Liên bang Nga - Ấn Độ thúc đẩy quan hệ đối tác chiến lược

Nguyễn Thị Hoa

14:35, ngày 13-02-2014

TCCSĐT - Quan hệ đồng minh truyền thống Liên bang Nga - Ấn Độ thời gian vừa qua trở nên nồng ấm thông qua một loạt chuyến thăm cấp cao của lãnh đạo hai nước, như chuyến thăm Ấn Độ của Tổng thống nga Vla-đi-mia Pu-tin (tháng 6-2013), chuyến thăm Nga của Thủ tướng Ấn Độ Mô-ha-mét Xinh (tháng 10-2013). Trong bối cảnh châu Á - Thái Bình Dương đang trở thành trung tâm địa - chính trị và địa - kinh tế quan trọng của thế giới và là động lực chính của nền chính trị toàn cầu, việc xích lại gần nhau giữa hai cường quốc này được dự báo sẽ là nhân tố quan trọng góp phần củng cố xu thế hòa bình của khu vực và thế giới.

Ấm lại quan hệ hợp tác nhiều mặt

Năm 1955, chuyến thăm Liên Xô của Thủ tướng Ấn Độ J. Nê-ru và chuyến thăm Ấn Độ của nhà lãnh đạo Liên bang Xô viết N. Khru-sốp đã đánh dấu sự khởi đầu vững chắc của mối quan hệ gần gũi, tin cậy giữa hai đồng minh truyền thống. Sau khi Chiến tranh lạnh kết thúc, cùng với những thay đổi về chính sách ngoại giao của Nga, trong đó có việc cải thiện quan hệ với Mỹ và mở cửa nền kinh tế, quan hệ giữa Nga và Ấn Độ có phần lắng lại nhưng sau đó đã dần được cải thiện và tăng cường.

Sau khi ký kết “Hiệp định về đối tác chiến lược Ấn Độ - Nga” vào tháng 10-2000, quan hệ hai nước bước vào một thời kỳ mới với việc tăng cường quan hệ hợp tác trên tất cả các lĩnh vực an ninh - chính trị, kinh tế - thương mại, quốc phòng, khoa học - công nghệ và văn hóa. Phát biểu trên tờ The Hindu, Tổng thống Nga V. Pu-tin nêu rõ: “ Tuyên ngôn về đối tác chiến lược giữa Nga và Ấn Độ ký kết tháng 10-2000 đã thực sự trở thành một bước ngoặt lịch sử”.

Quan hệ an ninh - chính trị tin cậy là điểm nhấn và là cơ sở cho quan hệ hợp tác song phương trên các lĩnh vực. Hội nghị cấp cao thường niên Nga - Ấn Độ trở thành cơ chế đối thoại được thể chế hóa cao nhất của quan hệ đối tác chiến lược giữa hai nước. Đến nay, đã có 14 hội nghị cấp cao được tổ chức luân phiên ở mỗi nước. Hội nghị cấp cao lần thứ 14 tại Mát-xcơ-va (tháng 10-2013), tuy không có bước đột phá đáng kể nào nhưng đã đưa ra hiệp định khung về hợp tác Nga - Ấn Độ trong các lĩnh vực quan trọng, như quốc phòng, năng lượng, công nghệ, du lịch và đầu tư.

Quan hệ quốc phòng giữa hai nước có nhiều triển vọng và được coi là thành tố quan trọng nhất của mối quan hệ đối tác chiến lược Nga - Ấn Độ, phản ánh mức độ tin cậy cao giữa hai nước. Trong suốt mấy thập niên qua, Nga là nhà cung cấp thiết bị quốc phòng quan trọng cho Ấn Độ. Năm 1997, Nga và Ấn Độ ký một thỏa thuận 10 năm về hợp tác kỹ thuật - quân sự, bao gồm các hoạt động, như mua bán vũ khí, tham gia phát triển và sản xuất vũ khí, gia nhập thị trường vũ khí và công nghệ quân sự. Dấu ấn đặc biệt trong quan hệ song phương trong năm 2013 là Nga đã chuyển giao tàu sân bay INS Víc-cra-ma-đi-chi-a cho Ấn Độ. Quan hệ hai nước tiếp tục đà phát triển khi tiến hành cuộc tập trận chung “In-đra 2013” vào tháng 8-2013, nhằm nâng cao kỹ năng chống khủng bố.

Hợp tác năng lượng là yếu tố quan trọng trong quan hệ song phương Nga - Ấn Độ. Với sự giúp đỡ kỹ thuật và thiết bị của Nga, nhà máy điện hạt nhân lớn nhất Ấn Độ Ku-dan-ku-lam ở bang Ta-min Na-đu đã chính thức khởi động tổ máy số 1. Tập đoàn Gazprom của Nga và Công ty khí đốt Ấn Độ (Gas Authority of India Ltd) đã hợp tác phát triển khai thác chung ở Vịnh Ben-gan. Hai bên đã nhất trí thỏa thuận về việc cung cấp khí đốt hóa lỏng trong 20 năm, theo đó Nga sẽ cung cấp cho Ấn Độ 2,5 triệu tấn khí mỗi năm. Hai bên còn nhất trí thành lập nhóm nghiên cứu khả năng thiết lập tuyến đường ống vận chuyển dầu thô trực tiếp từ Nga sang Ấn Độ nhằm tăng cường an ninh năng lượng cho Ấn Độ và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu dầu mỏ của Nga.

Trên trường quốc tế, Nga và Ấn Độ cùng phối hợp giải quyết nhiều vấn đề thông qua các diễn đàn song phương, ba bên và nhiều bên nhằm nhấn mạnh và tăng cường các mục tiêu chung, như chủ nghĩa đa cực, cải cách các tổ chức quốc tế như Liên hợp quốc, Ngân hàng Thế giới (WB), Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF). Hai nước nhất trí tiếp tục phối hợp nhằm củng cố vai trò trung tâm của Liên hợp quốc trong việc duy trì hòa bình và an ninh quốc tế. Xung đột tại các điểm nóng như Xy-ri, Áp-ga-ni-xtan đều được Nga và Ấn Độ nhấn mạnh trong các hội nghị thượng đỉnh thường niên của những tổ chức mà hai bên cùng tham dự.

Sự tin tưởng lẫn nhau giữa hai nước còn được thể hiện trong việc chia sẻ những quan điểm chung về các vấn đề khu vực và quốc tế. Nga ủng hộ mạnh mẽ việc Ấn Độ trở thành ủy viên thường trực của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc và gia nhập Nhóm các nhà cung cấp hạt nhân (NSG), tham gia Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC). Hơn nữa, Nga còn bày tỏ sự quan tâm của mình trong việc gia nhập Hiệp hội Hợp tác các nước khu vực Nam Á (SAARC), trong đó Ấn Độ là thành viên sáng lập.

Trong hợp tác văn hóa - giáo dục, việc tăng cường nghiên cứu truyền thống văn hóa Ấn Độ vẫn được tiếp tục đẩy mạnh tại Liên bang Nga. Trung tâm văn hóa Nê-ru Gia-oa-ha-lan (JNCC-Jawaharlal Nehru Cultural Center) tại Đại sứ quán Ấn Độ ở Mát-xcơ-va luôn duy trì quan hệ hợp tác với các cơ quan nghiên cứu và các trường đại học hàng đầu của Nga như Đại học Nhân văn quốc gia Nga, Viện Triết học, Viện Nghiên cứu phương Đông… Hiện có khoảng 20 trường đại học và trường phổ thông ở Nga đang dạy tiếng Hin-đu cho khoảng 1.500 sinh viên, học sinh. Ngoài tiếng Hin-đu, các ngôn ngữ khác của Ấn Độ như Ta-min, Ma-ra-thi, Ben-ga-li,… cũng đang được dạy trong các trường đại học Nga. Các hoạt động giao lưu văn hóa - giáo dục, như Năm nước Nga (năm 2008), Năm Ấn Độ (năm 2009), kỷ niệm 65 năm ngày thiết lập quan hệ truyền thống Nga - Ấn Độ, Festival văn hóa Nga tại Ấn Độ (năm 2012) và Festival văn hóa Ấn Độ tại Nga năm 2013, “Ngày Mát-xcơ-va” tại Niu Đê-li (năm 2012),… cho thấy, quan hệ trên lĩnh vực văn hóa giữa hai nước có sức hút mạnh mẽ đối với mỗi nước.

Hứa hẹn nhiều triển vọng

Với những kết quả đạt được trong thời gian vừa qua, quan hệ giữa Liên bang Nga và Ấn Độ ngày càng trở nên gắn bó. Trong tương lai, hai nước tiếp tục nỗ lực phấn đấu triển khai các thỏa thuận xây dựng những nhà máy điện hạt nhân mới tại Ấn Độ; nối lại các dự án dài hạn trong ngành công nghiệp thép, sản xuất dầu mỏ, chế tạo ô tô và máy bay, các ngành công nghiệp hóa chất, dược phẩm, lĩnh vực thông tin và công nghệ sinh học. Có nhiều lý do để tin tưởng rằng, mối quan hệ song phương Nga - Ấn Độ ngày càng phát triển..

Một là, Nga và Ấn Độ đều là đồng minh truyền thống của nhau. Tiếp tục phát triển và thắt chặt quan hệ đối tác hợp tác chiến lược với Ấn Độ là một trong những ưu tiên đối ngoại quan trọng của Nga trong chính sách “chuyển hướng sang châu Á”. Trong khu vực Nam Á và Ấn Độ Dương, quốc gia duy nhất có ảnh hưởng ở tầm toàn cầu là Ấn Độ. Trong bối cảnh cạnh tranh địa - chính trị giữa các nước lớn hiện nay, việc Ấn Độ dành cho Nga sự ủng hộ chiến lược có ý nghĩa quan trọng đối với Nga.

Tổng thống V. Pu-tin nhận định, Ấn Độ là nhân tố quan trọng để Nga tăng cường ảnh hưởng của mình trên trường quốc tế. Đối với Ấn Độ, củng cố quan hệ song phương với Nga là trụ cột quan trọng trong chính sách đối ngoại của mình. Ấn Độ coi Nga là đồng minh tin cậy, là đối tác truyền thống, có tầm quan trọng đặc biệt về tiềm năng hợp tác quân sự - quốc phòng. Quan hệ song phương Nga - Ấn Độ, do vậy, luôn hàm chứa sự cảm thông, tin tưởng và cởi mở. Sự hiểu biết lẫn nhau, theo đánh giá của Nga, thực sự là tài sản chung của nhân dân hai nước.

Hai là, Nga và Ấn Độ là hai nước trong nhóm BRICS và là thành viên của nhiều tổ chức quốc tế khác như G20, Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO). Mỗi nước có vị thế khác nhau trong từng khu vực và trên phạm vi toàn cầu nhưng đều tìm thấy những điểm tương đồng trong nhiều vấn đề quốc tế. Nga và Ấn Độ cùng chia sẻ quan điểm về cuộc đấu tranh chung chống chủ nghĩa khủng bố quốc tế, bạo lực và các hoạt động buôn bán ma túy. Ấn Độ luôn nhận được sự ủng hộ nhất quán của Nga trong vấn đề Ca-sơ-mia. Ấn Độ nhiều lần phản đối việc NATO mở rộng sang phía Đông nhằm thu hẹp không gian chiến lược của Nga.

Bên cạnh đó, hai nước cũng có những quan điểm tương đồng về việc chống lại chủ nghĩa đơn phương và thúc đẩy trật tự thế giới dân chủ và đa cực. Điều này thể hiện rõ trong lập trường của hai nước đối với các vấn đề “nóng” hiện nay, như vấn đề Xy-ri, Áp-ga-ni-xtan, I-rắc, vấn đề hạt nhân của I-ran, tiến trình hòa bình Trung Đông… Tổng thống Nga V. Pu-tin từng nhấn mạnh, Nga và Ấn Độ có cùng mục tiêu là làm cho thế giới trở nên công bằng, dân chủ và an ninh hơn, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi hơn trong việc giải quyết những vấn đề toàn cầu và khu vực.

Mới đây, việc Nga ủng hộ Ấn Độ tham dự Hội nghị Giơ-ne-vơ 2 về Xy-ri (được tổ chức vào tháng 01-2014); và việc Ấn Độ đánh giá cao vai trò của Nga trong quá trình tìm kiếm giải pháp ngoại giao cho cuộc khủng hoảng tại quốc gia Trung Đông này, không chỉ thể hiện mối quan tâm và sự phối hợp chung trong việc giải quyết các vấn đề “nóng” của thế giới mà còn tăng cường vị thế và tiếng nói của hai nước trên trường quốc tế.

Ba là, với vị trí chiến lược, quy mô kinh tế và tiềm năng dân số, quan hệ đối tác chiến lược giữa Nga và Ấn Độ hứa hẹn sẽ mang lại nhiều thuận lợi cho sự phát triển đối với mỗi nước. Trong vài năm trở lại đây, việc các nhà lãnh đạo thế giới như Pháp, Mỹ, Anh, Đức, Trung Quốc,… liên tục có các chuyến thăm Ấn Độ đã cho thấy vị thế đang lên của quốc gia đứng thứ hai về dân số và thứ mười về kinh tế toàn cầu này. Sự “tìm đến” của các nước cũng phần nào khẳng định, Ấn Độ đã có được chỗ đứng của mình trong khu vực và trên thế giới. Trong khi đó, Nga cũng đang trở lại vị thế cường quốc thế giới, ngày càng có tiếng nói và ảnh hưởng trong các công việc quốc tế. Sự thắt chặt quan hệ đồng minh Nga - Ấn Độ, mối quan hệ “độc nhất vô nhị trong ngoại giao thế giới” như cách nói của Đại sứ Nga A. Ka-đa-kin tại Ấn Độ, đáp ứng nhu cầu và lợi ích của mỗi bên.

Tổng thống Nga V. Pu-tin từng khẳng định, việc củng cố quan hệ giữa Nga và Ấn Độ không chỉ có lợi cho hai nước mà còn cho toàn bộ hệ thống trật tự thế giới với nhiều trung tâm đang hình thành. Trong bối cảnh trung tâm quyền lực quốc tế đang nghiêng về châu Á - Thái Bình Dương, các nước lớn đều điều chỉnh chính sách “hướng Đông”, việc thắt chặt quan hệ giữa hai cường quốc này có ý nghĩa quan trọng trong việc thúc đẩy hòa bình, ổn định ở khu vực và trên thế giới./.