Xây dựng thí điểm mô hình "Xã, phường xã hội chủ nghĩa" trên địa bàn tỉnh Lào Cai

Cùng dự có các đồng chí Ủy viên Trung ương Đảng: Dương Trung Ý, Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản; Lê Hải Bình, Phó Giám đốc Thường trực Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; Dương Quốc Huy, Bí thư Tỉnh ủy Lào Cai.

Triết lý phát triển: “Xanh, hài hòa, bản sắc, hạnh phúc”

Phát biểu đề dẫn tại hội thảo, đồng chí Dương Quốc Huy nhấn mạnh: Là tỉnh vùng cao, biên giới, đông đồng bào dân tộc, địa bàn rộng và đa dạng, điều kiện phát triển giữa các khu vực chưa đồng đều, quy mô kinh tế ở mức trung bình của cả nước, thu nhập bình quân đầu người của người dân chưa cao, tỷ lệ hộ nghèo vẫn còn không ít, nhưng tỉnh đã xác định triết lý phát triển kiên định và xuyên suốt là: “Xanh, hài hòa, bản sắc, hạnh phúc”. Trong đó, “xanh” là phát triển gắn với bảo vệ môi trường, giữ gìn cảnh quan tự nhiên, sử dụng hiệu quả tài nguyên và thích ứng với biến đổi khí hậu. “Hài hòa” là bảo đảm cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế với phát triển văn hóa, bảo đảm tiến bộ, công bằng xã hội, giữ vững quốc phòng, an ninh; phát triển hài hòa giữa các vùng miền, khu vực. “Bản sắc” là gìn giữ, phát huy hiệu quả giá trị lịch sử, bản sắc văn hóa và sự đa dạng của cộng đồng các dân tộc. “Hạnh phúc” là mục tiêu, đích đến cuối cùng của sự phát triển, tất cả vì chất lượng cuộc sống, mức độ hài lòng và chỉ số hạnh phúc của nhân dân. Đảng bộ, chính quyền, cộng đồng doanh nghiệp và nhân dân các dân tộc tỉnh Lào Cai không ngừng nỗ lực, cố gắng, phát huy truyền thống quê hương cách mạng, chung sức, đồng lòng, khơi dậy ý chí tự lực, tự cường, đổi mới, sáng tạo, vượt qua khó khăn, tận dụng hiệu quả tiềm năng, lợi thế, đồng tâm hiệp lực đưa địa phương thoát khỏi tỉnh nghèo, trở thành tỉnh phát triển khá trong khu vực Trung du và miền núi phía Bắc. Đặc biệt, kết thúc năm 2025, chỉ số hạnh phúc của người dân Lào Cai đạt trên 68%, ở mức khá hạnh phúc; chỉ số hài lòng của người dân đối với sự phục vụ của cơ quan hành chính nhà nước thuộc nhóm 10 địa phương dẫn đầu cả nước. Đây là cơ sở chính trị, thực tiễn khách quan vững chắc để tỉnh Lào Cai mạnh dạn đề xuất và được Trung ương tin tưởng lựa chọn, giao nhiệm vụ nghiên cứu thí điểm xây dựng mô hình “Xã, phường xã hội chủ nghĩa” tại xã Trấn Yên và phường Lào Cai. Đây là 2 địa phương tiêu biểu, đại diện cho khu vực nông thôn và đô thị, hội tụ khá đầy đủ các điều kiện cần thiết để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng mô hình xã hội chủ nghĩa từ cấp cơ sở.

Đồng chí Dương Quốc Huy cho biết, tỉnh Lào Cai cụ thể hóa 8 đặc trưng của xã hội xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, gắn với 3 trụ cột phát triển (kinh tế, xã hội và xây dựng hệ thống chính trị) để xây dựng hệ thống 50 tiêu chí của mô hình với 5 nhóm nội dung, gồm: (1) Nhóm tiêu chí về con người mới xã hội chủ nghĩa, (2) Nhóm tiêu chí về xây dựng môi trường sống xã hội chủ nghĩa, (3) Nhóm tiêu chí về phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội, (4) Nhóm tiêu chí về phát triển kinh tế xã hội chủ nghĩa, (5) Nhóm tiêu chí về xây dựng hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa.

Tuy nhiên, nhiều khó khăn, thách thức cũng thẳng thắn được phân tích, làm rõ tại hội thảo. Theo đồng chí Lê Hải Bình, nhận thức về mục tiêu xây dựng "Xã, phường xã hội chủ nghĩa" chưa thật sự thống nhất; vẫn còn trường hợp coi đây là phong trào hoặc dự án, từ đó dễ dẫn đến biểu hiện hình thức, bệnh thành tích hoặc tư tưởng trông chờ, ỷ lại. Bên cạnh đó, khoảng cách phát triển giữa các vùng trong tỉnh Lào Cai vẫn còn khá lớn. Một số khu vực vùng cao, vùng sâu, vùng đồng bào dân tộc thiểu số còn gặp nhiều khó khăn về hạ tầng, giáo dục, y tế và chất lượng nguồn nhân lực. Quá trình chuyển đổi số và hội nhập cũng đang đặt ra nhiều vấn đề mới đối với quản trị xã hội ở cơ sở. Mặt khác, yêu cầu xây dựng chính quyền số, xã hội số, kinh tế số ở cấp xã hiện nay đang gặp trở ngại do trình độ, năng lực của một bộ phận cán bộ, đảng viên chưa đáp ứng yêu cầu. Đồng chí Lê Hải Bình cũng nhắc tới việc làm sao tránh được hiện tượng xã, phường thí điểm rơi vào trạng thái “ốc đảo” bởi sự khác biệt rất lớn với các xã, phường khác.

Xây dựng con người xã hội chủ nghĩa - nền tảng của mô hình xã hội chủ nghĩa

Tham luận tại hội thảo, đồng chí Dương Trung Ý khẳng định: Việc nghiên cứu mô hình “Xã xã hội chủ nghĩa”, “Phường xã hội chủ nghĩa” chính là quá trình tiếp tục cụ thể hóa lý luận về chủ nghĩa xã hội trong điều kiện mới; là bước chuyển từ tư duy “xây dựng chủ nghĩa xã hội ở tầm quốc gia” sang tư duy “xây dựng những tế bào xã hội chủ nghĩa của quốc gia”. Mỗi xã xã hội chủ nghĩa, mỗi phường xã hội chủ nghĩa không chỉ là một đơn vị hành chính phát triển, mà còn là một không gian xã hội - nơi các giá trị của chủ nghĩa xã hội được hiện thực hóa bằng chất lượng quản trị, chất lượng dịch vụ công, chất lượng môi trường sống, cơ hội phát triển và mức độ hạnh phúc của người dân. Đây là cách tiếp cận vừa có ý nghĩa lý luận sâu sắc, vừa có giá trị thực tiễn lớn đối với quá trình tiếp tục hoàn thiện mô hình chủ nghĩa xã hội Việt Nam trong thế kỷ XXI.

Đồng chí Dương Trung Ý nhấn mạnh: Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội, trước hết cần có con người xã hội chủ nghĩa”. Đây không chỉ là một quan điểm giáo dục hay đạo đức, mà là một luận điểm có ý nghĩa phương pháp luận sâu sắc đối với toàn bộ sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội. Xét đến cùng, mọi thành tựu của phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội hay xây dựng hệ thống chính trị đều nhằm phục vụ con người. Đồng thời, chính con người lại là chủ thể trực tiếp tạo ra những thành tựu đó. Vì vậy, xây dựng mô hình “Xã xã hội chủ nghĩa”, “Phường xã hội chủ nghĩa” ở Lào Cai trước hết phải là quá trình xây dựng con người Lào Cai xã hội chủ nghĩa. Con người đó không chỉ có đời sống vật chất ngày càng đầy đủ, mà còn có lý tưởng, tri thức, văn hóa, trách nhiệm xã hội và khát vọng cống hiến.

Từ đặc điểm lịch sử, văn hóa và định hướng phát triển của tỉnh, có thể khái quát hệ giá trị cốt lõi của con người Lào Cai xã hội chủ nghĩa bằng các phẩm chất: Yêu nước - Đoàn kết - Vượt khó - Tự lực, Tự cường - Năng động - Hội nhập, Hiếu khách. Đây vừa là hệ giá trị văn hóa, vừa là hệ giá trị phát triển, đồng thời cũng là những tiêu chí quan trọng để đánh giá mức độ thành công của mô hình xã hội chủ nghĩa ở cơ sở. Từ đó, tiêu chí phát triển nguồn nhân lực phải trở thành một trong những tiêu chí nền tảng. Mục tiêu là xây dựng lớp nông dân mới có tri thức, kỹ năng nghề nghiệp, khả năng ứng dụng khoa học công nghệ và thích ứng với kinh tế thị trường; đồng thời nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ cơ sở, tạo nguồn cán bộ là người địa phương, am hiểu văn hóa và phong tục tập quán của cộng đồng dân cư. Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức và người lao động; tăng tỷ lệ lao động có kỹ năng nghề, ngoại ngữ và kỹ năng số; hình thành đội ngũ công dân số có khả năng thích ứng với kinh tế số, xã hội số và môi trường hội nhập quốc tế.

Cùng đề cập về nội dung này, đồng chí Hoàng Giang, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân tỉnh Lào Cai nêu rõ những định hướng trọng tâm của địa phương này là phát triển toàn diện con người và bảo đảm tiến bộ, công bằng xã hội, lấy người dân làm trung tâm, làm chủ thể, làm mục tiêu trong quá trình phát triển. Lấy chất lượng cuộc sống, mức độ hài lòng và chỉ số hạnh phúc của nhân dân làm thước đo đánh giá hiệu quả của mô hình xã, phường. Trong đó, tập trung triển khai mô hình thí điểm mang tính nhân văn, bao trùm, như bác sĩ gia đình, chăm sóc người cao tuổi, an sinh hưu trí toàn dân… Bảo đảm mọi người dân được tiếp cận thuận lợi các dịch vụ y tế, giáo dục, văn hóa, phúc lợi xã hội, an sinh xã hội ngay tại cơ sở. Đồng thời thực hiện hiệu quả mục tiêu giảm nghèo bền vững, không còn hộ nghèo, hộ cận nghèo. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đào tạo nghề, hỗ trợ khởi nghiệp, phát triển kinh tế tập thể, kinh tế hộ liên kết, kinh tế số nông thôn và sinh kế, việc làm bền vững cho thanh niên, đồng bào dân tộc thiểu số vùng khó khăn, đặc biệt là các nhóm yếu thế trong xã hội.

Mô hình của một xã hội phát triển ở trình độ cao, hài hòa, toàn diện

Phát biểu kết luận hội thảo, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trịnh Văn Quyết khẳng định: Chủ nghĩa xã hội không phải là một mục tiêu trừu tượng, xa vời, mà phải được xây dựng một cách thiết thực, cụ thể từ cơ sở, quán triệt quan điểm chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, con đường đó bắt đầu từ xã xã hội chủ nghĩa, phường xã hội chủ nghĩa, tiến lên đến tỉnh, thành phố xã hội chủ nghĩa và hợp thành nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Mỗi xã, phường vững mạnh, toàn diện chính là một “viên gạch” xây nên tòa nhà xã hội chủ nghĩa của cả nước. Đây là cách tư duy mới, khoa học, có cơ sở lý luận và thực tiễn. Cốt lõi của xây dựng chủ nghĩa xã hội từ cơ sở là xây dựng con người. Con người mới xã hội chủ nghĩa giàu lý tưởng, đạo đức, trí tuệ và lối sống văn hóa, phải được bồi đắp, rèn luyện ngay từ cơ sở. Xây dựng xã xã hội chủ nghĩa, phường xã hội chủ nghĩa thực chất là xây dựng một cộng đồng dân cư phát triển toàn diện, mà trung tâm, mục tiêu và chủ thể đều là con người. Từ đó, đồng chí Trịnh Văn Quyết khẳng định “Xã, phường xã hội chủ nghĩa” không phải là một xã nông thôn mới ở mức cao hơn, mà là mô hình của một xã hội phát triển ở trình độ cao, hài hòa và toàn diện - hài hòa giữa kinh tế với văn hóa, giữa con người với thể chế, giữa phát triển với môi trường, giữa tăng trưởng với công bằng và an sinh.

Chính vì vậy, đồng chí Trịnh Văn Quyết cho rằng, hệ tiêu chí của mô hình “Xã, phường xã hội chủ nghĩa” cần được xác lập một cách đồng bộ trên tất cả các lĩnh vực. Mỗi nhóm tiêu chí phải được cụ thể hóa, có định lượng, đo lường được bằng mức độ hài lòng và hạnh phúc của nhân dân.

Một là, kinh tế phát triển ở trình độ cao, hiện đại, dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; người dân có cuộc sống khá giả; không còn hộ nghèo.

Hai là, tổ chức đảng trong sạch, vững mạnh, thực sự là hạt nhân lãnh đạo; chính quyền cơ sở liêm chính, kiến tạo, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả; dân chủ thực chất, quyền làm chủ của nhân dân được bảo đảm.

Ba là, đời sống văn hóa lành mạnh, tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; văn hóa thực sự là nền tảng tinh thần và nguồn lực nội sinh của sự phát triển.

Bốn là, bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội; an sinh xã hội bao trùm; giáo dục, y tế, nhà ở, nước sạch được bảo đảm; thực hiện tốt chính sách dân tộc, tôn giáo; không để ai bị bỏ lại phía sau trong quá trình phát triển.

Năm là, con người phát triển toàn diện về trí tuệ, đạo đức, thể chất theo hệ giá trị quốc gia và chuẩn mực con người thời kỳ mới - vừa là mục tiêu, vừa là chủ thể, vừa là động lực của phát triển.

Sáu là, bảo đảm quốc phòng, an ninh, trật tự,  thượng tôn pháp luật, kỷ cương nghiêm minh; an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội vững chắc; “thế trận lòng dân” được củng cố; chủ quyền biên giới quốc gia được giữ vững.

Bảy là, môi trường sống xanh, sạch, đẹp, phát triển bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu; quan hệ sản xuất tiến bộ, hài hòa, do nhân dân làm chủ./.