Doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam làm gì để đứng vững trong cuộc cạnh tranh khốc liệt

Thị trường còn nhiều tiềm năng

Sau 7 năm gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), ngành bán lẻ Việt Nam phát triển với tốc độ khá nhanh so với các khu vực khác, ngày càng khẳng định được vị thế trên thị trường và đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của người dân. 

Chủ tịch Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam Đinh Thị Mỹ Loan cho rằng, cho dù thời gian qua đã có những doanh nghiệp phân phối Việt Nam làm ăn thua lỗ, phá sản, phải rời khỏi thị trường, nhưng vẫn còn rất nhiều cơ hội cho các doanh nghiệp nếu biết khai thác thị trường ngách.

Năm 2012, mặc dù thị trường bán lẻ Việt Nam tụt xuống vị trí thứ 32 trong chỉ số thường niên về thị trường bán lẻ toàn cầu (GRDI). Trước đó, năm 2011, Việt Nam đứng vị trí thứ 23, tuy nhiên nhiều chuyên gia vẫn nhận định thị trường này vẫn còn nhiều tiềm năng và cơ hội. Còn trong năm 2013, Tổng cục Thống kê ước tính, tổng mức hàng hóa bán lẻ và doanh thu dịch vụ tiêu dùng đạt 2,7 triệu tỷ đồng, tăng 12% so với năm 2012.

Tại nhiều nước có nền thương mại phát triển, cứ khoảng 100.000 người dân cần có 1 trung tâm thương mại hoặc trung tâm mua sắm lớn, 10.000 người dân cần 1 siêu thị và 1.000 người dân cần từ 1 đến 3 cửa hàng tiện ích… Có thể thấy, so với các quốc gia trên thế giới và ngay so với nhiều quốc gia trong khu vực, thị trường bán lẻ của Việt Nam vẫn còn khá nhỏ.

Thị trường bán lẻ Việt Nam có tiềm năng phát triển lâu dài bởi với 90 triệu dân, đa số là tầng lớp trẻ, tỷ lệ đô thị mới chỉ ở mức khoảng 30% và dự báo tăng lên 50% vào đầu những năm 2040. Nhiều chuyên gia đánh giá, Việt Nam được xem là một trong những quốc gia có thị trường bán lẻ hấp dẫn trong giai đoạn tới. Ước tính, doanh số bán lẻ bình quân tăng khoảng 8,5%/năm. Với mạng lưới bán lẻ còn đang thưa thớt và chưa được đáp ứng đầy đủ của Việt Nam, thì đây là khoảng trống dành cho các nhà đầu tư trong lĩnh vực này.

Cạnh tranh khốc liệt

Là thị trường tiềm năng và chuẩn bị mở cửa, thị trường bán lẻ Việt Nam đang chứng kiến sự cạnh tranh gay gắt trong việc giành thị phần đang diễn ra. Các doanh nghiệp Việt Nam đã mở rộng mạng lưới bán hàng, khai thác và kết hợp nguồn lực của nhiều doanh nghiệp nhỏ trở thành hệ thống có quy mô lớn và trình độ tổ chức cao. Vingroup với chiến lược phát triển khoảng 10 trung tâm thương mại cao cấp trong 5 năm tới. Thương hiệu bán lẻ tiêu dùng hàng đầu Việt Nam Co.opmart cũng dự kiến tung ra mô hình kinh doanh đại siêu thị theo dạng chuỗi, vừa bán lẻ, vừa phân phối số lượng lớn. Nhiều doanh nghiệp trong lĩnh vực này như Maximart, Fivimart, Hapro,… đang cố gắng nâng cao chất lượng và củng cố hệ thống siêu thị của mình. 

Trong khi đó, các nhà bán lẻ nước ngoài luôn có thế mạnh về vốn, thương hiệu, mạng lưới, kỹ năng, con người đang tỏ ra rất tự tin trên sân chơi này. Theo số liệu của Bộ Công Thương, tính đến năm 2013, thị trường phân phối, bán lẻ của Việt Nam có khoảng 700 siêu thị và 125 trung tâm thương mại, trong đó, 40% siêu thị và 25% trung tâm thương mại thuộc về các nhà đầu tư nước ngoài. Điều này cho thấy sự sôi động và hấp dẫn của sân chơi này đối với các nhà đầu tư nước ngoài.

Sự sôi động của thị trường bán lẻ Việt Nam thể hiện bằng sự xuất hiện hàng loạt “đại gia” bán lẻ nước ngoài, như Tập đoàn Lotte của Hàn Quốc (với kế hoạch phát triển 60 siêu thị và trung tâm thương mại tại Việt Nam) hay việc Tập đoàn bán lẻ hàng đầu Thái Lan Berli Jucker Pcl mua 65% cổ phần của Công ty Thái An - đơn vị vận hành 41 cửa hàng tiện lợi B’smart ở Thành phố Hồ Chí Minh. Berli Jucker đặt mục tiêu năm tới sẽ có thêm khoảng 100 cửa hàng B’s mart, và đến năm 2015 nâng số cửa hàng này ở Thủ đô Hà Nội và các thành phố lớn của Việt Nam lên 300. Sau thành công ban đầu của chuỗi siêu thị Big C (Pháp) với trên 20 siêu thị tại Việt Nam, BigC vẫn tiếp tục phát triển hệ thống với việc khai trương BigC tại Việt Trì (Phú Thọ) và xây dựng 1 tổ hợp tại Quảng Ninh. Tập đoàn bán lẻ Aeon của Nhật Bản cũng mở trụ sở tại Thành phố Hồ Chí Minh, lên kế hoạch kinh doanh nhiều loại hình bán lẻ tại đây, trong đó có cửa hàng tiện lợi, siêu thị và trung tâm mua sắm.

Kể từ khi gia nhập WTO, Việt Nam cũng đã xây dựng lộ trình mở cửa cho các nhà bán lẻ nước ngoài. Theo đó, đến năm 2015, thị trường bán lẻ Việt Nam sẽ mở cửa hoàn toàn. Như vậy, lộ trình mở cửa cho các doanh nghiệp sản xuất, phân phối của nước ngoài vào Việt Nam theo cam kết WTO chỉ còn hơn 1 năm sẽ hoàn thiện. Cuộc cạnh tranh trên thị trường bán lẻ Việt Nam hứa hẹn sẽ còn khốc liệt hơn.

Để nâng cao sức cạnh tranh cho các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam 

Nhiều chuyên gia kinh tế cho rằng, để nâng cao sức cạnh tranh cho các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam, trướt hết, Nhà nước, chính quyền các địa phương cần nhận thức đúng đắn hơn về vai trò của lĩnh vực này, trên cơ sở đó có biện pháp hỗ trợ cụ thể. Ngoài ra, Bộ Công Thương cần có quy hoạch phát triển hệ thống thương mại hiện đại gắn liền với phát triển kinh tế vùng miền. Về phía các địa phương, cần phải dành một quỹ đất công cộng nhất định cho việc xây dựng hệ thống thương mại hiện đại. Bên cạnh đó, cần tập trung vào một số giải pháp quan trọng sau:

Một là, cần có những chính sách và quy định chặt chẽ hơn, không trái với các cam kết gia nhập WTO, FTA,… để hỗ trợ cho các hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp, như hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực, nghiên cứu thị trường, xu hướng mua sắm… Trước mắt, tập trung xây dựng khoảng 20 nhà bán lẻ hàng đầu hoặc 10 doanh nghiệp bán lẻ có giá trị gia tăng cao và có sức lan tỏa mạnh.

Hai là, đẩy mạnh tiêu thụ ở khu vực nông thôn. Thời gian vừa qua, các doanh nghiệp bán lẻ trong nước đã tích cực triển khai nhiều hoạt động tiêu thụ hàng, như đưa hàng Việt về nông thôn đã thành công nhất định, thể hiện ở doanh thu, số lượng của doanh nghiệp tham gia chương trình này, thông qua hội chợ chuyên về hàng Việt. Để đẩy mạnh tiêu thụ hàng Việt trong thời gian tới, các hội chợ này cần có những đặc thù riêng như diện tích nhỏ, đan xen trong khu dân cư với tiện ích cao. 

Ba là, cần có các chương trình liên kết thương mại giữa các tỉnh trong toàn quốc về nguồn hàng, tham gia chương trình xúc tiến thương mại trong nội bộ của các tỉnh. Nhờ sự tham gia đó, các đơn vị sẽ có nguồn hàng địa phương, nguồn hàng thực phẩm, nông sản và nguồn hàng vùng, miền như hoa quả vùng miền để đưa vào hệ thống phân phối.

Bốn là, các doanh nghiệp phải tính đến mô hình liên kết giữa người sản xuất và bán hàng. Kinh nghiệm ở các nước phát triển cho thấy, các doanh nghiệp phân phối đều phải đi theo con đường như vậy. Song, để giúp cho các doanh nghiệp có thể liên kết được tốt hơn, đưa ra các sản phẩm cạnh tranh hơn thì phải có một nguồn vốn giá rẻ, nhưng hiện nay so với các nước trong khu vực thì lãi suất vốn vay của nước ta vẫn còn cao… Một vấn đề khó khăn nữa là phần lớn các cơ sở sản xuất và nuôi trồng của bà con nông dân có quy mô nhỏ, tự phát, manh mún, không đại trà và vấn đề quan trọng là quy trình sản xuất chưa tuân thủ các quy định về vệ sinh an toàn thực phẩm, vì vậy, rất cần cơ quan nhà nước hỗ trợ trong kỹ thuật, quy trình công nghệ, chính sách ưu đãi…/.