Nên giữ quy định hiện hành về thẩm quyền của Tòa án nhân dân

Theo Báo cáo thẩm tra dự án Luật Tố tụng hành chính (sửa đổi) do Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Nguyễn Văn Hiện trình bày, dự thảo Luật có nhiều quy định mới, cụ thể hóa nhiều quy định của Hiến pháp năm 2013, Luật Tổ chức Tòa án nhân dân năm 2014; nhìn chung, dự thảo luật bảo đảm sự thống nhất với các văn bản quy phạm pháp luật khác có liên quan.

Đối với những vấn đề lớn còn ý kiến khác nhau, trong đó có những quy định về những khiếu kiện thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân, đa số ý kiến của Ủy ban Tư pháp - cơ quan thẩm tra dự án Luật tán thành với loại ý kiến cho rằng nên giữ nguyên các quy định của Luật tố tụng hành chính hiện hành về thẩm quyền giải quyết các khiếu kiện hành chính của Tòa án nhân dân.

Ủy ban Tư pháp tán thành với việc loại trừ việc khởi kiện quyết định xử lý hành chính các hành vi cản trở hoạt động tố tụng của Tòa án nhân dân ra Tòa hành chính. Bởi vì, nếu giao thẩm quyền cho Tòa án nhân dân giải quyết khiếu kiện quyết định xử lý hành chính các hành vi cản trở hoạt động tố tụng hành chính của Tòa án nhân dân thì sẽ dẫn đến tình trạng Tòa án vừa ra quyết định xử lý hành chính vừa tiến hành xét xử vụ án hành chính đối với chính quyết định của Tòa án đó.

Về phân định thẩm quyền của Tòa án nhân dân huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh và tương đương; Tòa án nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, đa số ý kiến Ủy ban Tư pháp không tán thành quy định mở rộng thẩm quyền cho Tòa án nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương xét xử sơ thẩm các khiếu kiện quyết định hành chính, hành vi hành chính của Ủy ban nhân dân cấp huyện, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện như dự thảo Luật. Vì quy định này không phù hợp với yêu cầu cải cách tư pháp đã nêu trong Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị về mở rộng thẩm quyền cho Tòa án nhân dân cấp huyện.

Đồng thời, quy định như vậy không đề cao được vai trò, bản lĩnh của đội ngũ Thẩm phán Tòa án nhân dân huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh và tương đương trong giải quyết sơ thẩm án hành chính.

Cho ý kiến về dự thảo luật, cơ bản các ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhất trí với nội dung của dự thảo luật và cho rằng, dự thảo luật có nhiều quy định mới, đã cụ thể hóa được nhiều quy định của Hiến pháp năm 2013. Các ý kiến cũng tập trung thảo luận về thẩm quyền của tòa án, về thủ tục rút gọn và thủ tục giám đốc thẩm.

Đánh giá cao sự chặt chẽ của cơ quan trong việc thẩm tra luật, Chủ tịch Hội đồng dân tộc Ksor Phước cho rằng cơ quan thẩm tra đã gắn kết chặt chẽ với Hiến pháp và các văn bản luật có liên quan, Luật Tổ chức tòa án nhân dân và Luật Tổ chức Viện Kiểm sát nhân dân.

Về khiếu kiện thuộc thẩm quyền giải quyết của tòa án nhân dân, Chủ tịch Hội đồng dân tộc Ksor Phước thể hiện sự đồng tình với quan điểm thứ nhất của cơ quan soạn thảo.

Trong trường hợp Tòa án đã ra quyết định xử lý các hành vi cản trở hoạt động tố tụng rồi lại giao cho Tòa án giải quyết theo thủ tục tố tụng hành chính khi có đơn khởi kiện đối với loại quyết định này là không khả thi; không bảo đảm tính khách quan vì quyết định xử lý hành vi cản trở hoạt động tố tụng của Tòa án là quyết định đặc thù, được ban hành trong quá trình Tòa án giải quyết các vụ việc thuộc thẩm quyền của Tòa án.

Thể hiện sự đồng tình với quy định về phân định thẩm quyền của tòa án nhân dân quận, huyện, thị xã, thành phố như dự thảo luật vì theo Chủ tịch Hội đồng dân tộc Ksor Phước, thiết chế của Nhà nước có cơ quan lập pháp, hành pháp, tư pháp, đặt dưới sự lãnh đạo toàn diện của Đảng, nên việc xét xử phải trên một cấp đối với các quyết định hành chính cấp dưới để vừa không bị ràng buộc nhiều vừa bảo đảm tính khách quan trong xét xử.

Coi việc nâng cao chất lượng tranh tụng tại phiên tòa là khâu đột phá của hoạt động xét xử

Tờ trình dự án Bộ luật Tố tụng dân sự (sửa đổi) đã nêu bật sự cần thiết ban hành Bộ luật Tố tụng dân sự (sửa đổi); khẳng định các quy định của Hiến pháp năm 2013 và Luật Tổ chức Tòa án nhân dân năm 2014 đã thể chế hóa một bước các quan điểm, định hướng của Đảng về cải cách tư pháp, cần tiếp tục được cụ thể hóa trong các luật tố tụng, trong đó có Bộ luật Tố tụng dân sự (sửa đổi).

Dự thảo Bộ luật Tố tụng dân sự (sửa đổi) có tổng số 447 điều, được bố cục thành 8 phần, 37 chương. So với Bộ luật Tố tụng dân sự hiện hành, dự thảo Bộ luật Tố tụng dân sự (sửa đổi) giữ nguyên 226 điều, sửa đổi 184 điều, bổ sung 37 điều, bãi bỏ 10 điều; trong đó bỏ phần về thủ tục thi hành bản án, quyết định dân sự của Tòa án, bỏ chương về tương trợ tư pháp trong tố tụng dân sự và bổ sung chương về thủ tục rút gọn, thủ tục công nhận quyết định hòa giải ngoài Tòa án.

Nhiều ý kiến trong Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho rằng, dự thảo Bộ luật đã cụ thể hóa nhiều quy định của Hiến pháp, Luật Tổ chức Tòa án nhân dân, cơ bản bảo đảm sự thống nhất đồng bộ với các văn bản quy phạm pháp luật khác. Các ý kiến cũng cho rằng, dự thảo Bộ luật cũng cần phải làm rõ các điều kiện bảo đảm tranh tụng, trình tự, thủ tục tranh tụng trong các giai đoạn xét xử.

Phó Chủ tịch Quốc hội Uông Chu Lưu đánh giá đây là Bộ luật được chuẩn bị khá công phu. Tuy nhiên, trong quá trình chuẩn bị, đề nghị Ban soạn thảo phải tổng kết, đánh giá sâu sắc hơn, đầy đủ hơn một số chế định ở trong Bộ Luật Tố tụng dân sự hiện hành để đưa ra được các căn cứ xác đáng khi sửa đổi bổ sung lần này.

Các ý kiến cho rằng việc sửa đổi Bộ luật Tố tụng dân sự cần tiếp tục thể chế hóa các chủ trương, đường lối của Đảng về cải cách tư pháp, đặc biệt là các Nghị quyết số 48, 49, Kết luận số 79, Kết luận số 92 của Bộ Chính trị và Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ XI. Trong đó, xác định yêu cầu đổi mới tổ chức phiên tòa xét xử, xác định rõ hơn vị trí, quyền hạn, trách nhiệm của người tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng. Đẩy mạnh và coi việc nâng cao chất lượng tranh tụng tại phiên tòa là khâu đột phá của hoạt động xét xử; tạo điều kiện cho các đương sự chủ động thu thập chứng cứ, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Về nội dung bảo đảm nguyên tắc tranh tụng trong tố tụng dân sự, một số ý kiến cho rằng cần phải cụ thể hóa quy định của Hiến pháp năm 2013 và quy định của Luật Tổ chức Tòa án nhân dân năm 2014: “Nguyên tắc tranh tụng trong xét xử được bảo đảm”. Đồng thời, cần đổi mới việc tổ chức phiên tòa xét xử..., nâng cao chất lượng tranh tụng tại các phiên tòa xét xử, coi đây là khâu đột phá của hoạt động tố tụng dân sự. Nguyên tắc tranh tụng trong xét xử bảo đảm cho các bên đương sự được tự do đưa ra các chứng cứ, lập luận, lý lẽ nhằm chứng minh cho các yêu cầu của họ hoặc để bào chữa. Nguyên tắc này đòi hỏi mỗi bên đương sự phải được biết về tài liệu, chứng cứ của bên kia và được tự do tranh luận tại phiên tòa. Tất cả quyết định của Tòa án đều phải chủ yếu dựa trên những chứng cứ đã được đưa ra tranh luận công khai tại phiên tòa.

Vì vậy, dự thảo Bộ luật Tố tụng dân sự (sửa đổi) cần thể hiện rõ các điều kiện bảo đảm tranh tụng, tranh tụng cụ thể về việc gì, trình tự, thủ tục tranh tụng... trong giai đoạn xét xử sơ thẩm, phúc thẩm. Tuy nhiên, trong dự thảo vấn đề này chủ yếu mới được thể hiện tại Điều 25 và Điều 238. Đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo rà soát lại để thể hiện rõ hơn nguyên tắc này trong giai đoạn xét xử sơ thẩm, phúc thẩm, giám đốc thẩm của dự thảo Bộ luật Tố tụng dân sự (sửa đổi).

Phó Chủ tịch Quốc hội Uông Chu Lưu đề nghị cần phải làm rõ hơn nguyên tắc tranh tụng không chỉ ở giai đoạn sơ thẩm mà kể cả các giai đoạn tố tụng khác như phúc thẩm, tái thẩm,...

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội Phan Trung Lý đánh giá, một trong những bổ sung rất quan trọng của Hiến pháp năm 2013 là trong hoạt động xét xử, nguyên tắc tranh tụng được bảo đảm nhưng dự thảo chưa thể hiện rõ. Dự thảo mới chỉ quy định rõ về tranh tụng ở giai đoạn xét xử sơ thẩm. Trong xét xử sơ thẩm thì dùng khái niệm “tranh tụng” nhưng ở giai đoạn phúc thẩm lại không dùng khái niệm “tranh tụng” mà chỉ quy định cung cấp thông tin, có tranh luận, có giải thích, có hỏi đáp. Vậy ở giai đoạn phúc thẩm có dùng khái niệm “tranh tụng” không? Theo Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật, Ban soạn thảo cần làm rõ vấn đề này.

Tại phiên thảo luận chiều 12-3, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về nhiều nội dung khác, như thủ tục rút gọn trong tố tụng dân sự, công nhận kết quả hòa giải ngoài Tòa án, thẩm quyền của Tòa án trong thi hành án dân sự,…/.