Phát huy vai trò của dự án BOT giao thông đối với sự phát triển kinh tế - xã hội đất nước

Thực tế cho thấy, trước khi Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư  được ban hành (năm 2020), cả nước đã triển khai khoảng 140 dự án BOT giao thông đường bộ với tổng mức đầu tư lên tới gần 319.000 tỷ đồng. Nguồn lực này đã góp phần quan trọng trong việc cải thiện hệ thống giao thông quốc gia, trong đó đã xây dựng được 1.000 - 1.200km đường cao tốc; nâng cấp, cải tạo hàng nghìn km quốc lộ và tuyến đường huyết mạch. Nhiều công trình BOT có quy mô lớn, trở thành trục giao thông quan trọng của cả nước, góp phần hình thành mạng lưới khoảng 3.800km đường cao tốc của Việt Nam hiện nay, tạo nền tảng để hướng tới mục tiêu 5.000km đường cao tốc vào năm 2030.

Các chuyên gia kinh tế cho rằng, việc huy động nguồn lực xã hội cho đầu tư hạ tầng giao thông là yêu cầu tất yếu trong bối cảnh nhu cầu phát triển ngày càng lớn. TS Võ Trí Thành, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương, nhận xét: “Trong bối cảnh ngân sách còn hạn chế, việc huy động nguồn lực ngoài ngân sách cho đầu tư kết cấu hạ tầng, đặc biệt là hạ tầng giao thông là xu thế tất yếu”.

Từ góc độ doanh nghiệp và nhà đầu tư hạ tầng, PGS. TS Trần Chủng, Chủ tịch Hiệp hội các nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam (VARSI) cho rằng, các dự án BOT đã giúp huy động hiệu quả nguồn lực từ khu vực tư nhân cho phát triển hạ tầng: “Nhờ cơ chế PPP và BOT, nguồn vốn tư nhân đã được huy động kịp thời để đáp ứng nhu cầu cấp bách về đầu tư hạ tầng giao thông”. Không chỉ bổ sung nguồn lực đầu tư, mô hình BOT còn giúp rút ngắn thời gian hoàn thành dự án, đưa công trình vào khai thác sớm hơn so với nhiều dự án đầu tư công truyền thống. Nhờ đó, các tuyến đường mới nhanh chóng phát huy hiệu quả phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và cải thiện năng lực kết nối vùng.

Báo cáo của Bộ Xây dựng trình Chính phủ tháng 12-2025 đánh giá, các dự án BOT đã đưa vào khai thác đúng mục tiêu, phát huy hiệu quả, giảm chi phí vận tải, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, giảm ùn tắc, tai nạn giao thông, nâng cao năng lực cạnh tranh cho nền kinh tế. Tác động của các dự án BOT không chỉ thể hiện qua quy mô vốn đầu tư hay chiều dài tuyến đường, mà còn ở những hiệu quả rõ rệt trong phát triển kinh tế - xã hội. Việc cải thiện hệ thống giao thông đã giúp rút ngắn đáng kể thời gian di chuyển, tăng khả năng kết nối giữa các vùng kinh tế và thúc đẩy hoạt động giao thương. Nhiều tuyến cao tốc sau khi đưa vào khai thác đã giúp giảm 20 - 30% thời gian vận chuyển trên các hành lang giao thông quan trọng. Trong bối cảnh chi phí logistics của Việt Nam hiện chiếm khoảng 16 - 20% GDP, việc phát triển hạ tầng giao thông, đặc biệt là các tuyến cao tốc, được xem là yếu tố quan trọng giúp giảm chi phí vận chuyển và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Bên cạnh hiệu quả kinh tế trực tiếp, các dự án BOT cũng tạo ra những tác động lan tỏa mạnh mẽ đối với phát triển đô thị và thị trường lao động. Trong quá trình thi công, nhiều dự án đã thu hút hàng chục nghìn lao động, đồng thời sau khi hoàn thành tiếp tục tạo việc làm trong hoạt động vận hành, bảo trì và các dịch vụ liên quan.

Phó Cục trưởng Cục Đường bộ Việt Nam Nguyễn Viết Huy nhận định: “Trong điều kiện nguồn vốn nhà nước khó khăn, việc huy động được nguồn vốn lớn từ xã hội hóa phát triển hạ tầng giao thông đã kịp thời giải quyết nhu cầu đi lại của người dân, giảm chi phí vận tải, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, giảm ùn tắc, tai nạn giao thông, nâng cao năng lực cạnh tranh cho nền kinh tế”. Thực tiễn tại nhiều địa phương cho thấy, các tuyến cao tốc được đầu tư theo hình thức xã hội hóa đã mở ra không gian phát triển mới, tạo động lực thu hút đầu tư và thúc đẩy liên kết vùng. Một ví dụ điển hình là tuyến cao tốc Vân Đồn - Móng Cái đã góp phần hoàn thiện trục cao tốc dài hơn 170km kết nối toàn tỉnh Quảng Ninh. Theo đại diện VARSI, các nhà đầu tư hạ tầng giao thông đã và đang đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển hệ thống giao thông quốc gia, qua đó hoàn thành trách nhiệm trong hợp đồng và sản phẩm của các dự án BOT đã mang lại hiệu quả cho xã hội.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu hoàn thành 5.000km đường cao tốc vào năm 2030, nhu cầu vốn cho hạ tầng giao thông trong những năm tới được dự báo sẽ tiếp tục ở mức rất lớn. Do đó, việc tiếp tục hoàn thiện cơ chế chính sách, tháo gỡ dứt điểm những vướng mắc kéo dài tại một số dự án BOT giai đoạn trước đây trên tinh thần “lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ” được xem là then chốt nhằm tháo gỡ vướng mắc và tạo lập môi trường đầu tư minh bạch, hấp dẫn. Đây cũng là giải pháp đang được Chính phủ đẩy mạnh thực hiện với mục tiêu thu hút mạnh mẽ nguồn lực xã hội tham gia đầu tư theo phương thức PPP, từ đó tạo động lực đẩy nhanh tiến độ phát triển hệ thống giao thông quốc gia.

Với những kết quả đạt được trong thời gian qua, cùng với việc hoàn thiện khung pháp lý và có cơ chế chia sẻ rủi ro phù hợp, các dự án BOT đã và đang triển khai được kỳ vọng sẽ tiếp tục phát huy vai trò là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy phát triển hạ tầng giao thông và tăng trưởng kinh tế - xã hội của Việt Nam trong giai đoạn tới./.