Lai Châu tăng cường nguồn lực cho các hoạt động văn hóa phát triển bền vững

Những chính sách về giữ gìn và phát triển văn hóa được ban hành

Nhận thức được tầm quan trọng của việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, quán triệt các quan điểm, chủ trương từ Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII về “Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”, Tỉnh ủy Lai Châu đã chỉ đạo các cấp ủy, chính quyền, các ban, ngành, đoàn thể đẩy mạnh và nâng cao chất lượng phổ biến, tuyên truyền đầy đủ và kịp thời chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước về phát triển văn hóa. Ngày 22-9-2004, Tỉnh ủy ban hành Nghị quyết số 06-NQ/TU về Chương trình hành động thực hiện kết luận Hội nghị Trung ương 10 khóa IX tiếp tục thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII.

Thực tiễn 10 năm qua (kể từ khi chia tách tỉnh đến nay) đã cho thấy, khi thực hiện và giải quyết tốt quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và phát triển văn hóa, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội thì kinh tế phát triển bền vững hơn và đời sống tinh thần của nhân dân được nâng cao. Ngược lại, nếu chỉ tăng trưởng nóng về kinh tế mà không quan tâm gắn kết với xây dựng và phát triển văn hóa thì cả kinh tế và văn hóa đều gặp khó khăn. Chỉ thị 38-CT/TU, ngày 17-11-2008, của Ban Thường vụ Tỉnh ủy về “Tiếp tục xây dựng và phát triển văn học - nghệ thuật trong thời kỳ đổi mới” được ban hành đã động viên sự sáng tạo văn học - nghệ thuật của đội ngũ tác giả trong và ngoài tỉnh đối với mảnh đất và con người Lai Châu. Kết quả đã có 100 lượt tác giả và hội viên với 104 tác phẩm gồm các thể loại: tiểu thuyết, truyện dài, bút ký, thơ, âm nhạc, nhiếp ảnh, trong đó có 35 tác phẩm, công trình được xuất bản, được công chúng đón nhận, 15 tác phẩm đạt giải thưởng cao của trung ương. Chính sách bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dân tộc được chú trọng cả di sản văn hóa vật thể và phi vật thể. Việc kiểm kê, sưu tầm, chỉnh lý vốn văn hóa dân gian truyền thống của các dân tộc thiểu số, bảo tồn các di tích lịch sử, văn hóa và các danh lam thắng cảnh, các nghề truyền thống, tôn vinh các nghệ nhân trong lĩnh vực văn hóa và các ngành, nghề truyền thống đạt được những kết quả quan trọng.

Chủ trương xã hội hóa văn hóa và mở rộng hợp tác quốc tế là hai nội dung quan trọng trong chính sách tăng cường nguồn lực cho các hoạt động văn hóa của tỉnh Lai Châu. Việc thực hiện xã hội hóa hoạt động văn hóa trong thời gian qua đã huy động được nhiều nguồn lực trong xã hội đứng ra chăm lo các hoạt động văn hóa, tổ chức và điều hành quá trình hoạt động văn hóa lễ hội đã tuân thủ theo đúng pháp luật của Nhà nước. Các mô hình xã hội hóa xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở không vì mục đích sinh lợi được mở rộng đã góp phần tạo ra động lực để phát triển sự nghiệp văn hóa. Sự đóng góp kinh phí của các doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân để xây dựng các công trình văn hóa và trùng tu, tôn tạo bảo tồn các di sản văn hóa đã đem lại hiệu quả rõ rệt. Hằng năm, tỉnh Lai Châu ưu tiên đầu tư kinh phí đáng kể trong khả năng của một tỉnh còn nghèo cho việc xây dựng các thiết chế văn hóa mới và bảo tồn các di sản văn hóa truyền thống, nhưng nguồn kinh phí đó chỉ có thể tập trung vào một số công trình văn hóa trọng điểm ở tỉnh. Còn lại, ở cơ sở làng, bản, xã, phường vẫn gặp nhiều khó khăn. Việc tôn tạo, xây dựng các công trình văn hóa như nhà văn hóa thôn, bản (hoặc cụm dân cư) hầu hết kinh phí là huy động từ sự đóng góp của các tổ chức, các nhà hảo tâm và sự đóng góp công sức trực tiếp của người dân địa phương. Người dân trực tiếp tham gia xây dựng thiết chế văn hóa, cũng đồng thời là người bảo vệ, duy trì hoạt động của các thiết chế đó. Chính sách xã hội hóa văn hóa đã tăng cường vai trò trách nhiệm của cá nhân và cộng đồng, bảo đảm mức hưởng thụ văn hóa ngày càng cao của người dân; đồng thời tạo điều kiện cho người dân tham gia sáng tạo các giá trị văn hóa. Năm 2013, việc huy động nguồn xã hội hóa cho lĩnh vực văn hóa của tỉnh đạt gần 30 tỷ đồng, trong đó tập trung vào việc thực hiện các dự án xây dựng nhà văn hóa xã, thôn, bản, chống xuống cấp, tu bổ và tôn tạo các di tích lịch sử, sưu tầm, bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa phi vật thể của các dân tộc.

Chính sách hợp tác quốc tế trên lĩnh vực văn hóa bước đầu được thực hiện với nhiều hình thức. Trước hết là việc hợp tác với các tổ chức quốc tế như Quỹ Văn hóa Thụy Điển, Quỹ Đan Mạch hỗ trợ văn hóa truyền thống... để xây dựng và thực hiện các dự án bảo tồn, tôn tạo các di sản văn hóa vật thể, phi vật thể. Ngoài ra, còn tổ chức giao lưu văn hóa nghệ thuật với tỉnh Vân Nam, Trung Quốc và các tỉnh Bắc Lào.

Tăng cường nguồn lực và phương tiện cho hoạt động văn hóa

Nguồn lực đầu tư cho hoạt động văn hóa trên địa bàn tỉnh Lai Châu mỗi năm đều tăng. Đặc biệt, tỉnh đã có nhiều chủ trương, chính sách đầu tư toàn diện cho vùng dân tộc thiểu số để không ngừng nâng cao đời sống văn hóa của đồng bào. Hằng năm, được sự quan tâm của tỉnh và Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, mức đầu tư ngân sách cho văn hóa về cơ bản tương ứng với tăng trưởng kinh tế, đầu tư có trọng điểm, phù hợp với tình hình phát triển văn hóa. Tổng ngân sách đầu tư cho sự nghiệp văn hóa (tính từ năm 2004 - 2013) là 260,4 tỷ đồng; tỷ trọng chi ngân sách đầu tư cho văn hóa bình quân chiếm khoảng 0,73% so với tổng chi ngân sách toàn tỉnh; ngân sách của chương trình mục tiêu quốc gia hằng năm đã tạo điều kiện thuận lợi về phương tiện, trang thiết bị, chương trình nghiên cứu khoa học cho các hoạt động văn hóa từ tỉnh đến cơ sở. Năm 2012, tổng nguồn vốn Chương trình mục tiêu quốc gia về văn hóa đạt 27,5 tỷ đồng.

Từ năm 2004 - 2013, tỉnh Lai Châu đã huy động từ các nguồn lực khác dành cho văn hóa được 230 tỷ đồng. Ngay sau khi tái lập, tỉnh đã chỉ đạo các cơ quan, ban ngành tranh thủ sự ủng hộ từ Trung ương và các tỉnh thành trong nước hỗ trợ kinh phí thực hiện các dự án đầu tư xây dựng, phát triển hệ thống các công trình văn hóa, thể thao quy mô cấp tỉnh, cấp huyện, thị như: Trung tâm Hội nghị văn hóa tỉnh, Trung tâm Văn hóa thanh thiếu niên, tượng đài Bác Hồ với đồng bào các dân tộc Lai Châu, công trình văn hóa - thể thao của các lực lượng vũ trang, khu vui chơi giải trí... Đồng thời còn tổ chức thực hiện các dự án chống xuống cấp, tu bổ và tôn tạo các di tích lịch sử, sưu tầm, bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa phi vật thể của các dân tộc trên địa bàn tỉnh.

Bằng nhiều nguồn vốn khác nhau, tỉnh Lai Châu đã đầu tư xây dựng được 01 nhà văn hóa cấp tỉnh, 01 rạp chiếu phim, 07 nhà văn hóa cấp huyện, trên 368 nhà văn hóa xã, thôn, bản (trong đó có 31 nhà văn hóa xã, 337 nhà văn hóa thôn, bản); 01 sân vận động cấp tỉnh, 05 sân vận động cấp huyện và 73 nhà tập luyện, trên 40 sân tập thể dục thể thao; 01 thư viện tỉnh, 05 thư viện cấp huyện và hàng trăm thư viện, tủ sách ở cơ sở. Phần lớn các công trình văn hóa, thể thao được đầu tư thiết bị phục vụ tốt cho các buổi tổ chức sinh hoạt cộng đồng, tạo điểm vui chơi lành mạnh cho đồng bào các dân tộc.

Hiện nay, đội ngũ cán bộ làm công tác văn hóa của tỉnh có 337 người, trong đó trình độ đại học 147 người, chiếm 43,6%; cao đẳng 45 người, chiếm 13,3%, trung cấp và còn lại 145 người, chiếm 43,1%. Công tác đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ, bản lĩnh chính trị cho đội ngũ cán bộ công chức, viên chức ngành văn hóa được chú trọng nhưng vẫn chưa đáp ứng kịp thời yêu cầu phát triển sự nghiệp văn hóa. Hằng năm, tỉnh đã liên kết với các cơ sở, trung tâm đào tạo các cấp để cử cán bộ làm công tác văn hóa tập huấn, nâng cao trình độ về lý luận chính trị cũng như chuyên môn, nghiệp vụ góp phần nâng cao trình độ, năng lực cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý văn hóa; đã có hàng trăm cán bộ được đi đào tạo đại học ở các trường văn hóa - nghệ thuật; tỉnh đã mở 02 lớp trung cấp (01 lớp trung cấp nghệ thuật cho Đoàn Nghệ thuật tỉnh, 01 lớp trung cấp văn hóa cho cán bộ văn hóa xã) và tổ chức đào tạo bồi dưỡng nghiệp vụ trên 100 lớp với gần 3.000 lượt người tham gia.

Tỉnh cũng chú trọng dành kinh phí cho việc nghiên cứu khoa học và lập các dự án nghiên cứu phục dựng, bảo tồn các lễ hội, các giá trị văn hóa vật thể, phi vật thể, các nghề thủ công truyền thống, nét sinh hoạt văn hóa đặc trưng của Lai Châu đang có nguy cơ bị mai một, thất truyền, như: tập quán quản lý, khai thác nguồn nước, rừng, trường ca Xa nhà ca của người Hà Nhì, Lễ hội Nàng han, Then kin pang... của người Thái; Lễ hội Gầu Tào, Tạ Ơn của người Mông; Lễ hội Tủ Cải (người Dao).... Đồng thời còn tiến hành tổng điều tra văn hóa phi vật thể trên địa bàn toàn tỉnh, khai quật và kiểm kê, lưu giữ các hiện vật thuộc lòng hồ thủy điện Sơn La, Lai Châu….. nhằm bảo tồn, giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Nhờ đó, môi trường văn hóa có những thay đổi, chuyển biến rõ rệt, tạo được nét văn hóa mới theo định hướng vừa tiên tiến, vừa đậm đà bản sắc dân tộc. Đời sống văn hóa cơ sở không ngừng phát triển, chất lượng hoạt động của các thiết chế văn hóa ngày càng được nâng cao, hạn chế được những hiện tượng tiêu cực trong xã hội, mức hưởng thụ về văn hóa giữa thành thị và nông thôn đã thu hẹp dần. Công tác bảo tồn và phát huy các di sản văn hóa được thực hiện đồng bộ và cẩn trọng, từ việc đầu tư, bảo tồn, tôn tạo các di tích, văn hóa vật thể đến xây dựng cơ chế bảo lưu di sản phi vật thể có trọng điểm đã góp phần xây dựng nền văn hóa của Lai Châu ngày càng phong phú hơn.
Bên cạnh những kết quả đạt được, việc huy động nguồn lực cho hoạt động văn hóa tỉnh Lai Châu vẫn còn tồn tại một số hạn chế: kinh phí đầu tư cho văn hóa thấp, chưa đáp ứng kịp thời và tương xứng với nhu cầu về văn hóa của nhân dân và tốc độ phát triển kinh tế - xã hội trong tỉnh nên chưa phát huy tối đa nguồn lực, tiềm năng của văn hóa trong công cuộc phát triển văn hóa đất nước,...

Giải pháp thúc đẩy hoạt động văn hóa phát triển bền vững

Một là, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, chính quyền các cấp, phát huy sức mạnh tổng hợp của các tổ chức chính trị - xã hội trong phát triển sự nghiệp văn hóa.

Hai là, đẩy mạnh công tác tuyên truyền về vai trò, vị trí của sự nghiệp phát triển văn hóa, làm cho toàn xã hội ý thức tham gia xây dựng và phát triển văn hóa. Tuyên truyền nâng cao nhận thức xây dựng phát triển văn hóa là nhiệm vụ quan trọng, thường xuyên của các cấp ủy Đảng, chính quyền, các ngành, đoàn thể. Phải gắn việc phát triển văn hóa với phát triển kinh tế - xã hội cụ thể của từng địa phương. Đồng thời, xây dựng các mục tiêu, giải pháp về phát triển kinh tế của các ngành, địa phương phải gắn với mục tiêu, giải pháp về phát triển văn hóa.

Ba là, ban hành các văn bản quy phạm pháp luật, điều chỉnh, bổ sung cơ chế quản lý, chính sách liên quan đến hoạt động văn hóa, như: chế độ bồi dưỡng hoạt động văn hóa - nghệ thuật, thể dục thể thao chuyên nghiệp và không chuyên nghiệp; quy chế tổ chức và hoạt động của trung tâm văn hóa, nhà văn hóa cộng đồng…

Bốn là, tập trung nguồn lực đầu tư các công trình văn hóa trọng điểm như bảo tàng, sân vận động, trung tâm thể thao đa năng, thư viện, nhà văn hóa tỉnh... và cơ sở vật chất, trang bị phương tiện cho phát triển văn hóa - nghệ thuật. Huy động vốn đầu tư phát triển văn hóa từ nguồn vốn trong nước, nước ngoài, vốn cộng đồng.

Năm là, đào tạo bồi dưỡng nâng cao trình độ đội ngũ cán bộ làm công tác văn hóa đáp ứng yêu cầu trong thời kỳ công nghiệp hóa - hiện đại hóa, chủ động đấu tranh phòng, chống văn hóa độc hại. Tăng cường sự phối hợp liên ngành trong việc quản lý thị trường văn hóa phẩm, quản lý sử dụng in-tơ-net. Tăng cường công tác thanh tra nhà nước về văn hóa, đổi mới, nâng cao năng lực hướng dẫn, tổ chức kiểm tra hoạt động văn hóa.

Sáu là, đẩy mạnh và nâng cao chất lượng Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” gắn với thực hiện học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới. Chú trọng củng cố, kiện toàn và nâng cao chất lượng hoạt động ban chỉ đạo các cấp, ban vận động các khu dân cư./.