Cu-ba khởi sắc với chính sách “cập nhật hóa” mô hình kinh tế

Sơn Nguyễn

22:54, ngày 30-01-2014

TCCSĐT - Kể từ sau Đại hội lần thứ VI của Đảng Cộng sản Cu-ba, với quyết sách lịch sử về đường lối chính sách kinh tế và xã hội, Đảng, Chính phủ và nhân dân Cu-ba đã tập trung triển khai đồng bộ lộ trình “cập nhật hóa” mô hình kinh tế, nhằm nâng cao hiệu quả và năng suất lao động, thúc đẩy kinh tế phát triển nhanh và bền vững, bảo vệ vững chắc những thành quả cách mạng. Lộ trình “cập nhật hóa” mô hình kinh tế của Cu-ba đã đạt được những thành quả bước đầu đáng khích lệ.

“Cập nhật hóa” mô hình kinh tế, kiện toàn bộ máy quản lý

Đại hội lần thứ VI của Đảng Cộng sản Cu-ba (từ ngày 16 đến 19-4-2011), đánh dấu sự khởi đầu quá trình đổi mới các nhiệm vụ về kinh tế, chính trị và xã hội nhằm đưa đất nước vượt qua khó khăn và vẫn bảo đảm giữ vững những nguyên tắc xây dựng xã hội chủ nghĩa. Đại hội đã thông qua chủ trương “cập nhật hóa” mô hình kinh tế. Khái niệm trên bao hàm những thay đổi theo hướng: xóa bỏ bao cấp, tinh giảm biên chế, phát triển kinh tế tự doanh, mở cửa thị trường nội địa, coi trọng hợp tác kinh tế và đầu tư nước ngoài nhằm nâng cao hiệu quả lao động, thúc đẩy sản xuất phát triển, phát triển nhanh, bền vững, đồng thời bảo vệ vững chắc những thành quả mà cách mạng Cu-ba đã đạt được trong hơn 50 năm qua.

Ngày 25-11-2011, Chính phủ ban hành một số quy định mới trong lĩnh vực tín dụng và ngân hàng nhằm hỗ trợ hoạt động kinh doanh của thành phần kinh tế tư nhân. Trước đó, ngày 3-11-2011, Chủ tịch Ra-un Ca-xtơ-rô ký sắc lệnh về mở cửa thị trường bất động sản, theo đó, người dân sở tại và người nước ngoài thường trú tại Cu-ba có thể mua bán và chuyển nhượng tự do quyền sở hữu nhà ở. Chính phủ ưu tiên phát triển dự án đầu tư nước ngoài trong các lĩnh vực du lịch, dầu khí, năng lượng và khai khoáng. Ngày 19-9-2013, Chủ tịch Ra-un Ca-xtơ-rô ký sắc lệnh quy định hoạt động của đặc khu kinh tế đầu tiên của Cu-ba, được xây dựng tại cụm cảng Ma-ri-en (Mariel), nằm ở phía Đông thủ đô La Ha-ba-na. Ngày 22-10-2013, Cu-ba thông báo sẽ chấm dứt việc áp dụng hệ thống "tiền tệ kép" kéo dài 19 năm qua, theo hướng thay đồng Pê-sô và đồng Pê-sô chuyển đổi (CUC) bằng một loại tiền hợp nhất.

Hội đồng Nhà nước Cu-ba đã điều chỉnh một số bộ, ngành nhằm giúp các cơ quan quản lý Trung ương có được một cấu trúc chặt chẽ và hoạt động một cách hiệu quả hơn, đồng thời giúp giảm thiểu những chi phí không cần thiết. Bộ Công nghiệp được thành lập, phụ trách các mảng luyện kim, công nghiệp nhẹ và hóa học, còn Bộ Công nghiệp cơ bản được chuyển thành Bộ Năng lượng và Mỏ, điều hành các hoạt động sản xuất dầu khí, năng lượng và khai khoáng… Trong phân công quản lý cấp địa phương, Hội đồng Bộ trưởng Cu-ba đưa vào áp dụng thử nghiệm trong 18 tháng mô hình tách bạch vai trò của chủ tịch hội đồng nhân dân và chủ tịch ủy ban nhân dân cấp tỉnh và cấp huyện, với mục tiêu nâng cao hiệu quả trong công tác quản lý. Dự kiến, từ năm 2015, Chính phủ Cu-ba sẽ mở rộng áp dụng tại tất cả các tỉnh thành, nếu mô hình này đem lại kết quả tích cực. Hội đồng Nhà nước hy vọng, với sự phân chia rõ ràng chức năng và nhiệm vụ của 2 chức vụ trên, công tác quản lý tại các địa phương sẽ thay đổi tích cực, hợp lý và minh bạch hơn.

Phát triển kinh tế tự doanh

Nhằm thúc đẩy sự phát triển đa dạng nền kinh tế, Chính phủ Cu-ba tiến hành một bước đột phá khi quyết định mở rộng thành phần kinh tế ngoài quốc doanh, từng bước tái cơ cấu lực lượng lao động trong các cơ quan, xí nghiệp nhà nước. Số người tham gia kinh tế tự doanh ngày càng tăng mạnh. Theo thống kê của Bộ Lao động và An sinh xã hội, tính từ đầu năm 2012 đến giữa 2013 đã có thêm 50.000 người được cấp giấy phép kinh doanh cá thể, đưa tổng số người tham gia thành phần kinh tế tự doanh lên hơn 400.000 người. Trong đó, 70% trong số những đối tượng được cấp phép kinh doanh cá thể là những người trước đây không có việc làm, những người về hưu hoặc trong diện giảm biên chế. Việc khuyến khích mở rộng kinh tế tư nhân được hy vọng sẽ đóng góp khoảng 40% - 45% vào tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của nước này.

Tháng 6-2012, Tòa án Nhân dân tối cao tiến hành xem xét việc thay đổi luật lao động, nhằm mở rộng quyền lợi đối với nhóm đối tượng lao động này. Trên cơ sở Bộ luật Lao động được ban hành từ năm 1984, lợi ích của người lao động trong lĩnh vực tư nhân được bảo đảm. Quyền lao động đối với lao động trong lĩnh vực công cũng sẽ được áp dụng cho lao động làm việc trong lĩnh vực tư, bao gồm quyền được trả lương phù hợp về khối lượng và chất lượng công việc, bảo đảm về ngày nghỉ và phúc lợi xã hội. Chính sách tín dụng tiếp tục được nới lỏng, qua đó tạo điều kiện cho các cá nhân tiếp cận các khoản vay tín dụng ngân hàng, theo đó, người dân có thể thế chấp bằng nhiều loại tài sản khác nhau và được định giá đúng theo giá thị trường.

Để nâng cao hiệu quả và kỷ cương trong hình thức kinh tế còn khá mới mẻ, thời gian gần đây, Cu-ba thường xuyên mở các lớp tập huấn về văn hóa kinh doanh, tiêu chuẩn đòi hỏi đối với ngành cung cấp dịch vụ như: an toàn thực phẩm, chính sách thuế,… tại nhiều địa phương, giúp những người tham gia nắm vững, chủ động hơn trong các hoạt động kinh doanh vừa bảo đảm tính pháp lý, vừa mang đến sự an toàn cho người tiêu dùng.

Cải cách nông nghiệp hiệu quả

Nông nghiệp là một trong những lĩnh vực trọng tâm mà Cu-ba tiếp tục theo đuổi trong quá trình cải cách hiện nay, nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất trong nước, giảm thiểu sự phụ thuộc vào nhập khẩu lương thực đang tiêu tốn gần 2 tỷ USD mỗi năm. Diện tích đất hoang đã được trao tới tay người nông dân với gần 1,5 triệu héc-ta đất, trong đó 79% đã được đưa vào khai thác. 163.000 nông dân cả nước được làm chủ ruộng đất, có thể tự quyết công việc chăn nuôi gia súc và canh tác các loại cây trồng. Thời gian tới, khoảng 900.000ha đất hoang sẽ từng bước giao cho các hộ nông dân khai thác.

Cu-ba chủ trương phát triển các dự án nghiên cứu, đầu tư để bảo đảm thực hiện thành công các chương trình sản xuất nông nghiệp, trong đó canh tác lúa và đậu - các loại lương thực không thể thiếu trong khẩu phần của mỗi gia đình - sẽ là hướng ưu tiên phát triển. Theo kế hoạch, Chính phủ sẽ đầu tư khoảng 450 triệu USD từ nay cho đến năm 2016 để thúc đẩy sản xuất lúa gạo với hy vọng tự cung cấp được khoảng 80% nhu cầu tiêu thụ, trong đó 108 triệu USD đã được giải ngân để mua sắm trang thiết bị, máy móc phục vụ sản xuất tại 152 quận, huyện trên cả nước.

Thế giới chào đón

Đánh giá về các thành tựu của Cu-ba trong thời gian qua, Ủy ban Kinh tế Mỹ La-tinh và Ca-ri-bê của Liên hợp quốc (CEPAL) nhận định rằng, tiến trình cập nhật mô hình kinh tế của Cu-ba đang đem lại những kết quả thiết thực. Cu-ba đang triển khai lộ trình cập nhật mô hình kinh tế một cách năng động và rất quyết tâm, với sự tham gia của toàn xã hội. Nhiều nước trong khu vực và trên thế giới tăng cường mở rộng hợp tác, hỗ trợ Cu-ba trong nhiều lĩnh vực thời gian gần đây. Ngày 9-12-2013, Chính phủ Nga và Cu-ba đã ký kết một thỏa thuận song phương, qua đó Mát-xcơ-va xóa tới 90% trong tổng số nợ 32 tỷ USD của La Ha-ba-na từ thời Liên Xô - tương đương khoảng 29 tỷ USD. Bước đi này có ý nghĩa quan trọng, mở đường cho các hoạt động đầu tư và thương mại mới vào quốc đảo vùng Ca-ri-bê. Trước Nga, các nước Trung Quốc, Nhật Bản và Mê-hi-cô cũng có hành động xóa nợ tương tự đối với Cu-ba. Các nước Mỹ La-tinh cũng đồng loạt lên tiếng ủng hộ Cu-ba tái tham gia Hội nghị thượng đỉnh Tổ chức các nước châu Mỹ (OAS), khẳng định sự có mặt của quốc đảo vùng Ca-ri-bê là cần thiết để Hội nghị OAS trở lại với đúng ý nghĩa của nó. Ngày 29-10-2013, 188/193 quốc gia thành viên Liên hợp quốc đã bỏ phiếu nhất trí thông qua nghị quyết Đại hội đồng Liên hợp quốc lên án lệnh bao vây cấm vận mà Mỹ áp đặt chống Cu-ba suốt hơn 5 thập kỷ qua. Đây là lần thứ 22 liên tiếp, Đại hội đồng Liên hợp quốc thông qua nghị quyết lên án lệnh cấm vận của Mỹ nhằm vào “hòn đảo tự do” này.

Sáu tháng đầu năm 2013, GDP của Cu-ba đạt mức tăng 2,3%, tăng 0,2% so với cùng kỳ năm 2012. Xuất khẩu tăng hơn 5% so với năm 2012, trong khi nhập khẩu lương thực tiết kiệm được 168 triệu USD. Đáng chú ý là lĩnh vực thu ngân sách tăng 4% nhờ chính sách thuế mới được đưa vào áp dụng từ đầu năm. Đây cũng là lĩnh vực được dự báo sẽ tiếp tục có những đóng góp quan trọng vào ngân sách nhà nước, với thành phần kinh tế ngoài quốc doanh từng bước được mở rộng, nhận thức của người dân về nghĩa vụ đóng góp cho đất nước đang có nhiều chuyển biến tích cực sau nhiều thập niên được bao cấp hoàn toàn.

Việt Nam và Cu-ba chú trọng tăng cường hoạt động hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư ngày càng đi vào chiều sâu, thiết thực và hiệu quả; dành ưu tiên cao cho những lĩnh vực hợp tác còn nhiều tiềm năng, lợi thế, có thể bổ trợ cùng phát triển. Ngoài ra, Việt Nam tiếp tục triển khai các dự án hợp tác dầu khí ký kết với Cu-ba từ năm 2007; thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực như xây dựng, giao thông, công nghệ sinh học, giáo dục, y tế…

Tiến trình điều chỉnh mô hình kinh tế cho phù hợp với thực tiễn của Cu-ba mới chỉ đi những bước đầu tiên, nhưng rất cơ bản. Có thể thấy rằng, những kết quả đạt được dù còn khiêm tốn, nhưng đã giúp nhân dân Cu-ba có cơ sở để tin tưởng trên con đường vượt qua mọi khó khăn, thử thách, chiến thắng mọi rào cản và mọi sự đe dọa của các thế lực thù địch để đưa sự nghiệp cách mạng đi lên./.