Quan hệ chính trị - ngoại giao Ấn Độ - Nga từ năm 2014 đến nay: Thực trạng và triển vọng

Ngay sau khi giành độc lập năm 1947, Ấn Độ đã thiết lập quan hệ ngoại giao với Liên Xô, mở đầu cho giai đoạn hợp tác hữu nghị trong suốt thời kỳ Chiến tranh lạnh. Sau khi Chiến tranh lạnh kết thúc, cùng với sự điều chỉnh trong chính sách ngoại giao của mỗi bên, quan hệ Ấn Độ - Nga (Liên Xô trước kia) có thời điểm chững lại. Tuy nhiên, quan hệ song phương nhanh chóng được thúc đẩy mạnh mẽ trở lại khi hai nước nâng cấp lên quan hệ đối tác chiến lược vào năm 2000. Việc nâng cấp quan hệ không chỉ đánh dấu bước phát triển quan trọng trong hợp tác song phương, mà còn là điểm nhấn trong định hướng chiến lược của Nga nhằm củng cố vị trí và ảnh hưởng tại khu vực Nam Á, đồng thời mở ra một giai đoạn hợp tác sâu rộng và thực chất giữa hai nước.

Quan hệ hai nước tiếp tục được củng cố và tăng cường trên cơ sở “sự hội tụ các ưu tiên trong chính sách đối ngoại”. Đặc biệt, năm 2010, hai nước đã ký kết “Tuyên bố về quan hệ đối tác chiến lược đặc biệt và đặc quyền”, khẳng định mức độ tin cậy chính trị cao cùng nền tảng hữu nghị truyền thống giữa hai quốc gia. Trong bối cảnh cục diện quyền lực quốc tế chuyển dịch nhanh chóng, các nước lớn đẩy mạnh điều chỉnh chiến lược “hướng Đông”, việc thắt chặt quan hệ Ấn Độ - Nga có ý nghĩa quan trọng, góp phần duy trì hòa bình, ổn định và cân bằng tại khu vực, cũng như trên thế giới.

Nền tảng phát triển quan hệ hợp tác

Quan hệ chính trị - ngoại giao song phương Ấn Độ - Nga được xây dựng trên nền tảng vững chắc của sự tin cậy chiến lược, hiểu biết và tôn trọng lẫn nhau. Hai nước duy trì tiếp xúc cấp cao thường xuyên, đồng thời thiết lập các cơ chế đối thoại và tham vấn trên các lĩnh vực nhằm tăng cường phối hợp chính sách và củng cố hợp tác toàn diện. Nổi bật trong đó là Hội nghị thượng đỉnh thường niên giữa Thủ tướng Ấn Độ và Tổng thống Liên bang Nga - cơ chế đối thoại cao nhất giữa hai nước, góp phần thể chế hóa quan hệ chính trị, bảo đảm sự ổn định, thường xuyên, lâu dài trong hợp tác song phương.

Mặc dù Chính phủ của Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi triển khai chính sách đa liên kết, tăng cường quan hệ với phương Tây, nhưng Nga vẫn giữ vị trí là một trong những trụ cột quan trọng trong chính sách đối ngoại của Ấn Độ. Năm 2014, hai nước đã ký kết Tuyên bố chung về “Tầm nhìn tăng cường quan hệ đối tác Ấn Độ - Nga trong thập niên tới”, tạo khuôn khổ định hướng cho việc mở rộng quan hệ hợp tác trong giai đoạn mới.  

Quan hệ chính trị - ngoại giao giữa hai nước tiếp tục được duy trì thông qua các chuyến thăm và tiếp xúc cấp cao thường xuyên. Tháng 12-2015, Thủ tướng N. Modi đã có chuyến thăm Nga, tham dự Hội nghị thượng đỉnh thường niên lần thứ 16; tiếp đó, tháng 9-2016, Bộ trưởng Ngoại giao Ấn Độ Sushma Swaraj thăm Nga nhằm thúc đẩy phối hợp song phương trên nhiều lĩnh vực. Tại Hội nghị thượng đỉnh thường niên Ấn Độ - Nga lần thứ 17 (năm 2016), hai nước đã ký kết Tuyên bố chung về “Quan hệ đối tác vì hòa bình và ổn định toàn cầu”, tái khẳng định quyết tâm làm sâu sắc hơn quan hệ đối tác chiến lược đặc biệt và đặc quyền giữa hai nước.  

Trong các cuộc tiếp xúc cấp cao, Thủ tướng Ấn Độ N. Modi khẳng định Nga là đối tác chiến lược và quốc phòng chủ chốt của Ấn Độ. Về phía Nga, Tổng thống Nga Vladimir Putin nhấn mạnh việc phát triển quan hệ đối tác chiến lược đặc biệt và đặc quyền với Ấn Độ là một trong những ưu tiên quan trọng trong chính sách đối ngoại của Nga⁽¹⁾.  

Nhân dịp Kỷ niệm 70 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Ấn Độ - Nga, tại Hội nghị thượng đỉnh thường niên Ấn Độ - Nga lần thứ 18 (tháng 6-2017), hai nước đã ký kết “Tuyên bố Saint Petersburg: Tầm nhìn cho thế kỷ XXI” cùng 12 thỏa thuận hợp tác trong các lĩnh vực kinh tế, chính trị⁽²⁾. Đây là văn kiện chiến lược quan trọng, góp phần củng cố hơn nữa nền tảng tin cậy chính trị giữa hai nước. Tuyên bố nhấn mạnh quan điểm chung của hai nước về việc thúc đẩy trật tự thế giới đa cực, đề cao vai trò của luật pháp quốc tế, chủ nghĩa đa phương và tăng cường phối hợp tại các cơ chế, diễn đàn đa phương quan trọng như Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (BRICS), Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO). Qua đó, Ấn Độ và Nga tiếp tục khẳng định vai trò là những đối tác chiến lược quan trọng trong việc duy trì ổn định và cân bằng trong cấu trúc quan hệ quốc tế đang chuyển dịch.  

Bên cạnh cơ chế hội nghị thượng đỉnh thường niên, năm 2017 chứng kiến nhiều hoạt động tiếp xúc và trao đổi cấp cao giữa hai nước, như chuyến thăm Nga của Bộ trưởng Quốc phòng Ấn Độ Arun Jaitley (tháng 6-2017), Ngoại trưởng Ấn Độ Sushma Swaraj (tháng 9-2017), Bộ trưởng Tài chính và Cố vấn An ninh quốc gia Ấn Độ Ajit Doval (tháng 6-2017). Về phía Nga, Phó Thủ tướng Nga Dmitry Rogozin đã có chuyến thăm Ấn Độ (tháng 12-2017). Các chuyến thăm diễn ra nhằm khẳng định quyết tâm của hai bên trong việc củng cố và làm sâu sắc hơn mối quan hệ đối tác chiến lược đặc biệt và đặc quyền giữa hai nước.  Tháng 5-2018, Ấn Độ và Nga lần đầu tiên tổ chức Hội nghị thượng đỉnh không chính thức tại thành phố Sochi (Nga). Cuộc gặp được đánh giá là bước đi quan trọng trong chiến lược cân bằng quan hệ của Ấn Độ với các nước, nhất là trong bối cảnh nước này thúc đẩy quan hệ với Nga và Trung Quốc. Tại hội nghị, Thủ tướng Ấn Độ N. Modi và Tổng thống Nga V. Putin đã thống nhất thúc đẩy tổ chức Đối thoại kinh tế chiến lược lần đầu tiên vào tháng 7-2021, trong đó tập trung vào hợp tác kinh tế vĩ mô, dịch vụ và công nghệ thông tin. Hội nghị thượng đỉnh Sochi thể hiện vai trò hợp tác giữa Ấn Độ và Nga trong việc xây dựng trật tự thế giới đa cực, cân bằng và ổn định.

Tháng 10-2018, Tổng thống Nga V. Putin có chuyến thăm Ấn Độ và tham dự Hội nghị thượng đỉnh song phương Ấn Độ - Nga thường niên lần thứ 19. Hai bên đã ký kết Biên bản ghi nhớ về đẩy nhanh Hành lang vận tải quốc tế Bắc - Nam (INSTC), mở rộng không gian hợp tác thương mại Á - Âu. 

Tháng 9-2019, trong chuyến thăm Nga của Thủ tướng Ấn Độ N. Modi tham dự Hội nghị thượng đỉnh thường niên Ấn Độ - Nga lần thứ 20, hai nước ra Tuyên bố chung với chủ đề “Thông qua sự tin cậy và quan hệ đối tác - Hướng đến những đỉnh cao hợp tác mới”. Đây là văn kiện quan trọng khẳng định quan hệ đối tác chiến lược đặc biệt, thúc đẩy hợp tác toàn diện về quốc phòng, năng lượng hạt nhân, kinh tế và không gian. Tuyên bố chung thể hiện quyết tâm của hai bên trong việc tiếp tục làm sâu sắc hơn quan hệ song phương, tăng cường phối hợp chính sách đối ngoại và thúc đẩy hợp tác chiến lược trong bối cảnh quốc tế có nhiều biến động. Thủ tướng N. Modi nhấn mạnh quan hệ Ấn Độ - Nga đã bước sang “một giai đoạn mới”, với quy mô đầu tư song phương trong lĩnh vực dầu khí đạt mức “chưa từng có”. Hai nước đã ký kết 14 biên bản ghi nhớ trong các lĩnh vực thương mại và đầu tư, hợp tác quốc phòng, vận tải đường bộ và hợp tác trong lĩnh vực dầu khí⁽³⁾.  

Năm 2020, do ảnh hưởng của đại dịch COVID-19 diễn biến phức tạp, Hội nghị thượng đỉnh thường niên giữa hai nước không được tổ chức. Tổng thống Nga V. Putin và Thủ tướng Ấn Độ N. Modi đã thực hiện 4 cuộc điện đàm và cùng tham gia một số hội nghị trực tuyến, như Hội nghị thượng đỉnh BRICS, SCO, G-20 do Nga làm Chủ tịch.  

Tại Hội nghị thượng đỉnh thường niên lần thứ 21 (tháng 12-2021), hai bên thông qua Tuyên bố chung, đề cập đến nhiều nội dung hợp tác, như tăng cường phối hợp ứng phó đại dịch COVID-19, hợp tác phát triển vùng Viễn Đông Nga; mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực năng lượng, giao thông vận tải và kết nối, năng lượng hạt nhân dân sự và không gian, khoa học - công nghệ, quân sự và kỹ thuật quân sự. Đồng thời hai bên nhấn mạnh việc tăng cường hợp tác trong giáo dục, văn hóa và du lịch, cũng như hợp tác tại Liên hợp quốc và các diễn đàn đa phương khác. Tuyên bố chung khẳng định lập trường của Nga ủng hộ Ấn Độ trở thành thành viên Thường trực của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc.  

Trong giai đoạn 2022 - 2023, mặc dù Hội nghị thượng đỉnh thường niên Ấn Độ - Nga không được tổ chức, song hai nước vẫn duy trì tiếp xúc và trao đổi thường xuyên ở cấp bộ trưởng. Bộ trưởng Ngoại giao Ấn Độ và Ngoại trưởng Nga thường xuyên có các cuộc gặp gỡ song phương, cũng như trao đổi bên lề các diễn đàn quốc tế quan trọng nhằm phối hợp lập trường đối với các vấn đề khu vực và toàn cầu. Tháng 4-2022, Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov đã có chuyến thăm Ấn Độ. Hai bên đã thảo luận về các vấn đề quốc tế cùng quan tâm, trong đó nhấn mạnh ủng hộ quan điểm giải quyết xung đột thông qua đối thoại và ngoại giao, tôn trọng luật pháp quốc tế, Hiến chương Liên hợp quốc, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của các quốc gia. Năm 2023 diễn ra các cuộc gặp giữa Ngoại trưởng Nga S. Lavrov và Bộ trưởng Ngoại giao Ấn Độ Subrahmanyam Jaishankar (tháng 7-2023, tháng 9-2023); giữa Bộ trưởng Quốc phòng hai nước (tháng 7-2023, tháng 9-2023); chuyến thăm Nga của Bộ trưởng Ngoại giao Ấn Độ S. Jaishankar (tháng 12-2023)… Thông qua các chuyến thăm, hai nước đã ký kết các văn kiện quan trọng, bao gồm các thỏa thuận hợp tác liên quan đến Nhà máy điện hạt nhân Kudan Kulam, Biên bản ghi nhớ về hợp tác trong lĩnh vực dược phẩm và chăm sóc sức khỏe, Nghị định thư về Tham vấn của Bộ Ngoại giao.  

Sau hai năm gián đoạn, tháng 7-2024, Thủ tướng N. Modi có chuyến thăm Nga để tham dự Hội nghị thượng đỉnh thường niên Ấn Độ - Nga lần thứ 22. Trong bối cảnh Nga bị các nước phương Tây cô lập, chuyến thăm Nga của Thủ tướng Ấn Độ N. Modi mang tầm chiến lược quan trọng. Hai nước đã ký kết 15 văn kiện và thông qua Tuyên bố chung về “Phát triển các lĩnh vực hợp tác chiến lược giữa Ấn Độ và Nga đến năm 2030”. Trong đó đề cập đến 9 lĩnh vực ưu tiên trong hợp tác kinh tế, đặt mục tiêu kim ngạch thương mại song phương vượt mốc 100 tỷ USD vào năm 2030. Hai nước tiếp tục triển khai các dự án hợp tác trên các lĩnh vực năng lượng như hạt nhân, lọc dầu và hóa dầu. Thủ tướng Ấn Độ N. Modi thông báo mở hai lãnh sự quán ở thành phố Kazan và thành phố Ekaterinburg của Nga nhằm thúc đẩy du lịch và hợp tác kinh doanh giữa hai nước. Tháng 10-2024, Thủ tướng Ấn Độ N. Modi tới Nga tham dự Hội nghị Thượng đỉnh BRICS lần thứ 16 nhằm tạo cơ hội thuận lợi cho việc mở rộng quan hệ giữa các nước.

Năm 2025 đánh dấu 25 năm thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược Ấn Độ - Nga (2000 - 2025). Tại Hội nghị thượng đỉnh thường niên Ấn Độ - Nga lần thứ 23 (tháng 12-2025), hai nước đã ký kết Tuyên bố chung nhấn mạnh tăng cường hợp tác chiến lược trên các lĩnh vực then chốt (28 văn kiện hợp tác đã được ký kết trên các lĩnh vực quốc phòng, năng lượng, thương mại và kinh tế, khoa học - công nghệ và vũ trụ, giáo dục và lao động, y tế); đồng thời khẳng định quan hệ Ấn Độ - Nga đóng vai trò “mỏ neo của hòa bình và ổn định toàn cầu”, phản ánh vai trò ngày càng quan trọng của quan hệ song phương trong bối cảnh quốc tế biến động phức tạp và cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gia tăng.

Đáng chú ý, hai nước ký kết Chương trình phát triển hợp tác kinh tế chiến lược đến năm 2030, cùng với Thỏa thuận hợp tác về chăm sóc sức khỏe, giáo dục y khoa và khoa học; Nghị định thư về trao đổi thông tin tiên tiến liên quan đến hàng hóa và phương tiện vận chuyển giữa hai nước. Chương trình hợp tác Ấn Độ - Nga đến năm 2030 đánh dấu mốc đưa quan hệ đối tác chiến lược giữa hai nước bước sang giai đoạn triển khai thực chất với lộ trình hợp tác kinh tế song phương trong thập niên tới.  

Bên cạnh cơ chế Hội nghị thượng đỉnh thường niên, Ấn Độ và Nga thiết lập cơ chế họp thường niên của Ủy ban Liên Chính phủ Ấn Độ - Nga (IRIGC) với hai nhánh hợp tác: 1- Hợp tác thương mại, kinh tế, khoa học, kỹ thuật và văn hóa (IRIGC-TEC), do Bộ trưởng Ngoại giao Ấn Độ và Phó Thủ tướng Nga đứng đầu; 2- Hợp tác quân sự - kỹ thuật quân sự (IRIGC-M&MTC), do Bộ trưởng Quốc phòng hai nước đứng đầu. Ngoài ra, các cuộc gặp cấp bộ trưởng, cấp ngành diễn ra thường xuyên nhằm bảo đảm duy trì tiếp xúc cấp cao giữa hai nước.

Hợp tác đa phương, tăng cường quan hệ

Ấn Độ và Nga đều là thành viên của nhiều cơ chế và tổ chức đa phương, đồng thời duy trì sự phối hợp chặt chẽ tại các diễn đàn quốc tế như Liên hợp quốc, BRICS, SCO và G-20. Thông qua các cơ chế này, hai nước tăng cường phối hợp lập trường trong tham gia giải quyết các vấn đề khu vực và toàn cầu, đặc biệt là ứng phó các mối đe dọa từ chủ nghĩa khủng bố, bảo đảm an ninh quốc tế và thúc đẩy xu hướng đa cực hóa trật tự thế giới. Trong Tuyên bố Saint Petersburg (năm 2017), Nga và Ấn Độ đều nhấn mạnh cam kết thúc đẩy trật tự thế giới đa cực, công bằng hơn trên cơ sở tôn trọng luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên hợp quốc. Cụ thể là:  

Hợp tác Ấn Độ - Nga tại Liên hợp quốc.  

Trên cơ sở tương đồng về quan điểm đối với các nguyên tắc tôn trọng chủ quyền, bình đẳng giữa các quốc gia và không can thiệp vào công việc nội bộ, hai bên nhấn mạnh tính cấp thiết của việc tăng cường chủ nghĩa đa phương, bao gồm vai trò điều phối trung tâm của Liên hợp quốc trong các vấn đề toàn cầu, tính ưu việt của luật pháp quốc tế. Nga và Ấn Độ đều khẳng định cam kết đối với các nguyên tắc nêu trong Hiến chương Liên hợp quốc, bao gồm cả việc không can thiệp vào công việc nội bộ của các quốc gia thành viên. Hai nước nhất trí tăng cường hợp tác về các vấn đề chống khủng bố và đẩy mạnh phối hợp song phương tại Liên hợp quốc. Nga luôn ủng hộ Ấn Độ trong việc chống các phần tử khủng bố toàn cầu. Ấn Độ giữ lập trường trung lập đối với vấn đề Nga - Ukraine và kêu gọi cả hai bên chấm dứt chiến tranh, tìm kiếm giải pháp ngoại giao hòa bình; đồng thời nhiều lần bỏ phiếu trắng tại Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, Đại hội đồng và Hội đồng Nhân quyền trong các cuộc biểu quyết liên quan đến chiến dịch quân sự đặc biệt của Nga ở Ukraine. Điều này cho thấy sự tin tưởng chính trị giữa Nga và Ấn Độ phù hợp với quan hệ đối tác chiến lược đặc biệt và ưu tiên của hai nước.  

Hợp tác Ấn Độ - Nga tại RIC, BRICS, SCO  

Trong bối cảnh môi trường an ninh khu vực và quốc tế ngày càng phức tạp, việc củng cố mối quan hệ Nga - Ấn Độ thông qua các cơ chế đa phương được xem là yếu tố quan trọng góp phần duy trì hòa bình, ổn định và phát triển của khu vực. Các cơ chế RIC (Nhóm đối thoại giữa ba nước Nga, Ấn Độ và Trung Quốc), BRICS, SCO đều có sự tham gia của Nga, Ấn Độ và Trung Quốc, hình thành không gian chiến lược quan trọng tại lục địa Á - Âu. Mặc dù tồn tại khác biệt về thể chế chính trị và đặc điểm văn hóa, song cả Nga, Ấn Độ, Trung Quốc đều chia sẻ lợi ích chiến lược với việc triển khai chính sách đối ngoại độc lập, thúc đẩy cải cách hệ thống quốc tế, xây dựng một trật tự quốc tế công bằng và tăng cường an ninh khu vực. Ba nước phát triển hợp tác trên cơ sở bình đẳng, tôn trọng lẫn nhau và thịnh vượng chung lâu dài cho các quốc gia. Mô hình hợp tác điển hình trong RIC là hợp tác chính trị song hành với hợp tác kinh tế.  

Ở cấp độ kinh tế, Nga và Ấn Độ là những cường quốc kinh tế trên lục địa Á - Âu, đóng vai trò trụ cột trong Sáng kiến “Vành đai, Con đường” của Trung Quốc. Nga nắm giữ lợi thế về công nghệ của một cường quốc công nghiệp, Trung Quốc và Ấn Độ là hai quốc gia có nguồn nhân lực khổng lồ, thị trường và tiềm năng phát triển kinh tế lớn, vì vậy đều là đối tác thương mại và thị trường quan trọng của nhau. Năm 2015, Trung Quốc và Nga đã nhất trí tích hợp Sáng kiến ​​“Vành đai kinh tế Con đường tơ lụa” của Trung Quốc và “Liên minh kinh tế Á - Âu” của Nga, với mục đích duy trì tăng trưởng kinh tế, thúc đẩy hội nhập kinh tế khu vực, bảo vệ hòa bình và phát triển khu vực. Năm 2016, trong Diễn đàn kinh tế quốc tế St. Petersburg, Tổng thống Nga V. Putin đề xuất thiết lập quan hệ đối tác Á - Âu mở rộng với Trung Quốc và Ấn Độ nhằm đẩy mạnh hợp tác kinh tế tại khu vực.

Ở cấp độ chính trị, mặc dù có bước thăng trầm, nhưng Ấn Độ luôn coi Nga là đối tác tin cậy đã được thử thách theo thời gian và là đối tác chủ chốt trong việc xây dựng năng lực phòng thủ của Ấn Độ. Cuộc họp ba bên lần thứ 15 giữa Bộ trưởng Ngoại giao Nga - Ấn Độ - Trung Quốc (RIC) tại Thủ đô New Delhi (tháng 12-2017) đã tạo lập không gian trao đổi quan điểm trên các phương diện về kinh tế, phát triển, chống khủng bố, các vấn đề toàn cầu, khu vực như buôn lậu ma túy, thiên tai và thảm họa nhân tạo, biến đổi khí hậu, xung đột,... Ấn Độ và Nga có nhiều điểm hợp tác tương đồng trong BRICS, tập trung vào các dự án thương mại, đầu tư và phát triển. Đây là nền tảng đầu tư quan trọng đối với các dự án kết cấu hạ tầng và phát triển bền vững ở các quốc gia thành viên.

Trong SCO, Ấn Độ và Nga thúc đẩy hợp tác về các vấn đề an ninh khu vực, nhất là chống khủng bố, chia sẻ thông tin tình báo. Nga và Ấn Độ cũng thảo luận về kinh nghiệm trong cuộc chiến chống khủng bố và chủ nghĩa cực đoan; trao đổi đánh giá về các mối đe dọa khủng bố thiết yếu ở cấp độ toàn cầu và khu vực. Tháng 12-2023, Ấn Độ đã tổ chức cuộc tập trận quân sự chung cho các quốc gia trong SCO với mục đích ngăn chặn việc sử dụng internet cho các hoạt động khủng bố, ly khai và cực đoan. Đây là một phần trong nỗ lực chung nhằm tăng cường an ninh khu vực và xây dựng một môi trường an toàn hơn cho tất cả các quốc gia thành viên. Mục tiêu của cuộc tập trận là tăng cường mức độ tương tác giữa các cơ quan có thẩm quyền thuộc các quốc gia thành viên SCO trong việc chống lại các cuộc tấn công mạng của các tổ chức khủng bố vào kết cấu hạ tầng thông tin quan trọng. Ngoài ra, hai nước thường xuyên thảo luận về việc tăng cường hợp tác kinh tế và tìm kiếm các cơ hội đầu tư mới; tham gia các dự án phát triển kết cấu hạ tầng, như xây dựng đường sắt và đường bộ kết nối các quốc gia thành viên. Những dự án này không chỉ thúc đẩy trao đổi thương mại giữa các nước, mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển kinh tế của toàn khu vực.

Khẳng định vai trò trụ cột trong quan hệ đối tác chiến lược đặc biệt và đặc quyền

Thứ nhất, quan hệ Ấn Độ - Nga trên lĩnh vực chính trị - ngoại giao được xây dựng xuất phát từ lịch sử quan hệ truyền thống lâu đời và luôn là điểm sáng trong quan hệ song phương.

Quan hệ chính trị - ngoại giao Ấn Độ - Nga đã vượt qua mọi biến động của môi trường quốc tế, cũng như những thách thức nội tại của mỗi nước để không ngừng được củng cố và phát triển. Đây là mối quan hệ đã được kiểm chứng qua thời gian, dựa trên sự tin cậy chính trị, tôn trọng lợi ích cốt lõi của mỗi bên và sự hội tụ chiến lược, đóng góp tích cực vào hòa bình, ổn định ở châu Á và trên thế giới.

Trong bối cảnh xu hướng cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, xu hướng  phân mảng địa - chính trị toàn cầu gia tăng, quan hệ Ấn Độ - Nga vẫn luôn được duy trì, củng cố và đi vào chiều sâu, thực chất với sự hợp tác được tăng cường trên tất cả các lĩnh vực. Quan hệ giữa hai nước phát triển năng động, bổ sung lẫn nhau và được xem là yếu tố quan trọng trong chiến lược phát triển của mỗi quốc gia.

Thứ hai, quan hệ giữa hai nước trên lĩnh vực chính trị - ngoại giao giữ vai trò chủ đạo và ngày càng phát triển tốt đẹp.

Quan hệ chính trị - ngoại giao giữa hai nước có độ tin cậy chính trị cao và không ngừng được củng cố. Hai bên trao đổi đoàn cấp cao thường xuyên, đồng thời duy trì nhiều cơ chế phối hợp và đối thoại như đối thoại chiến lược ngoại giao, quốc phòng - an ninh thường niên. Các chuyến thăm, các cuộc tiếp xúc, tọa đàm, trao đổi giữa lãnh đạo cấp cao hai nước là tiền đề, cơ sở quan trọng hình thành khuôn khổ hợp tác và đối thoại cho quan hệ hai nước nói chung, quan hệ chính trị - ngoại giao nói riêng. Trong giai đoạn 2021 - 2024, đã có 21 cuộc họp chính thức cấp cao được diễn ra giữa hai nước (trong đó có 16 cuộc họp song phương, 5 cuộc họp đa phương). Sự liên kết chính trị diễn ra dưới nhiều hình thức, nhất là tăng cường tiếp xúc thông qua các cuộc họp, biên bản ghi nhớ (MOU) và các tuyên bố. Tính đến tháng 12-2025, đã có 23 cuộc họp Hội nghị thượng đỉnh thường niên diễn ra luân phiên ở Ấn Độ và Nga. Tổng thống Nga V. Putin và Thủ tướng Ấn Độ N. Modi đều tham dự cuộc gặp thượng đỉnh song phương kể từ năm 2014. Quan hệ đối tác chiến lược đặc biệt và đặc quyền được xem là khuôn khổ cho sự thành công trong quan hệ chính trị - ngoại giao Ấn Độ - Nga.

Cùng với các cơ chế Hội nghị thượng đỉnh thường niên, lãnh đạo hai nước đã duy trì liên lạc thường xuyên thông qua các cuộc điện đàm nhằm trao đổi về các vấn đề liên quan đến hợp tác đa phương, vấn đề khu vực và toàn cầu cùng quan tâm⁽⁴⁾.

Thứ ba, quan hệ chính trị - ngoại giao góp phần thúc đẩy vị thế hai nước trên các diễn đàn ngoại giao đa phương.

Quan hệ chính trị Ấn Độ - Nga góp phần củng cố vị thế, vai trò của mỗi nước trong các cơ chế quản trị toàn cầu thông qua việc tăng cường tự chủ chiến lược, thúc đẩy cân bằng quyền lực và định hình trật tự thế giới đa cực. Đối với Nga, mối quan hệ với Ấn Độ có ý nghĩa chiến lược trong việc duy trì kết nối với các cường quốc, qua đó khẳng định Nga không bị cô lập hoàn toàn trên chính trường quốc tế trước sức ép và trừng phạt từ Mỹ và phương Tây. Hợp tác với Ấn Độ giúp Nga tăng cường hiện diện và ảnh hưởng tại không gian chiến lược Á - Âu, thúc đẩy định hình một trật tự thế giới đa cực, trong đó các cường quốc Á - Âu gia tăng tiếng nói và không phụ thuộc vào phương Tây. Đối với Ấn Độ, xây dựng và thúc đẩy quan hệ với Nga thể hiện tự chủ chiến lược, khẳng định lập trường trung lập trong quyết định chính sách đối ngoại, đồng thời bảo đảm lợi ích về quốc phòng - an ninh, năng lượng, từ đó gia tăng ảnh hưởng và tiếng nói trong các diễn đàn đa phương và các cơ chế khu vực Á - Âu. Vị thế “nước lớn trung gian” giúp Ấn Độ có đòn bẩy trong đàm phán với các đối tác khác và đóng vai trò “bên giữ cân bằng” trong cạnh tranh chiến lược toàn cầu. Mối quan hệ này góp phần củng cố một trật tự quốc tế đa cực, đa dạng hóa cấu trúc quyền lực toàn cầu. Việc Ấn Độ đảm nhận vai trò Chủ tịch BRICS vào năm 2026 sẽ tạo thêm cơ hội thúc đẩy hợp tác trong khuôn khổ đa phương.  

Trong suốt nhiều thập niên qua, đứng trước những thách thức, song quan hệ hữu nghị Ấn Độ - Nga vẫn được duy trì bền chặt và phát triển bền vững. Quan hệ chính trị - ngoại giao luôn là trụ cột quan trọng, tạo tiền đề để hai nước phát triển quan hệ song phương trên các lĩnh vực khác. Quan hệ đối tác chiến lược đặc biệt và đặc quyền được xem là khuôn khổ cho sự thành công trong quan hệ chính trị - ngoại giao Ấn Độ - Nga. Trong thời gian tới, mặc dù phải đối mặt với những thách thức từ cạnh tranh nước lớn, sức ép địa - chính trị và sự điều chỉnh chiến lược của mỗi bên, nền tảng lịch sử bền vững cùng lợi ích chiến lược đan xen sẽ tiếp tục là nhân tố bảo đảm cho quan hệ Ấn Độ - Nga phát triển thực chất, thích ứng với cục diện thế giới đang chuyển biến nhanh chóng./.

-------------------

(1) P.S. Raghavan: “India-Russia Strategic Partnership - a Mutual Commitment” (Tạm dịch: Quan hệ đối tác chiến lược Ấn Độ - Nga - Một cam kết chung), Indian Foreign Affairs Journal, 2016, Vol. 11, No. 4, tr. 302 - 307
(2) “Ambassador Pankaj Saran's visit to Chechnya Republic” (Tạm dịch: Chuyến thăm của Đại sứ Pankaj Saran tới Cộng hòa Chechnya), Embassy of India in Moscow, 2017, https://indianembassy-moscow.gov.in/70-years-of-india-russia-relations-a-historic-milestone.php
(3) “Bilateral Relations: India-Russia Relations” (Tạm dịch:  Quan hệ song phương: Quan hệ Ấn Độ - Nga), Consulate General of India, 2019, https://www.cgivladi.gov.in/page/india-russia-relations/
(4) Từ năm 2021 đến nay, ngoại giao điện đàm được hai nước tích cực tăng cường. Thủ tướng Ấn Độ N. Modi và Tổng thống Nga V. Putin đã thực hiện nhiều cuộc điện đàm trong các năm: 3 cuộc (năm 2021); 5 cuộc (năm 2022); 2 cuộc (năm 2023); 3 cuộc (năm 2024); 4 cuộc (năm 2025). Trong các cuộc điện đàm, hai nhà lãnh đạo trao đổi và quyết định nhiều vấn đề: thiết lập cơ chế đối thoại 2+2 mới ở cấp bộ trưởng bao gồm Bộ trưởng Ngoại giao và Bộ trưởng Quốc phòng; đề cập đến các cam kết đa phương gồm Hội nghị thượng đỉnh BRICS, cuộc họp của Hội đồng nguyên thủ quốc gia SCO và sự tham gia của Ấn Độ vào Diễn đàn kinh tế phương Đông; chủ nghĩa khủng bố và dòng người tị nạn; về kế hoạch hợp tác an ninh giữa Nga và Ấn Độ...
(5) “India - Russia Joint Statement during visit of Prime Minister to Vladivostok” (Tạm dịch: Tuyên bố chung giữa Ấn Độ và Nga trong chuyến thăm Vladivostok của Thủ tướng Nga), Ministry of External Affairs, Government of India, 2019, https://www.mea.gov.in/bilateral-documents.htm?dtl/31795/India++Russia+ Joint+Statement+during+visit+of+Prime+Minister+to+Vladivostok