung học phổ thông, có 167/257 trường dạy học song ngữ Việt - Khmer với 2.743 giáo viên người Khmer (chiếm 19,7% tổng số giáo viên toàn tỉnh). Toàn tỉnh có 9 trường phổ thông dân tộc nội trú (tăng 2 trường so với năm 2011) (7). Ngoài ra, tỉnh còn có Trường Bổ túc văn hóa PaLy Trung cấp Nam bộ để đào tạo nguồn giáo viên và cán bộ dân tộc Khmer.

Về chính sách cử tuyển, hằng năm, Trường dự bị đại học Dân tộc Thành phố Hồ Chí Minh đã xét tuyển khoảng 60 chỉ tiêu, chủ yếu là học sinh dân tộc Khmer. Tính từ năm 2011 - 2013, tỉnh đã xét cử tuyển 283 học sinh là con em dân tộc Khmer vào học các trường đại học (8). Chính sách này đã làm tăng cơ hội học tập của con em đồng bào Khmer, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực ở địa phương.

Giáo dục - đào tạo trong chức sắc, nhà tu hành thuộc Phật giáo Nam tông Khmer có bước phát triển mạnh mẽ. Các chùa đều có các lớp học song ngữ cho các sư sãi tham gia học kể cả các lớp Vini, Paly. Trong thời gian từ năm 1994 - 2013, Trường Bổ túc văn hóa Paly Trung cấp Nam bộ đã khai giảng được 20 khóa, với 573 vị Tăng sinh theo học và đã ra trường. Hiện nay, có khoảng 157 vị Tăng sinh đang theo học tại Trường. Ngoài ra, tỉnh Sóc Trăng cũng tạo điều kiện cử 10 vị sư sãi học tại Học viện Phật giáo Nam tông Khmer Cần Thơ, 2 vị học tại Thái Lan, 3 vị học tại My-an-ma (9).

Có thể nói, việc ban hành và thực thi tốt các chính sách văn hóa, giáo dục trong cộng đồng Phật giáo Nam tông Khmer và đồng bào Khmer của tỉnh Sóc Trăng thời gian qua đã góp phần nâng cao trình độ học vấn, bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống và xây dựng đời sống văn hóa mới trong đồng bào Khmer.

Những vấn đề cần quan tâm

Tỉnh Sóc Trăng đã đạt những kết quả đáng trân trọng trong việc ban hành và thực thi chính sách văn hóa, giáo dục trong đồng bào dân tộc Khmer. Vì thế, đồng bào Khmer ngày càng có một niềm tin vững chắc vào Đảng và Nhà nước. Ở nhiều địa phương, đồng bào Khmer ngày càng tích cực tham gia vào các hoạt động xã hội như tham gia bảo vệ trật tự an ninh tại cộng đồng, chấp hành nghiêm túc Luật Nghĩa vụ quân sự, tố giác những đối tượng có biểu hiện chống phá Đảng và Nhà nước... Đó là một biểu hiện rõ nét nhất về kết quả từ những chính sách hợp lòng dân, cộng với sự quan tâm của Đảng và Nhà nước trong việc hỗ trợ cho đồng bào Khmer nâng cao trình độ dân trí và bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa của đồng bào ở địa phương.

Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện các chính sách vẫn còn một số tồn tại và hạn chế nhất định. Báo cáo Sơ kết Kết luận số 08-KL/TU, ngày 27-4-2012 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Sóc Trăng về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng bộ đối với công tác vùng đồng bào dân tộc Khmer cho thấy: Tỷ lệ trẻ em Khmer trong độ tuổi tham gia các cấp học còn thấp; số học sinh theo học các trường cao đẳng, đại học, trung cấp chuyên nghiệp vẫn còn khá ít; công tác quản lý, sử dụng sinh viên Khmer học cử tuyển sau khi tốt nghiệp chưa hiệu quả… Nguyên nhân là đa số đồng bào dân tộc Khmer sinh sống ở các vùng sâu, vùng xa, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, trình độ học vấn còn hạn chế. Mặt khác, một số ngành, địa phương chưa có kế hoạch, giải pháp thực hiện các chính sách văn hóa, giáo dục đạt hiệu quả cao và thiếu đội ngũ cán bộ có năng lực để thực hiện các chính sách này.

Để góp phần làm nâng cao hiệu quả của các chính sách văn hóa, giáo dục trong cộng đồng Phật giáo Nam tông Khmer, trong đồng bào Khmer của tỉnh Sóc Trăng nói riêng và vùng đồng bằng sông Cửu Long trong thời gian tới, các cấp ủy Đảng, chính quyền cần chú trọng một số vấn đề sau:

Một là, tiếp tục quan tâm nhiều hơn và chủ động lập kế hoạch xây dựng, phát triển đời sống văn hóa của đồng bào Khmer. Việc chủ động lập kế hoạch sẽ giúp tránh được sự lúng túng, sai sót trong quá trình triển khai các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đối với đồng bào dân tộc Khmer. Để làm được điều này, cần phải đào tạo và bồi dưỡng cán bộ làm công tác dân tộc, công tác văn hóa dân tộc, nhằm bảo đảm đội ngũ cán bộ có năng lực và chuyên môn tốt, góp phần thực hiện tốt các chính sách liên quan đến phát triển đời sống văn hóa của đồng bào Khmer.

Hai là, có nhiều giải pháp đồng bộ để nâng cao trình độ học vấn của đồng bào Khmer, nhằm giúp họ nhận thức đúng đắn và đầy đủ về các chính sách phát triển văn hóa, giáo dục ở địa phương. Để làm được điều này, cần tăng cường đầu tư giáo dục - đào tạo cho vùng dân tộc Khmer, tạo điều kiện để hầu hết con em dân tộc Khmer trong độ tuổi đến trường, hạn chế thấp nhất tình trạng học sinh Khmer bỏ học. Nâng cao tỷ lệ học sinh Khmer tốt nghiệp các bậc học. Tăng số học sinh Khmer vào các trường đại học, cao đẳng nhằm tăng cường đào tạo đội ngũ cán bộ khoa học kỹ thuật người dân tộc. Chú trọng đào tạo, bồi dưỡng về sư phạm cho đội ngũ giáo viên dạy chữ dân tộc. Quan tâm dạy nghề cho con em đồng bào dân tộc Khmer. Ngoài ra, cần đầu tư đồng bộ các trường phổ thông dân tộc nội trú với quy mô hợp lý, bảo đảm đào tạo học sinh ưu tú người dân tộc, tạo nguồn sau này.

Ba là, tiếp tục củng cố các cơ sở văn hóa hiện có, nâng cấp bảo tàng Khmer của tỉnh. Tăng cường quản lý, kiểm tra, kiểm soát văn hóa phẩm bằng tiếng dân tộc. Đồng thời, cũng cần nghiên cứu biên soạn tài liệu tuyên truyền đoàn kết giữa đồng bào Khmer với đồng bào các dân tộc trên địa bàn tỉnh trong quá trình xây dựng và bảo vệ đất nước.

Bốn là, đa dạng hóa các hình thức thông tin tuyên truyền, phim ảnh và các ấn phẩm văn hóa bằng song ngữ Việt - Khmer (chú ý báo và tạp chí tiếng Khmer), tạo điều kiện để các đoàn nghệ thuật hoạt động có chất lượng. Nâng cao chất lượng và tăng thời lượng các chương trình phát thanh và truyền hình, truyền thanh bằng tiếng Khmer.

Năm là, chăm lo đào tạo, có chính sách thỏa đáng đối với sư sãi, văn nghệ sĩ, các tác giả, nghệ nhân người Khmer; khắc phục khuynh hướng thương mại hóa trong việc tổ chức các lễ hội. Ngoài ra, cũng cần có biện pháp đẩy lùi tiến tới xóa bỏ các tập tục lạc hậu, mê tín dị đoan, các tệ nạn xã hội trong vùng đồng bào dân tộc Khmer./.

-----------------------------------------------

(1), (6), (8), (9) Ủy ban nhân dân tỉnh Sóc Trăng, Báo cáo về tình hình Phật giáo Nam tông Khmer năm 2013

(2) Trung tâm Nghiên cứu Tôn giáo, Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh (2011), Kết quả khảo sát về “xây dựng chính sách tổng thể đối với Phật giáo Nam tông Khmer và đồng đồng bào Khmer vùng Tây Nam bộ đến 2020”

(3), (5) Ủy ban nhân dân tỉnh Sóc Trăng, Báo cáo về kết quả thực hiện Chính sách đối với đồng bào Khmer trên địa bàn tỉnh Sóc Trăng năm 2013

(4), (7) Tỉnh ủy Sóc Trăng, Báo cáo Sơ kết Kết luận số 08-KL/TU, ngày 27-4-2012 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng bộ đối với công tác vùng đồng bào dân tộc Khmer