Đà Nẵng xây dựng thành phố môi trường hướng đến sự phát triển bền vững

Lời Ban Biên tập: Thời gian qua, bên cạnh việc tập trung đầu tư phát triển kinh tế - xã hội, Đà Nẵng còn quan tâm đặc biệt đến công tác bảo vệ môi trường, hướng đến sự phát triển bền vững. Thành phố hiện đang xây dựng Đề án "Đà Nẵng - Thành phố môi trường" với mục tiêu xây dựng Đà Nẵng thành thành phố môi trường - thành phố sạch. Phóng viên (PV) Tạp chí Cộng sản có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Điểu, Giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường của thành phố về vấn đề này.

PV: Thưa ông, vì sao trong quá trình đô thị hóa Đà Nẵng lại dành ưu tiên hàng đầu cho công tác bảo vệ môi trường?

Ông Nguyễn Điểu: Công tác chỉnh trang đô thị, cùng với việc đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đô thị hóa trên toàn địa bàn thành phố đã ảnh hưởng lớn đến môi trường và hệ sinh thái. Để phát triển bền vững, phấn đấu tiến kịp các thành phố trong khu vực ASEAN về phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường, nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân, thành phố đang đứng trước nhiều thách thức to lớn, đòi hỏi Đà Nẵng phải nỗ lực không ngừng.

Phát triển bền vững dựa trên ba yếu tố cấu thành là kinh tế, xã hội và môi trường; là xu hướng chung của thế giới, trong đó có các quốc gia châu á và nước ta. Trong giai đoạn từ năm 2008 đến năm 2015, việc đẩy mạnh bảo vệ môi trường lên ngang bằng với phát triển kinh tế - xã hội là điều rất cần thiết, nhằm tạo sự cân bằng bền vững trong quá trình phát triển thành phố từ nay về sau.

Những phân tích, đánh giá về thực trạng các vấn đề môi trường, những thành tựu cũng như hạn chế trong công tác quản lý và bảo vệ môi trường trong những năm qua cho thấy, thành phố đang đứng trước nhiều thách thức và áp lực to lớn do nhiều vấn đề môi trường phát sinh trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội và đô thị hóa. Nhằm bảo đảm phát triển kinh tế - xã hội thành phố theo tinh thần Nghị quyết số 33/NQ-TW, ngày 16-10-2003, của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, đồng thời đáp ứng định hướng phát triển du lịch và dịch vụ sau năm 2010 và các yêu cầu về bảo vệ môi trường ngày càng cao của xã hội, Đà Nẵng phải dành ưu tiên hàng đầu cho công tác bảo vệ môi trường. Đây là nhu cầu cấp bách của sự phát triển trong thời gian đến năm 2020 nhằm thực hiện theo hướng phát triển bền vững, đồng thời bảo đảm chất lượng cuộc sống của nhân dân.

PV: Từ kết quả của công tác bảo vệ môi trường thời gian qua, ông cho biết những bài học cơ bản trong công tác bảo vệ môi trường hiện nay và thời gian tới?

Ông Nguyễn Điểu: Sau hơn mười năm trở thành thành phố trực thuộc trung ương, công tác bảo vệ môi trường tại Đà Nẵng có nhiều tiến triển tốt. Từ những kết quả cụ thể, chúng tôi rút ra một số bài học cơ bản như sau:

Thứ nhất, có biện pháp giải quyết kịp thời các điểm nóng về môi trường mới xuất hiện, đồng thời phải giải quyết triệt để các điểm nóng môi trường cũ, tránh gây tâm lý bức xúc cho người dân.

Thứ hai, sớm công bố chiến lược bảo vệ môi trường, quy hoạch môi trường đồng bộ có định hướng song hành với các quy hoạch phát triển khác của thành phố để bảo đảm phát triển mang tính bền vững.

Thứ ba, cần có nhận thức chung về công tác bảo vệ môi trường. Thời gian qua, một số sở, ban, ngành, địa phương do chưa nhận thức đầy đủ tầm quan trọng của công tác bảo vệ môi trường trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của thành phố, nên sự chỉ đạo và quan tâm còn chưa đầy đủ. Các chương trình hành động còn thiếu tính đồng bộ, thiếu theo dõi, đôn đốc thường xuyên và đánh giá sát thực, chỉ chú trọng kêu gọi dự án đầu tư nhưng chưa cân nhắc xem xét các yếu tố ảnh hưởng đến môi trường, nhiều dự án cấp giấy phép đầu tư trước khi thực hiện đánh giá tác động môi trường. Điều này dẫn đến công tác đánh giá tác động môi trường của dự án chỉ là công tác giải quyết hậu quả, một số dự án gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng về sau.

Thứ tư, phải tăng cường nguồn lực cho công tác bảo vệ môi trường. Thời gian qua, tuy bộ máy quản lý nhà nước về môi trường của thành phố cơ bản được củng cố, song lực lượng còn mỏng, thiếu sự phối hợp, hạn chế về chuyên môn, kinh nghiệm; đầu tư kinh phí cho hoạt động bảo vệ môi trường hiện nay chưa tương xứng với nhiệm vụ cấp bách, kinh phí sự nghiệp phân bổ cho các địa phương còn ít, trang thiết bị, ngân sách phân bổ cho phường, xã thực hiện nhiệm vụ bảo vệ môi trường không đáng kể; chưa làm tốt công tác ứng dụng tin học trong quản lý môi trường, việc lưu trữ thông tin, số hóa và xây dựng bản đồ chất lượng môi trường chưa được quan tâm thực hiện.

Thứ năm, cần có cơ chế, chính sách cho công tác bảo vệ môi trường. Cơ chế, chính sách liên quan đến bảo vệ môi trường của Đà Nẵng chưa đáp ứng kịp với yêu cầu chung, nhiều hoạt động vẫn chậm, chưa có các cơ chế, chính sách phù hợp. Công tác thanh tra, kiểm tra việc tuân thủ luật pháp về bảo vệ môi trường đối với các đối tượng chưa được tiến hành thường xuyên. Chưa xử lý nghiêm các cơ sở vi phạm, chưa kiểm soát tốt sau thanh tra, chế tài chưa đủ mạnh để thực hiện hiệu quả công tác quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường.

PV: Là cơ quan tham mưu trực tiếp cho UBND thành phố xây dựng Đề án "Đà Nẵng - Thành phố môi trường", ông cho biết những tiêu chí cụ thể mà Đà Nẵng hướng đến để trở thành một thành phố môi trường - thành phố sạch nhất nước?

Ông Nguyễn Điểu: Qua kết quả tham khảo về tiêu chí thành phố môi trường của nhiều thành phố hiệnđại trên thế giới như Nam Kinh, Hạ Môn (Trung Quốc), Viên (Áo), Xít-ni (Ô-xtrây-li-a)... Đề án xây dựng "Đà Nẵng - Thành phố môi trường" sẽ đưa ra 10 tiêu chí cần đạt được vào năm 2020. Về chất lượng môi trường không khí, chỉ số ô nhiễm không khí (API) phải thấp hơn 100 được đo đạc bằng các trạm quan trắc tự động và liên tục; độ ồn tại khu dân cư sẽ thấp hơn 60 dB(A), đường phố thấp hơn 75dB(A); tỷ lệ các nhà máy kiểm soát không khí đạt trên 90%; diện tích không gian xanh đô thị từ 6 m² - 8 m²/người. Về chất lượng môi trường nước, tỷ lệ hộ dân được sử dụng nước sạch tại các quận nội thành đạt trên 95%, huyện Hòa Vang trên 70%; tỷ lệ chất lượng nước đạt yêu cầu tại các sông, ven biển, hồ, nước ngầm đạt 100%; tỷ lệ nước thải sinh hoạt đô thị được xử lý đạt trên 50%; tỷ lệ nước thải công nghiệp đạt yêu cầu xả thải 100%. Về chất lượng môi trường đất, tỷ lệ thu gom chất thải rắn sinh hoạt đạt trên 90%; tỷ lệ tái sử dụng chất thải rắn công nghiệp đạt trên 70% và không phát thải chất thải công nghiệp độc hại.

PV: Theo ông, Đà Nẵng sẽ làm gì để hoàn thành những tiêu chí trên?

Ông Nguyễn Điểu: Để xây dựng thành công thành phố môi trường, Đà Nẵng thực hiện đồng bộ các giải pháp cụ thể sau đây:

Một là, thu hút đào tạo nâng cao nguồn nhân lực. Tiếp nhận chuyển giao công nghệ, tổ chức đào tạo lại, đào tạo mới, hình thành đội ngũ chuyên gia, đặc biệt là các chuyên gia khoa học hàng đầu, cán bộ quản lý nhà nước có trình độ cao trong lĩnh vực bảo vệ môi trường.

Phát triển lực lượng cán bộ quản lý môi trường tại các phòng tài nguyên và môi trường ở cấp quận, huyện theo hướng kết hợp quản lý tài nguyên với quản lý môi trường, phải bảo đảm thực hiện tốt các nhiệm vụ quản lý môi trường trên địa bàn và ít nhất phải từ 3 đến 4 người. Ngoài bộ máy quản lý môi trường cấp quận, huyện, mỗi phường, xã phải có một cán bộ chuyên trách về môi trường và tài nguyên. Đối với các tổ dân phố có một tổ phó phụ trách vấn đề môi trường và lực lượng nòng cốt cho công tác môi trường của phường là: Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên, Thanh niên xung kích... Phát huy vai trò của Phòng Cảnh sát môi trường thuộc Sở Công an thành phố để thường xuyên kiểm tra, thanh tra, ngăn chặn các sự cố môi trường, tội phạm môi trường.

Hai là, huy động vốn cho bảo vệ môi trường. Tăng cường nguồn lực và đa dạng hóa nguồn vốn đầu tư bảo vệ môi trường, huy động các nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA), vốn từ các chương trình hợp tác quốc tế, vốn từ nguồn thu phí môi trường và đóng góp từ các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước thuộc mọi thành phần kinh tế trên toàn địa bàn thành phố đầu tư cho hoạt động bảo vệ môi trường,...

Căn cứ dự toán phân bổ của Trung ương và khả năng cân đối ngân sách địa phương, phấn đấu bố trí tăng dần kinh phí từ ngân sách thành phố để đầu tư cho công tác bảo vệ môi trường.

Thực hiện công tác xã hội hóa, trong đó triển khai các biện pháp huy động theo phương châm: Nhà nước và nhân dân cùng làm, kêu gọi sự ủng hộ của các tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, các doanh nghiệp, các cá nhân trên địa bàn thành phố.

Xúc tiến kêu gọi nguồn viện trợ, các dự án đầu tư nước ngoài, tăng cường khả năng thu hút các nguồn vốn ODA, tăng tỷ lệ đầu tư cho bảo vệ môi trường từ nguồn vốn ODA. Các ngành, địa phương lập các dự án bảo vệ môi trường cụ thể của đơn vị mình để thu hút ODA, đặc biệt chú trọng các dự án liên quan đến xử lý nước thải, chất thải rắn, không khí và tiếng ồn, chất thải y tế.

Thành lập Quỹ Bảo vệ môi trường để huy động các nguồn lực của Nhà nước, cộng đồng, các tổ chức trong và ngoài nước và sự ủng hộ tài trợ của các tổ chức quốc tế để tập trung giải quyết các vấn đề môi trường bức xúc, ưu tiên.

Ba là, tăng cường quản lý nhà nước, xây dựng văn bản quy phạm pháp luật về bảo vệ môi trường. Hoàn thiện hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý môi trường trên địa bàn thành phố theo hướng quy định rõ quyền lợi và trách nhiệm bảo vệ môi trường của các tổ chức, cá nhân. Từng bước thực hiện tin học hóa công tác quản lý môi trường, xây dựng và đưa vào sử dụng có hiệu quả các phần mềm, như: phần mềm thu phí nước thải theo Nghị định số 67/2003/NĐ-CP ngày 13-6-2003 của Chính phủ về Phí bảo vệ môi trường đối với nước thải, phần mềm quản lý hồ sơ báo cáo đánh giá tác động môi trường của các cơ sở công nghiệp, phần mềm quản lý ô nhiễm công nghiệp... Tiến đến công khai hóa thông tin môi trường trên các website để nhân dân, cộng đồng cùng tham gia giám sát công tác bảo vệ môi trường của các tổ chức, doanh nghiệp.

Bốn là, tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện đề án. Phân công trách nhiệm cụ thể cho các sở, ban, ngành trên địa bàn thành phố nhằm bảo đảm công tác kiểm tra, thanh tra, giám sát và đánh giá định kỳ về mức độ hoàn thành mục tiêu, các nội dung của đề án.

Ngoài ra, công tác tuyên truyền, giáo dục, nâng cao ý thức và trách nhiệm bảo vệ môi trường cũng là giải pháp cần phải chú ý quan tâm thực hiện.

PV: Xin trân trọng cảm ơn ông!