Phát triển nguồn nhân lực công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp ở tỉnh Tây Ninh

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp hướng đến mục tiêu cốt lõi là nâng cao đời sống nhân dân, tạo sinh kế bền vững và thu hẹp khoảng cách giàu nghèo giữa các vùng. Thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nhằm xây dựng một nền nông nghiệp phát triển toàn diện với năng suất cao, sức cạnh tranh lớn và bảo đảm vững chắc an ninh lương thực quốc gia; đồng thời, xây dựng nông thôn có hạ tầng hiện đại, cơ cấu sản xuất phù hợp, gắn kết nông nghiệp với công nghiệp, dịch vụ và bảo vệ môi trường sinh thái. Về mặt chiến lược, đây là bước chuyển tất yếu để đưa nền nông nghiệp lạc hậu sang ứng dụng công nghệ tiên tiến. Thành quả của quá trình này sẽ tạo tiền đề vật chất - kỹ thuật vững chắc nhằm củng cố, hoàn thiện quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa, từ đó tăng cường sức mạnh của hệ thống chính trị và bảo đảm quốc phòng, an ninh khu vực nông thôn.

Nguồn nhân lực công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp bao gồm quy mô và chất lượng lao động tham gia vào quá trình sản xuất nông nghiệp theo hướng tiên tiến, hiện đại. Lực lượng này đòi hỏi cơ cấu hợp lý, giàu kinh nghiệm, giỏi chuyên môn và có phẩm chất tốt; có khả năng vận hành hiệu quả trang thiết bị hiện đại, ứng dụng khoa học - kỹ thuật để nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, đủ sức cạnh tranh trên thị trường và chủ động thích ứng với yêu cầu đổi mới. Theo đó, phát triển nguồn nhân lực công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp trước hết phải hướng đến mục tiêu xây dựng một mô hình phát triển nông nghiệp hiện đại, sản xuất hàng hoá lớn, kết hợp với phát triển kinh tế tri thức, kinh tế số.

Trong những năm qua, tỉnh Tây Ninh đã thực thi nhiều chủ trương, chính sách nhằm phát triển nguồn nhân lực nói chung và nhân lực nông nghiệp nói riêng. Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành Quyết định số 1944-QĐ/UBND, ngày 22-9-2022, về việc ban hành Đề án phát triển nguồn nhân lực khu vực công chất lượng cao tỉnh Tây Ninh giai đoạn 2022 - 2025, định hướng đến năm 2030. Tỉnh uỷ Tây Ninh triển khai Kế hoạch số 241- KH/TU, về thực hiện Chỉ thị số 37-CT/TW, ngày 10-7-2024, của Ban Bí thư, về đổi mới công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn… Tỉnh cũng ban hành nhiều chính sách hỗ trợ đào tạo, bồi dưỡng nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực gắn với mục tiêu phát triển nông nghiệp của tỉnh. Mạng lưới trường, lớp tiếp tục được sắp xếp và mở rộng, phát triển theo định hướng chất lượng cao, đa dạng hoá các loại hình đào tạo, phát triển hài hoà giữa giáo dục công lập và ngoài công lập. Công tác đào tạo, ứng dụng chuyển đổi số cho lao động nông nghiệp bước đầu có hiệu quả; đã xây dựng các công trình dữ liệu hệ thống công trình thuỷ lợi và triển khai tích hợp cơ sở dữ liệu hệ thống công trình thuỷ lợi trên địa bàn tỉnh về Trung tâm IOC tỉnh. Các địa phương trong tỉnh mở các lớp tập huấn và thí điểm phần mềm đánh giá phân hạng sản phẩm OCOP cho cán bộ phụ trách, các tổ chức, cá nhân, chủ thể OCOP, góp phần thúc đẩy có hiệu quả kinh tế số trong nông nghiệp trên địa bàn tỉnh.

Đa số người lao động ở Tây Ninh tích cực, chủ động học tập nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ. Lao động trong ngành nông nghiệp tích cực tham gia các chương trình đào tạo nguồn lực cho hợp tác xã, năng lực quản lý của giám đốc hợp tác xã; tham gia các lớp tập huấn để có thể áp dụng khoa học - công nghệ, kỹ thuật hiện đại vào sản xuất nông nghiệp. Bên cạnh đó, các công ty, doanh nghiệp, hợp tác xã và đơn vị sử dụng lao động luôn phát huy tốt vai trò trong việc định hướng phát triển, đào tạo lại nhân lực ngành nông nghiệp, góp phần nâng cao năng lực thực tiễn cho lực lượng này.

Bên cạnh những kết quả đạt được, nguồn nhân lực nông nghiệp ở tỉnh Tây Ninh vẫn còn một số hạn chế nhất định, chưa phát huy được hết những tiềm năng, thế mạnh phát triển nông nghiệp của tỉnh. Nhiều chủ trương, chính sách được ban hành nhưng thực hiện lại thiếu trọng tâm, trọng điểm, vì thế chưa đạt được hiệu quả cao trong thực tiễn. Kỹ năng chuyên môn của lao động trong ngành nông nghiệp cũng còn nhiều hạn chế, thiếu các kỹ năng đặc thù, nhất là ở các vị trí đòi hỏi tay nghề cao. Nhiều lao động chậm thích ứng với sự phát triển của khoa học - công nghệ và chuyển đổi số. Số lượng cán bộ nông nghiệp được tham gia đào tạo để tiếp thu những kiến thức, kinh nghiệm và khả năng ứng dụng và chuyển giao công nghệ ở nước ngoài còn hạn chế. Lực lượng lao động trẻ có xu hướng ưu tiên các ngành nghề công nghiệp, dịch vụ và các lĩnh vực phi nông nghiệp, chưa thực sự yêu thích và mong muốn làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp.

Thực tế cho thấy, số lượng lao động được đào tạo tăng lên rõ rệt nhưng chất lượng còn chưa tương xứng. Lao động trong ngành nông nghiệp còn thiếu kiến thức chuyên môn, trình độ khoa học - kỹ thuật, khả năng ứng dụng công nghệ tiên tiến, hiện đại chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao hiện nay. Lượng lao động chưa được đào tạo nghề trong lĩnh vực nông nghiệp chiếm tỷ lệ cao (53%); đội ngũ cán bộ công tác trong lĩnh vực nông nghiệp có trình độ thạc sĩ, tiến sĩ còn rất ít⁽²⁾. Bên cạnh đó, chế độ phúc lợi, bảo hiểm và cơ hội thăng tiến không đủ sức hấp dẫn để cạnh tranh với các ngành khác cũng là nguyên nhân khiến nhân lực chất lượng cao trong ngành nông nghiệp còn thiếu và yếu. Những hạn chế này gây ảnh hưởng không nhỏ đến hiệu quả phát triển nguồn nhân lực công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp của tỉnh Tây Ninh hiện nay.

Để khắc phục những hạn chế nêu trên, đồng thời chuẩn hóa đội ngũ nhân lực nông nghiệp trong tiến trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá, tỉnh Tây Ninh cần tập trung triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp trọng tâm sau:

Thứ nhất, nâng cao vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy đảng, chính quyền trong hoạch định, thực thi chính sách phát triển nguồn nhân lực công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp. Cần có những chính sách phù hợp nhằm tăng cường số lượng, nâng cao chất lượng nhân lực trong ngành nông nghiệp, đào tạo đội ngũ lao động có trình độ chuyên môn, kỹ năng, kinh nghiệm, có thể lực và phẩm chất đạo đức trong phát triển nông nghiệp. Tập trung kiện toàn tổ chức bộ máy ngành theo hướng tinh gọn, hiện đại, hoạt động hiệu lực, hiệu quả. Tập trung nhân lực, nguồn lực vào những nhiệm vụ trọng yếu trong quản lý, kiến tạo ra giá trị mới cho ngành, tăng cường phân cấp cho địa phương. Tinh giản thủ tục hành chính, minh bạch thông tin, quy trình hoá công việc gắn với từng cá nhân, tổ chức. Đồng thời, đổi mới công tác tuyển dụng, thu hút nhân tài, đào tạo, bồi dưỡng, quản lý, sử dụng, bổ nhiệm…, nhằm xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức chuyên nghiệp, tận tụy, trách nhiệm, phục vụ nhân dân.

Thứ hai, tăng cường đổi mới giáo dục, đào tạo nâng cao chất lượng đội ngũ nhân lực công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp.

Tiếp tục đổi mới công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn bảo đảm  thực chất, hiệu quả, có kỹ năng nghề, đủ về số lượng, hợp lý về cơ cấu, ngành nghề đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp. Thường xuyên rà soát, bổ sung ngành nghề đào tạo phù hợp với nhu cầu người học và tình hình thực tế của địa phương. Chương trình đào tạo cần chú trọng đến giáo dục đạo đức nghề nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp, kiến thức về pháp luật, kinh doanh, các kỹ năng mềm và đổi mới sáng tạo cho lao động nông thôn. Tăng cường ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số trong tất cả các khâu của quá trình đào tạo. Nghiên cứu đổi mới nội dung chương trình đào tạo trình độ cao đẳng, trung cấp theo hướng mở, linh hoạt, phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, đáp ứng nhu cầu thị trường lao động và người học.

Thứ ba, tuyên truyền nâng cao nhận thức của các cấp ủy, tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên, nhân dân về tính tất yếu và tầm quan trọng của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, trong đó có yêu cầu cơ cấu lại nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới theo hướng nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh. Đa dạng các kênh tuyên truyền bảo đảm tính hiệu quả, lan tỏa trong cộng đồng. Nâng cao ý thức tự giác, chủ động, tích cực của đội ngũ nhân lực trong học tập, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ thuật, tay nghề cho bản thân; tích cực tham gia các lớp đào tạo, bồi dưỡng để tiếp thu những kiến thức, khoa học - công nghệ tiên tiến, hiện đại…

Thứ tư, tập trung phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cho nhân lực nông nghiệp, nhằm nâng cao năng suất, chất lượng tăng trưởng và khả năng cạnh tranh.

Đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng, chuyển giao ứng dụng tiến bộ khoa học - công nghệ trong các ngành, lĩnh vực quan trọng. Đẩy mạnh triển khai thực hiện các cơ chế, chính sách thúc đẩy hợp tác, liên kết giữa cơ quan quản lý, viện, trường, chuyên gia, doanh nghiệp nhằm huy động hiệu quả nguồn lực đầu tư cho phát triển khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo. Tăng cường hoạt động hỗ trợ phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, hỗ trợ doanh nghiệp nghiên cứu, ứng dụng và đổi mới công nghệ. Hỗ trợ, tạo điều kiện để các tổ chức, cá nhân khởi nghiệp từ việc nghiên cứu, ứng dụng các thành tựu khoa học - công nghệ. Phát triển hạ tầng số đồng bộ theo hướng hiện đại, tập trung xây dựng các nền tảng số dùng chung, hoàn thiện cơ sở dữ liệu chuyên ngành, kho cơ sở dữ liệu của tỉnh; kết hợp ứng dụng các công nghệ hiện đại phục vụ công tác quản lý, chỉ đạo, điều hành, thúc đẩy chuyển đổi số; mở rộng cung cấp dịch vụ công trực tuyến, dịch vụ số thiết yếu phục vụ người dân và doanh nghiệp.

Thứ năm, thúc đẩy hợp tác đầu tư cho phát triển nguồn nhân lực công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp của tỉnh.

Chú trọng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao nhằm mục tiêu phát triển các thành phần kinh tế, trong đó tập trung khắc phục các yếu kém của kinh tế tập thể, nhất là đối với các hợp tác xã nông nghiệp gắn với xây dựng nông thôn mới và tái cơ cấu ngành nông nghiệp. Khuyến khích phát triển hợp tác xã với hình thức mở rộng quy mô thành viên, hoạt động đa ngành; ứng dụng khoa học - công nghệ phục vụ sản xuất, kinh doanh; sản xuất theo chuỗi giá trị, liên kết với doanh nghiệp. Triển khai thực hiện tốt Nghị quyết số 68-NQ/TW, ngày 4-5-2025, của Bộ Chính trị, về phát triển kinh tế tư nhân; tiếp tục phát huy vai trò kinh tế tư nhân theo hướng là động lực quan trọng của nền kinh tế. Huy động vốn đầu tư theo hình thức đối tác công tư. Chú trọng đổi mới máy móc, trang thiết bị, quy trình sản xuất theo hướng hiện đại để tăng tính cạnh tranh.

Thứ sáu, huy động mọi nguồn lực đầu tư kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, ưu tiên đầu tư các công trình trọng điểm, các công trình thuộc khâu đột phá, hạ tầng giao thông, điện, nước, đô thị, văn hoá - xã hội.

Tập trung khai các công trình giao thông trọng điểm, đột phá, trục động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, như Đường trục động lực Bình Dương - Tây Ninh - Long An; Đường trục động lực Vành đai 4 Thành phố Hồ Chí Minh; Đường trục động lực Thành phố Hồ Chí Minh - Long An - Tiền Giang (trục Đường tỉnh ĐT.827E); Đường trục động lực Tân An - Bình Hiệp; Đường trục động lực Đức Hòa; Đường cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh - Mộc Bài, Gò Dầu - Xa Mát... Từng bước đầu tư nhựa hóa các tuyến đường giao thông chính đến trung tâm các xã, nhất là xã có đường biên giới, vùng có truyền thống cách mạng, vùng khó khăn trên địa bàn tỉnh nhằm phát triển hoàn thiện hệ thống kết cấu hạ tầng phục vụ cho phát triển nguồn nhân lực công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp của tỉnh.

Phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp là "chìa khóa" để Tây Ninh thực hiện thắng lợi các chiến lược phát triển kinh tế - xã hội. Lực lượng lao động chất lượng cao không chỉ là cơ sở để nâng tầm giá trị nông sản và phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế của địa phương, mà còn thúc đẩy quá trình chuyển đổi cơ cấu nông nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững, thực sự làm tốt vai trò "trụ đỡ", đưa nền kinh tế Tây Ninh vươn lên bứt phá trong giai đoạn mới./.

------------------------

(1) Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2026, t. I, tr. 89
(2) Tỉnh ủy Tây Ninh: Báo cáo đánh giá thực hiện phát triển kinh tế - xã hội đến năm 2025, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026.