Kinh tế thị trường và cuộc chiến với những tin đồn

Trong đời sống nhân loại nói chung, nhất là trong đời sống kinh tế thị trường, luôn tồn tại những tin đồn đủ loại về các hiện tượng thiên nhiên, tâm linh, những thay đổi về chính sách, nhân sự, chính trị và muôn mặt khác của đời sống xã hội… Thông thường, các tin đồn ở một số lĩnh vực thường được quan tâm một cách nghiêm túc và đánh giá cao. Vì thế, nhiều nước trên thế giới có hẳn những viện nghiên cứu có thương hiệu và uy tín, chuyên nghiên cứu về tin đồn và dư luận xã hội. Những thông tin dạng này rất “đắt hàng”, đặc biệt là trước khi diễn ra các cuộc bầu cử, hoặc trong chiến dịch ma-ke-ting của các doanh nghiệp…

Có thể nói, tin đồn, thông thường, là hiện tượng bình thường, thậm chí còn góp phần làm cho cuộc sống thêm sinh động và đa sắc, là dịp để khởi động các phỏng đoán, các ý tưởng mới và thể hiện tâm lý, trình độ nhận thức của các bộ phận, tầng lớp xã hội, cũng như còn là thước đo uy tín và hiệu quả quản lý của một cá nhân, tổ chức và chính phủ. Hơn nữa, cũng có lúc, có nơi, tin đồn được sử dụng như một công cụ hữu dụng trong hoạt động của mình. Tuy nhiên, loại tin đồn “đặc thù” trong lĩnh vực kinh tế lại có ý nghĩa khác, và thường chúng có định hướng trục lợi, hoặc đầu cơ cao.

Khi tin đồn được mặc nhiên thừa nhận và trở thành nhận thức của đông đảo dân chúng sẽ trở thành sức mạnh khôn lường. Chúng có thể giúp cho ai đó thu bộn tiền, cũng có khi làm lao đao bao nhiêu số phận, cả một doanh nghiệp, thậm chí có thể làm giảm sút căn bản hiệu lực, hiệu quả của một chính sách quản lý nhà nước và làm tổn thất uy tín, cũng như tiền của quốc gia. Những tin đồn thất thiệt loại này thường xuất hiện khi có sự không rõ ràng, nhất quán trong chính sách của chính phủ, khi chậm hoặc không có những phát ngôn chính thức có liên quan, hoặc, khi do cá nhân hoặc nhóm lợi ích nào đó chủ ý tung ra có mục đích định hướng dư luận, tranh thủ “đục nước béo cò” trước một đám đông hành động mất phương hướng và chủ kiến…

Nước ta đã trải qua nhiều biến cố lớn trong quá trình đổi mới, mở cửa, hội nhập và phát triển. Mặc dù chúng ta đã có hệ thống thông tin truyền thông đại chúng khá hùng mạnh với trên 700 tờ báo, tạp chí đủ loại, bên cạnh đó là hệ thống truyền thanh, truyền hình và cả đội ngũ đông đảo các tuyên truyền viên và tư vấn viên ở trên khắp 63 tỉnh, thành cả nước, nhưng không phải vì thế mà các “hãng thông tấn vỉa hè” hết “đất” và “cửa” làm ăn…

Một hiện tượng khá nổi bật của năm 2007 và 2008 là chúng ta phải chứng kiến và sống chung với các làn sóng tin đồn và cơn sốt giá đủ loại về chứng khoán, bất động sản, một số nguyên vật liệu xây dựng, ngoại tệ và tỷ giá USD, gạo, đổi tiền, và mới đây, là tăng giá xăng trong khi giá dầu mỏ thế giới đang có chiều hướng giảm khá mạnh…Rõ ràng, đang tồn tại những lỗ hổng và bất cập nào đó trong quản lý nhà nước đã làm cho những loại tin đồn thất thiệt loại này “có cơ” tồn tại.

Để góp phần ngăn chặn một cách hiệu quả các tin đồn thất thiệt tương tự kiểu “xăng lại tăng giá”, trong thời gian tới, cần chú ý một số vấn đề sau:

- Tăng cường và thể chế hoá các phát ngôn, định kỳ và không định kỳ cung cấp thông tin chính thức, có chất lượng và trách nhiệm pháp lý cao của các cơ quan nhà nước, các tổ chức kinh doanh có liên quan, nhất là các bộ làm chức năng quản lý nhà nước trong các lĩnh vực kinh tế, tài chính..., cũng như của các ngành và doanh nghiệp đang có độ độc quyền kinh doanh cao…Không nên lạm dụng hoặc nhấn mạnh “yêu cầu bảo mật” trong các phát ngôn chính thức dẫn đến chỗ làm tổn hại uy tín và mất lòng tin của xã hội, cần tránh để xảy ra “một sự mất tín, vạn sự bất tin” …

- Hoàn thiện và tuân thủ các nguyên tắc quản lý kinh tế và cạnh tranh thị trường, giảm thiểu và khắc phục các biểu hiện lạm dụng công cụ quản lý hành chính, mệnh lệnh và hiện tượng “vận động hành lang” vì lợi ích cục bộ của ngành độc quyền, bất chấp lợi ích và uy tín quốc gia…Cần đảm bảo rằng, các biến động hoặc thay đổi trong chính sách phải tường minh và có thể dự báo được, nhất quán, phù hợp các nguyên tắc kinh tế thị trường và yêu cầu cam kết hội nhập, các thông lệ thế giới, cũng như các tín hiệu thị trường khách quan.

- Phát hiện và trừng phạt kịp thời, nghiêm khắc các cá nhân và tổ chức tung tin đồn thất thiệt nhằm mục tiêu phá hoại chính sách, đầu cơ và cạnh tranh không lành mạnh…Có thể áp dụng xử lý hình sự với các vi phạm đặc biệt nghiêm trọng, thông báo rộng rãi làm gương trong dân chúng.

- Tăng cường giáo dục dân trí, nâng cao nhận thức về kinh tế thị trường và hiểu biết pháp luật, tăng khả năng tự nhận thức và cảnh giác, tránh hành động kiểu “tâm lý đám đông”, vô tình hoặc cố ý tiếp tay và trở thành nạn nhân của tin đồn…/.