Nâng cao hiệu quả vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại thành phố Huế

Việc vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp ở thành phố Huế được đặt trong tổng thể chủ trương đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của Đảng và hệ thống chính trị theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả. Từ Đại hội XII đến Đại hội XIV của Đảng, Đảng ta luôn nhất quán quan điểm, tiếp tục đổi mới mô hình tổ chức, nâng cao năng lực lãnh đạo của tổ chức cơ sở đảng, đổi mới phương thức lãnh đạo và bảo đảm bộ máy mới vận hành thông suốt, đồng bộ, hiệu quả. Các nghị quyết chuyên đề của Trung ương, đặc biệt là Nghị quyết số 18-NQ/TW, ngày 25-10-2017, của Ban Chấp hành Trung ương khóa XII, “Một số vấn đề về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả” và Nghị quyết số 21-NQ/TW, ngày 16-6-2022, của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII, “Về tăng cường củng cố xây dựng tổ chức cơ sở đảng và nâng cao chất lượng đội ngũ đảng viên trong giai đoạn mới”, đã tạo cơ sở quan trọng để rà soát, hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, mối quan hệ công tác của tổ chức đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội ở cấp cơ sở.

Yêu cầu cốt lõi đặt ra là tổ chức đảng và hệ thống chính trị phải được thiết kế phù hợp với địa bàn, lĩnh vực, loại hình mới phát sinh; không để “trống” vai trò lãnh đạo của Đảng trong những không gian quản trị mới; đồng thời phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa, quyền làm chủ của nhân dân, tăng cường kiểm soát quyền lực và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Trong giai đoạn phát triển mới, Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực quản lý, quản trị, kiến tạo phát triển của Nhà nước, đổi mới mô hình phát triển. Từ những định hướng của Trung ương, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố Huế lần thứ XVII, nhiệm kỳ 2025 - 2030 đã cụ thể hóa các yêu cầu trong vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, bảo đảm phù hợp với điều kiện đặc thù của Huế với tư cách là đô thị di sản trực thuộc Trung ương, có không gian phát triển đa dạng, gồm khu vực đô thị trung tâm, miền núi, biên giới, ven biển, đầm phá, khu vực di sản, trung tâm giáo dục - đào tạo, y tế chuyên sâu và du lịch - dịch vụ⁽¹⁾. Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố Huế lần thứ XVII, nhiệm kỳ 2025 - 2030 xác định: “Xây dựng và phát triển thành phố Huế trên nền tảng bảo tồn, phát huy giá trị di sản cố đô và bản sắc văn hoá Huế; du lịch là ngành kinh tế mũi nhọn; khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số là đột phá; công nghiệp và nông nghiệp công nghệ cao là nền tảng”⁽²⁾. Vì vậy, mục tiêu hướng tới không chỉ là tổ chức lại bộ máy theo hướng tinh gọn, mà còn phải xây dựng năng lực quản trị địa phương phù hợp với đặc thù “đa không gian, đa chức năng, đa giá trị” của thành phố Huế.

Mô hình chính quyền địa phương hai cấp không đơn thuần là thay đổi về cấu trúc tổ chức hành chính, mà là quá trình tái cấu trúc phương thức quản trị theo hướng giảm cấp trung gian, tăng tính trực tiếp trong chỉ đạo, điều hành và phục vụ nhân dân⁽³⁾. Vì vậy, đưa nghị quyết vào cuộc sống trong điều kiện của thành phố Huế là quá trình biến các mục tiêu chính trị thành năng lực quản trị cụ thể của chính quyền địa phương hai cấp, nhất là cấp xã, phường.

Sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, thành phố Huế đã đạt một số kết quả quan trọng về kiện toàn bộ máy, ổn định hoạt động cấp xã, đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số, quan tâm công tác cán bộ và duy trì cơ chế kiểm tra, giám sát, tiếp công dân, giải quyết phản ánh, kiến nghị. Sau sắp xếp, thành phố có 40 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 19 xã và 21 phường; hơn 1.100 thôn, tổ dân phố. Đến nay, thành phố đã cơ bản hoàn thành việc sắp xếp, kiện toàn tổ chức bộ máy và bảo đảm hoạt động thông suốt của hệ thống chính trị; kiện toàn tổ chức đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội ở cấp xã; bố trí đội ngũ cán bộ lãnh đạo chủ chốt; thành lập, vận hành các phòng chuyên môn và Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã. Việc chuyển đổi mô hình được thực hiện tương đối đồng bộ, hạn chế tình trạng gián đoạn trong chỉ đạo, điều hành và giải quyết công việc của người dân, doanh nghiệp⁽⁴⁾.

Công tác lãnh đạo, chỉ đạo, tuyên truyền và ổn định tư tưởng được triển khai kịp thời. Thành ủy, Ban Thường vụ Thành ủy đã chỉ đạo các cơ quan, đơn vị, địa phương nhanh chóng ổn định tổ chức, bố trí nhân sự, duy trì hoạt động thường xuyên. Đồng thời, các cấp ủy đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền, nắm bắt dư luận xã hội, giải đáp vướng mắc về chế độ, chính sách, bố trí cán bộ, công chức, viên chức sau sắp xếp.

Cải cách hành chính và chuyển đổi số bước đầu tạo chuyển biến trong phục vụ người dân, doanh nghiệp. Thành phố đã triển khai hệ thống quản lý văn bản điện tử, chữ ký số, các nền tảng dùng chung, Trung tâm Phục vụ hành chính công và nhiều giải pháp xử lý hồ sơ trên môi trường mạng. Các mô hình như giao ban trực tuyến giữa thành phố với cấp xã, sử dụng các nền tảng số phục vụ chỉ đạo, hỗ trợ nghiệp vụ, hướng dẫn người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến tại Trung tâm Phục vụ hành chính công là những mô hình, cách làm thiết thực, hiệu quả đã được triển khai, nhân rộng ở các xã, phường.

Thành phố Huế đã quan tâm rà soát, điều động, luân chuyển, bố trí cán bộ từ cấp thành phố về cơ sở. Từ tháng 7-2025 đến nay, thành phố đã cử 618 lượt cán bộ cấp xã tham gia đào tạo, bồi dưỡng; tổ chức nhiều lớp tập huấn nhằm nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, công chức 40 xã, phường trong vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Thành phố ban hành định hướng nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức cơ sở đến năm 2030, định hướng đến năm 2045. Đây là hướng đi phù hợp, bởi trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cấp xã không còn là cấp hành chính thuần túy thực hiện một số nhiệm vụ cơ bản, mà trở thành cấp quản trị trực tiếp, xử lý đồng thời nhiều lĩnh vực, như đất đai, xây dựng, tư pháp - hộ tịch, an sinh xã hội, tiếp công dân, dịch vụ công, dữ liệu dân cư, quản lý trật tự đô thị và phát triển cộng đồng.

Bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp ở Huế cũng cho thấy còn nhiều hạn chế, vướng mắc cần tháo gỡ. Xã, phường sau sắp xếp có diện tích rộng, dân số lớn, số lượng hồ sơ hành chính tăng, trong khi đội ngũ cán bộ, công chức chưa kịp thích ứng với mô hình mới và các nhiệm vụ được phân cấp, phân quyền. Một số bộ phận cán bộ, công chức phải kiêm nhiệm nhiều việc, vừa xử lý hồ sơ, vừa tiếp dân, vừa thực hiện nhiệm vụ mới dẫn đến nguy cơ quá tải và giảm chất lượng phục vụ. Một số lĩnh vực như đất đai, xây dựng, công nghệ thông tin, tài chính, y tế, giáo dục, tư pháp - hộ tịch đang thiếu nhân lực chuyên môn sâu. Hạ tầng số, dữ liệu và phần mềm chuyên ngành chưa thật sự đồng bộ. Các xã miền núi, vùng sâu, vùng xa còn thiếu thiết bị, đường truyền chưa ổn định, máy tính cũ, cấu hình thấp; một số phần mềm chuyên ngành chưa liên thông, khiến cán bộ phải nhập dữ liệu nhiều lần trên nhiều hệ thống. Điều này làm giảm hiệu quả chuyển đổi số, tạo gánh nặng hành chính mới dưới hình thức số hóa hình thức.

Bên cạnh đó, công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ có lúc, có nơi chưa thật sự gắn với yêu cầu vị trí việc làm và các tình huống thực tiễn phát sinh tại cơ sở. Một số lớp tập huấn còn nặng về phổ biến văn bản, chưa đi sâu vào các kỹ năng như xử lý tình huống, quản trị đa lĩnh vực, sử dụng dữ liệu, giao tiếp công vụ, tiếp dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, phản ánh, kiến nghị... Cơ chế đánh giá cán bộ, công chức còn nặng tính hành chính, chưa lấy sản phẩm đầu ra, tiến độ xử lý công việc, chất lượng phục vụ và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm thước đo chủ yếu. Nếu không đổi mới mạnh mẽ công tác đánh giá, nguy cơ “bình quân hóa trách nhiệm” và “an toàn hành chính” sẽ làm giảm động lực đổi mới, sáng tạo của đội ngũ cán bộ cơ sở⁽⁵⁾.

Việc xử lý tài sản công, trụ sở, hồ sơ lưu trữ, dữ liệu sau sắp xếp còn nhiều khó khăn. Đây là vấn đề ít được chú ý trong các thảo luận chung về tinh gọn bộ máy, nhưng lại tác động trực tiếp đến hiệu quả vận hành thực tế. Trụ sở không phù hợp công năng, kho lưu trữ chưa đạt chuẩn, hồ sơ chưa được số hóa, dữ liệu chưa được chuẩn hóa… đều có thể trở thành điểm nghẽn trong quản lý nhà nước ở cấp cơ sở.

Để mô hình chính quyền địa phương hai cấp vận hành thực chất, hiệu lực, hiệu quả cần chuyển từ tư duy “hoàn thành sắp xếp tổ chức” sang tư duy “nâng cao chất lượng vận hành”. Mục tiêu hướng tới không chỉ là mô hình mới, mà là mô hình mới tạo ra giá trị quản trị nhanh hơn, minh bạch hơn, trách nhiệm hơn, gần dân hơn và thúc đẩy phát triển tốt hơn.

Thứ nhất, cần hoàn thiện cơ chế tổ chức thực hiện nghị quyết gắn với phân cấp, phân quyền thực chất. Để nghị quyết đi vào cuộc sống, thành phố Huế cần rà soát các chương trình, kế hoạch thực hiện nghị quyết đại hội đảng bộ các cấp, phân định rõ nhiệm vụ của cấp thành phố và cấp xã, phường; gắn từng nhiệm vụ với đầu mối chịu trách nhiệm, thời hạn, sản phẩm đầu ra và nguồn lực thực hiện, bảo đảm nguyên tắc rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn, rõ kết quả.

Đối với 40 xã, phường, cần xây dựng “bản đồ nhiệm vụ” sau phân cấp, xác định rõ nhiệm vụ nào cấp xã tự thực hiện, nhiệm vụ nào cần sở, ngành hỗ trợ, nhiệm vụ nào phải kiến nghị Trung ương tháo gỡ. Việc giao thêm nhiệm vụ cho cấp xã phải đi kèm nhân lực, kinh phí, dữ liệu, phần mềm, cơ sở vật chất và hướng dẫn nghiệp vụ; tránh tình trạng phân cấp hình thức nhưng cấp xã không đủ điều kiện thực hiện.

Thứ hai, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã, phường. Kết quả vận hành chính quyền địa phương hai cấp phụ thuộc trực tiếp vào chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã, phường. Vì vậy, trọng tâm là xây dựng khung năng lực theo vị trí việc làm, nhất là ở các lĩnh vực có áp lực lớn, như đất đai, xây dựng, đô thị, tư pháp - hộ tịch, tài chính, văn hóa - xã hội, chuyển đổi số, tiếp dân và vận hành Trung tâm Phục vụ hành chính công. Công tác đào tạo, bồi dưỡng cần chuyển từ tập huấn chung sang bồi dưỡng theo nhiệm vụ thực tế của từng xã, phường; ưu tiên kỹ năng xử lý hồ sơ, tiếp dân, giải quyết phản ánh, sử dụng dữ liệu số, phần mềm chuyên ngành và quản trị rủi ro pháp lý trong thi hành công vụ. Đồng thời, có cơ chế thu hút, bố trí nhân lực chuyên môn sâu cho cấp xã và đổi mới đánh giá cán bộ theo kết quả thực thi nhiệm vụ, chất lượng phục vụ, tỷ lệ hồ sơ đúng hạn và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp.

Thứ ba, đẩy mạnh chuyển đổi số, quản trị dữ liệu và cải cách hành chính thực chất. Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng xác định, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chính của mô hình tăng trưởng mới. Đối với thành phố Huế, chuyển đổi số không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà là điều kiện để quản trị hiệu quả địa bàn đa dạng về đô thị, miền núi, biên giới, ven biển và đầm phá. Thành phố cần hoàn thiện kho dữ liệu dùng chung, Trung tâm điều hành thông minh, nền tảng Hue-S, hệ thống giải quyết thủ tục hành chính và các cơ sở dữ liệu chuyên ngành theo nguyên tắc một dữ liệu cập nhật một lần, nhiều cơ quan cùng khai thác.

Trước mắt, cần xử lý tình trạng phần mềm phân tán, dữ liệu chưa liên thông, cán bộ cấp xã phải nhập liệu nhiều lần; đồng thời bảo đảm 40 xã, phường được truy cập dữ liệu cần thiết khi thực hiện nhiệm vụ phân cấp. Cải cách hành chính cần tập trung vào các lĩnh vực liên quan trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp như đất đai, xây dựng, tư pháp - hộ tịch, đăng ký kinh doanh, an sinh xã hội, môi trường, du lịch và dịch vụ công cấp xã. Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã phải được nâng cao chất lượng, gắn với công khai tiến độ xử lý hồ sơ, phản hồi đúng hạn phản ánh, kiến nghị và trách nhiệm giải trình của từng cán bộ.

Thứ tư, gắn vận hành chính quyền địa phương hai cấp với mô hình phát triển Huế xanh - thông minh - giàu bản sắc. Chính quyền địa phương hai cấp phải trở thành công cụ tổ chức thực hiện mục tiêu phát triển đặc thù của Huế. Theo đó, cấp xã, phường cần được xác định rõ vai trò trong quản lý không gian văn hóa, bảo tồn và phát huy giá trị di sản, phát triển du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái, kinh tế đầm phá, kinh tế biển, dịch vụ đô thị và công nghiệp văn hóa. Mục tiêu “xanh” cần được cụ thể hóa bằng nhiệm vụ quản lý môi trường, cảnh quan đô thị, sông Hương, đầm phá, rừng, biển; mục tiêu “thông minh” bằng quản trị dựa trên dữ liệu về dân cư, đất đai, an sinh, thủ tục hành chính, phản ánh hiện trường; mục tiêu “giàu bản sắc” bằng việc phát huy vai trò của cộng đồng dân cư, nghệ nhân, người có uy tín, tổ dân phố, thôn, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội trong bảo tồn văn hóa, xây dựng nếp sống văn minh và phát triển du lịch có trách nhiệm.

Thứ năm, phát huy dân chủ, đồng thuận xã hội và vai trò giám sát của nhân dân. Đưa nghị quyết vào cuộc sống không thể chỉ là quá trình hành chính từ trên xuống, mà phải dựa trên sự đồng thuận, tham gia và giám sát của nhân dân. Thành phố cần phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, thôn, tổ dân phố và cộng đồng dân cư trong tuyên truyền, vận động, giám sát, phản biện xã hội và tham gia xây dựng chính quyền. Cấp ủy, chính quyền cấp xã cần duy trì đối thoại định kỳ với người dân, doanh nghiệp; mở rộng kênh tiếp nhận ý kiến trực tiếp và trực tuyến; công khai các nội dung nhân dân được biết, được bàn, được tham gia ý kiến và giám sát. Đối với các vấn đề nhạy cảm như quy hoạch, đất đai, môi trường, chuyển đổi công năng tài sản công, bảo tồn di sản, chỉnh trang đô thị và phát triển du lịch, cần thực hiện tham vấn thực chất với cộng đồng chịu tác động. Với đặc thù có cả đô thị, miền núi, biên giới, đầm phá và ven biển, công tác dân vận ở Huế cần linh hoạt theo từng địa bàn, phát huy vai trò của người có uy tín, trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố, chức sắc tôn giáo, nghệ nhân và chủ thể văn hóa cộng đồng.

Hiệu quả vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp ở Huế cần được đo bằng những kết quả cụ thể, như thủ tục hành chính nhanh và thuận tiện hơn, phục vụ hiệu quả người dân và doanh nghiệp; dữ liệu được khai thác hiệu quả hơn; cán bộ gần dân, rõ trách nhiệm hơn; các vùng đô thị, miền núi, biên giới, đầm phá, ven biển phát triển hài hòa... Đây là điều kiện quan trọng để thành phố Huế hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh, bền vững, xứng tầm đô thị di sản đặc trưng, xanh, thông minh, giàu bản sắc mà Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố lần thứ XVII đặt ra./.

------------------

(1), (2) Xem: Báo cáo số 767-BC/TU, ngày 19-9-2025, của Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố Huế khóa XVI trình Đại hội đại biểu Đảng bộ thành phố lần thứ XVII, nhiệm kỳ 2025 - 2030
(3) Lê Đức Quang: “Tác động của tái cấu trúc hành chính đến hiệu quả quản trị địa phương ở Việt Nam”, Tạp chí Quản lý nhà nước, ngày 11-2-2026, https://www.quanlynhanuoc.vn/2026/02/11/tac-dong-cua-tai-cau-truc-hanh-chinh-den-hieu-qua-quan-tri-dia-phuong-o-viet-nam/
(4) Xem: Thành ủy Huế: Báo cáo số 238-BC/TU, ngày 3-6-2026, về sơ kết 1 năm vận hành bộ máy của hệ thống chính trị và chính quyền địa phương 2 cấp tại thành phố Huế
(5) Bộ Nội vụ: “Nâng cao chất lượng vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp: Thực trạng và giải pháp”, in trong Kỷ yếu Hội thảo khoa học: Thực tiễn vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền 3 cấp - những vấn đề đặt ra, Hà Nội, 2026, tr. 22 - 30