Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Australia: Hợp tác bền chặt, định hình tương lai

Ghi nhận dấu ấn hợp tác

Quan hệ Việt Nam - Australia đã trải qua hơn 50 năm hình thành và phát triển, từ một khởi đầu khiêm tốn cho đến một mối quan hệ đối tác chiến lược toàn diện như ngày nay. Ngày 26-2-1973, hai nước chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong lịch sử quan hệ song phương. Sau khi thiết lập quan hệ ngoại giao, Australia tích cực ủng hộ Việt Nam tham gia các cơ chế quốc tế và khu vực. Bất chấp sự phản đối của Mỹ, Australia đã bỏ phiếu ủng hộ Việt Nam gia nhập Liên hợp quốc năm 1975 và tiếp tục hỗ trợ vào năm 1977. Ngoài ra, Australia thúc đẩy ủng hộ Việt Nam tham gia Ủy ban Mekong, tiền thân của Ủy hội sông Mekong ngày nay. Từ năm 1973, Australia bắt đầu viện trợ chính thức cho Việt Nam. Sau năm 1975, các khoản viện trợ cho Việt Nam của Chính phủ Australia tiếp tục được duy trì và liên tục tăng. Tuy nhiên, do bối cảnh quan hệ quốc tế và những căng thẳng khu vực khiến quan hệ Việt Nam - Australia trong giai đoạn 1973 - 1991 chưa đạt được nhiều bước tiến.

Giai đoạn 1991 - 2009 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong quan hệ Việt Nam - Australia khi hai nước mở rộng hợp tác trên nhiều lĩnh vực, đặc biệt sau khi Việt Nam bình thường hóa quan hệ với phương Tây và gia nhập Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) năm 1995. Giai đoạn này chứng kiến sự phát triển đáng kể trong quan hệ Việt Nam - Australia, với trọng tâm là kinh tế, thương mại, viện trợ phát triển và giáo dục. Australia trở thành đối tác quan trọng trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam, đặc biệt thông qua Chương trình hợp tác kinh tế ASEAN - Australia (AAECP) và các sáng kiến hỗ trợ cải cách thị trường. Viện trợ phát triển được duy trì và mở rộng, tập trung vào giáo dục, kết cấu hạ tầng và tăng trưởng bền vững, giúp Việt Nam từng bước hiện đại hóa nền kinh tế. Hợp tác thương mại và đầu tư gia tăng mạnh mẽ, đặc biệt sau khi hai nước ký kết Hiệp định thương mại và hợp tác kinh tế vào năm 1990, tạo động lực thúc đẩy hợp tác doanh nghiệp hai bên.

Tháng 9-2009, nhân chuyến thăm chính thức Australia của Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh, hai nước thiết lập quan hệ đối tác toàn diện, đặt nền móng cho hợp tác trong chính trị, kinh tế, thương mại, công nghệ, quốc phòng - an ninh, giao lưu nhân dân và các chương trình nghị sự khu vực. Đến tháng 3-2015, hai bên ký kết Tuyên bố về quan hệ đối tác toàn diện tăng cường, nhấn mạnh lợi ích chung về tăng trưởng kinh tế, an ninh và ổn định khu vực. Tiếp đó, tháng 3-2018, quan hệ song phương được nâng cấp lên đối tác chiến lược, mở ra một giai đoạn hợp tác sâu rộng.

Ngày 7-3-2024, tại Canberra, Thủ tướng Phạm Minh Chính và Thủ tướng Anthony Albanese tuyên bố nâng cấp quan hệ Việt Nam - Australia lên Đối tác chiến lược toàn diện, đánh dấu bước tiến quan trọng trong hợp tác song phương ⁽¹⁾. Việc nâng cấp quan hệ lên tầm chiến lược toàn diện thể hiện vai trò quan trọng của Việt Nam và Australia trong chính sách đối ngoại của nhau. Đối với Việt Nam, đây là cơ hội để đưa hợp tác với Australia đi vào chiều sâu, tăng tính hiệu quả và thực chất, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, giữ vững môi trường hòa bình, ổn định và nâng cao vị thế đất nước trên trường quốc tế, phù hợp với định hướng chiến lược của Đại hội XIII của Đảng.

Về phía Australia, việc củng cố quan hệ với Việt Nam không chỉ giúp tăng cường hợp tác song phương, mà còn mở ra cơ hội mở rộng ảnh hưởng tại khu vực, tăng cường kết nối với ASEAN và các đối tác khác. Điều này tạo điều kiện để Australia tận dụng các cơ hội hợp tác mới, từ đó nâng cao vai trò trong khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Bên cạnh lợi ích chiến lược, việc nâng cấp quan hệ còn giúp củng cố sự tin cậy chính trị, tăng cường hiểu biết lẫn nhau giữa hai nước. Điều này tạo nền tảng vững chắc để huy động nguồn lực, thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực then chốt như kinh tế, khoa học - công nghệ và phát triển bền vững. Qua đó, hai nước không chỉ mang lại lợi ích thiết thực cho người dân, mà còn đóng góp vào hòa bình, ổn định và thịnh vượng của khu vực cũng như toàn cầu.

Tăng cường hợp tác bền chặt

Trên cơ sở quan hệ đối tác chiến lược toàn diện, hai nước đã thống nhất phối hợp chặt chẽ để triển khai sáu phương hướng lớn, đưa hợp tác song phương đi vào chiều sâu, thực chất và hiệu quả hơn, bao gồm: 1- Tăng cường tin cậy chính trị, ngoại giao, hướng tới hợp tác chiến lược sâu rộng hơn; 2- Đẩy mạnh hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư theo hướng bao trùm, thực chất và hiệu quả hơn; 3- Thúc đẩy khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh với tốc độ mạnh mẽ hơn; 4- Mở rộng hợp tác văn hóa, giáo dục - đào tạo, bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu một cách toàn diện và sâu sắc hơn; 5- Tăng cường giao lưu nhân dân, kết nối giữa các thế hệ, thúc đẩy sự hiểu biết và gắn kết bền chặt hơn; 6- Nâng cao hiểu biết, đồng thuận và chia sẻ trách nhiệm trong hợp tác quốc phòng - an ninh, góp phần bảo đảm ổn định khu vực.

Về chính trị, ngoại giao, kể từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao vào năm 1973, Việt Nam và Australia đã duy trì các chuyến thăm cấp cao nhằm tăng cường quan hệ song phương. Gần đây nhất có các chuyến thăm Việt Nam của Chủ tịch Thượng viện Australia (tháng 8-2024); chuyến thăm Australia và đồng chủ trì Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao Việt Nam - Australia lần thứ 6 tại thành phố Adelaide của Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Ngoại giao Bùi Thanh Sơn (tháng 10-2024). Tại hội nghị này, hai bên đã ký kết Chương trình hành động triển khai quan hệ đối tác chiến lược toàn diện giai đoạn 2024 - 2027, đặt mục tiêu tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực như chính trị, quốc phòng, an ninh, kinh tế, giáo dục, biến đổi khí hậu, tăng trưởng xanh, chuyển đổi năng lượng, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo.

Về hợp tác kinh tế - thương mại, Việt Nam là đối tác thương mại lớn thứ 10 của Australia, trong khi Australia là đối tác thương mại lớn thứ 7 của Việt Nam. Năm 2024, kim ngạch thương mại song phương giữa hai nước đạt 14,1 tỷ USD ⁽²⁾. Trên cơ sở tích cực triển khai Chiến lược tăng cường hợp tác kinh tế Việt Nam - Australia (EEES), hai nước hướng tới mục tiêu kim ngạch thương mại đạt 20 tỷ trong năm 2025 và tăng gấp đôi đầu tư hai chiều trong thời gian tới ⁽³⁾.

Đối với đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), tính đến tháng 8-2024, Australia có 660 dự án còn hiệu lực tại Việt Nam với tổng vốn đăng ký đạt 2,05 tỷ USD, đứng thứ 21/149 quốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư tại Việt Nam, tập trung vào các lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo; dịch vụ lưu trú và ăn uống; nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản ⁽⁴⁾. Trong lĩnh vực hợp tác phát triển (ODA), Australia đã cung cấp 95 triệu AUD cho Việt Nam trong giai đoạn 2023 - 2024 ⁽⁵⁾. Hiện nay, các dự án ODA của Australia đã và đang hỗ trợ hiệu quả cho Việt Nam trong tiến trình hiện thực hóa các Mục tiêu phát triển bền vững (SGDs), trong đó nổi bật nhất là các dự án cầu Mỹ Thuận, cầu Cao Lãnh, ứng phó với biến đổi khí hậu, phát triển sinh kế bền vững tại Đồng bằng sông Cửu Long, đào tạo và vận chuyển nhân lực, thiết bị cho bệnh viện dã chiến cấp 2 của Việt Nam tại Nam Sudan.

Về hợp tác khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo, các lĩnh vực ưu tiên hợp tác bao gồm trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ sinh học, y tế, nông nghiệp thông minh, chuyển đổi số và phát triển năng lượng tái tạo. Chính phủ Australia đã hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận công nghệ hiện đại, đồng thời đẩy mạnh các dự án nghiên cứu chung giữa các trường đại học và viện nghiên cứu hai nước. Đáng chú ý, Chương trình hợp phần tài trợ đối tác đổi mới sáng tạo thuộc Chương trình đối tác đổi mới sáng tạo Australia - Việt Nam (Aus4Innovation) đã được gia hạn từ năm 2025 đến năm 2028 với tổng ngân sách từ 13,4 triệu AUD lên 33,5 triệu AUD, nhằm hỗ trợ Việt Nam nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo, thúc đẩy thương mại hóa công nghệ và phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo ⁽⁶⁾. Việc hợp tác chặt chẽ trong lĩnh vực đổi mới công nghệ giữa Việt Nam và Australia phù hợp với định hướng của Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22-12-2024, của Bộ Chính trị, “Về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia”. Nghị quyết số 57-NQ/TW khẳng định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là đột phá chiến lược hàng đầu, tạo nền tảng cho Việt Nam phát triển nhanh và bền vững. Nghị quyết số 57-NQ/TW đặt mục tiêu tăng cường đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D), đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, phát triển các ngành công nghiệp công nghệ cao và hình thành các trung tâm đổi mới sáng tạo đẳng cấp quốc tế. Hợp tác với Australia giúp Việt Nam tiếp cận công nghệ tiên tiến, nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo và xây dựng một nền kinh tế dựa trên tri thức, đúng với định hướng phát triển dài hạn của Việt Nam.

Giáo dục và đào tạo là lĩnh vực hợp tác truyền thống và còn nhiều tiềm năng khai thác của hai nước. Việt Nam hiện là quốc gia đứng thứ 5 trong số quốc gia có sinh viên du học tại Australia. Hiện nay, Việt Nam có hơn 30.000 học sinh, sinh viên đang học tập, nghiên cứu tại các cơ sở giáo dục Australia ⁽⁷⁾. Hợp tác giáo dục không chỉ giới hạn ở các chương trình đào tạo đại học, mà còn mở rộng sang đào tạo nghề, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, nhất là trong các lĩnh vực công nghệ, kỹ thuật và đổi mới sáng tạo. Việc kết nối chặt chẽ giữa các trường đại học, viện nghiên cứu hai nước đã tạo ra nhiều cơ hội hợp tác, giúp Việt Nam nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong thời đại kinh tế số.

Australia là một trong các đối tác quan trọng của Việt Nam trong hợp tác quốc phòng - an ninh, nhất là về an ninh hàng hải, chống khủng bố và gìn giữ hòa bình. Australia là quốc gia đứng đầu về hỗ trợ đào tạo tiếng Anh và chuyên môn quân sự cho quân nhân Việt Nam, với hơn 3.500 lượt người đã được đào tạo ⁽⁸⁾. Hai nước cũng tăng cường hợp tác trong an ninh hàng hải, chống tội phạm xuyên quốc gia và gìn giữ hòa bình theo Thỏa thuận đối tác gìn giữ hòa bình, Bản ghi nhớ hợp tác quốc phòng năm 2010 và Tuyên bố Tầm nhìn chung năm 2018. Ngày 1-10-2024, hai nước tổ chức Đối thoại an ninh cấp Bộ trưởng lần thứ nhất tại Canberra, đánh dấu bước tiến quan trọng trong hợp tác quốc phòng - an ninh ⁽⁹⁾.

Hợp tác môi trường và phát triển bền vững được hai nước tập trung trong lĩnh vực môi trường và biến đổi khí hậu, với trọng tâm là chuyển đổi năng lượng và giảm phát thải carbon. Với kinh nghiệm và công nghệ tiên tiến trong năng lượng sạch, Australia hỗ trợ Việt Nam trong quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế xanh và bền vững. Việt Nam cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 và đang thực hiện các bước đi quan trọng để đạt mục tiêu này. Tháng 3-2024, Công ty Corio Generation của Australia đã ký kết Biên bản ghi nhớ với Tổng Công ty Phát điện 3 (EVNGENCO3) để phát triển các dự án điện gió ngoài khơi tại Việt Nam. Ngoài ra, Australia hỗ trợ Việt Nam trong việc nâng cao năng lực sản xuất, tiếp cận công nghệ hiện đại và xây dựng chuỗi cung ứng bền vững.

Hợp tác giao lưu nhân dân Việt Nam - Australia được phát triển mạnh mẽ, nhất là trong lĩnh vực du lịch và lao động. Hiện nay, Việt Nam là thị trường du lịch quốc tế phát triển nhanh nhất của Australia, với gần 178.000 lượt khách Việt Nam đến Australia trong vòng 12 tháng tính đến tháng 8-2024 ⁽¹⁰⁾. Bên cạnh du lịch, hợp tác lao động cũng có bước tiến quan trọng. Hai nước đã ký kết Biên bản ghi nhớ về lao động nông nghiệp, theo đó mỗi năm 1.000 lao động Việt Nam sẽ làm việc tại Australia với mức lương từ 3.200 - 4.000 AUD/tháng ⁽¹¹⁾. Ngoài ra, Chính phủ Australia tạo điều kiện thuận lợi cho cộng đồng 350.000 người Việt Nam tại nước này trong sinh sống, học tập, góp phần củng cố quan hệ song phương.

Định hình tương lai

Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gia tăng tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, quan hệ đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Australia có thể trở thành hình mẫu hợp tác chiến lược trong ASEAN, mang lại lợi ích cho cả hai nước và góp phần củng cố ổn định khu vực.

Trong định hướng ngoại giao khu vực, Australia mở rộng cam kết với Đông Nam Á thông qua chiến lược tăng cường hợp tác đa phương, nhấn mạnh quan hệ với các quốc gia then chốt, trong đó Việt Nam đóng vai trò quan trọng. Australia đã nhiều lần khẳng định Việt Nam không chỉ là đối tác kinh tế, mà còn là trụ cột trong chiến lược ngoại giao khu vực, đặc biệt trong các vấn đề như an ninh hàng hải, kết nối kinh tế và phát triển bền vững. Trong khi đó, Việt Nam duy trì chính sách đối ngoại độc lập, đa dạng hóa, đa phương hóa, đồng thời mở rộng hợp tác với các nước có lợi ích tương đồng. Điều này tạo ra điểm giao thoa ngoại giao giữa hai nước, Việt Nam có thể tận dụng quan hệ với Australia để mở rộng ảnh hưởng trong khu vực mà không làm suy giảm sự cân bằng chiến lược của ASEAN.

Một trong những ưu tiên ngoại giao của Australia tại Đông Nam Á là củng cố quan hệ với các quốc gia có vai trò trung tâm trong ASEAN nhằm duy trì trật tự khu vực dựa trên luật lệ quốc tế, trong đó hợp tác an ninh hàng hải là lĩnh vực trọng tâm. Với vị trí chiến lược quan trọng tại Biển Đông, Việt Nam có thể trở thành đối tác chính trong các sáng kiến bảo đảm an ninh hàng hải của Australia, đặc biệt trong khuôn khổ hợp tác khu vực và diễn đàn đa phương. Tuy nhiên, Việt Nam cần thận trọng trong cách tiếp cận, duy trì vai trò trung lập nhằm tránh bị lôi kéo vào căng thẳng khu vực, đồng thời khai thác hợp tác để tăng cường năng lực giám sát biển, bảo vệ chủ quyền và phát triển bền vững các vùng biển.

Về phương diện kinh tế - ngoại giao, Australia đang triển khai Chiến lược Kinh tế Đông Nam Á đến năm 2040, trong đó Việt Nam là một trong những đối tác trọng tâm. Đây không chỉ là cơ hội để thúc đẩy quan hệ thương mại - đầu tư song phương, mà còn là bước đi chiến lược giúp Việt Nam gia tăng kết nối với các nền kinh tế phát triển. Hợp tác thương mại và công nghệ cũng là lĩnh vực quan trọng khi cả hai nước đều hướng đến xây dựng chuỗi cung ứng bền vững, giảm phụ thuộc vào các thị trường truyền thống, đồng thời tìm kiếm những cơ hội mới trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, sản xuất công nghệ cao và chuyển đổi số.

Trong bối cảnh khu vực đang có những thay đổi sâu sắc, sự khác biệt trong định hướng ngoại giao giữa Việt Nam và Australia có thể đặt ra một số thách thức. Australia duy trì mối liên kết chặt chẽ với Mỹ và các đối tác phương Tây, thể hiện qua việc tham gia các cơ chế như Thỏa thuận hợp tác an ninh ba bên Mỹ, Anh, Australia  (AUKUS), Nhóm “Bộ tứ” (QUAD), trong khi Việt Nam ưu tiên vai trò trung tâm của ASEAN, hướng đến mô hình hợp tác cân bằng giữa các cường quốc. Điều này có thể khiến hai nước có cách tiếp cận khác nhau trong các sáng kiến khu vực, đặc biệt là các vấn đề an ninh và cấu trúc khu vực. Tuy nhiên, sự khác biệt này cũng tạo ra không gian đối thoại ngoại giao, giúp hai bên tìm kiếm những điểm chung và tăng cường hợp tác dựa trên lợi ích song phương mà không ảnh hưởng đến ưu tiên chiến lược của mỗi nước.

Về triển vọng hợp tác, Việt Nam và Australia không chỉ tiếp tục duy trì quan hệ song phương, mà còn có thể trở thành đầu tàu trong hợp tác ASEAN - Australia, tạo động lực thúc đẩy đối thoại giữa ASEAN và các đối tác toàn cầu. Việc nâng cấp lên đối tác chiến lược toàn diện đặt nền tảng cho mối quan hệ ngoại giao ngày càng sâu sắc, trong đó cả hai nước có thể phối hợp để định hình cấu trúc khu vực linh hoạt hơn, bảo đảm lợi ích chung và duy trì ổn định chiến lược. Điều này giúp Việt Nam vừa mở rộng quan hệ quốc tế, vừa củng cố vai trò trong khu vực mà không làm mất đi bản sắc ngoại giao độc lập và tự chủ./.

----------------------

(1) Tính đến năm 2024, Australia thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện với ASEAN (năm 2021) và bốn quốc gia thành viên ASEAN, bao gồm Singapore (năm 2016), Indonesia (năm 2018), Malaysia (năm 2021) và Việt Nam (năm 2024)
(2), (3) “Việt Nam - Australia mở ra các cơ hội hợp tác trên nhiều lĩnh vực tiềm năng”, Vietnam+/TTXVN, ngày 14-2-2025, https://www.vietnamplus.vn/viet-nam-australia-mo-ra-cac-co-hoi-hop-tac-tren-nhieu-linh-vuc-tiem-nang-post1012463.vnp
(4), (5) “Quan hệ hợp tác kinh tế Việt Nam - Australia phát triển mạnh mẽ liên tục trong năm 2024”, Tạp chí Kinh tế và Dự báo, ngày 20-10-2024, https://kinhtevadubao.vn/quan-he-hop-tac-kinh-te-viet-nam-australia-phat-trien-manh-me-lien-tuc-trong-nam-2024-30103.html?utm_source= chatgpt.com
(6) “Chương trình Aus4Innovation tiếp tục mở rộng hợp tác đổi mới sáng tạo giữa Australia và Việt Nam”, Đại sứ quán Australia tại Việt Nam, 2023, https://vietnam.embassy.gov.au/hnoivietnamese/MR210518_VN.html

(7) Anh Nhi: “Thúc đẩy hợp tác mạnh mẽ giữa Việt Nam và Australia”, Tạp chí điện tử Kinh tế Việt Nam, ngày 20-10-2024, https://vneconomy.vn/thuc-day-hop-tac-manh-me-giua-viet-nam-va-australia.htm
(8) Thanh Phương: “Hợp tác đào tạo là điểm sáng trong quan hệ hợp tác quốc phòng Việt Nam - Australia”, Báo Quân đội Nhân dân điện tử, ngày 8-6-2024, https://www.qdnd.vn/quoc-te/doi-ngoai-quoc-phong/hop-tac-dao-tao-la-diem-sang-trong-quan-he-hop-tac-quoc-phong-viet-nam-australia-780232
(9) “Tàu 18 cập cảng Vũng Tàu, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ tham gia diễn tập Kakadu 2024”, Báo Quân đội Nhân dân điện tử, ngày 4-10-2024, https://www.qdnd.vn/quoc-te/doi-ngoai-quoc-phong/tau-18-cap-cang-vung-tau-hoan-thanh-xuat-sac-nhiem-vu-tham-gia-dien-tap-kakadu-2024-797295
(10) Chiêu Anh: “Lượng khách Việt Nam du lịch Australia tăng vọt”, Báo Nhân Dân điện tử, ngày 3-11-2024, https://nhandan.vn/luong-khach-viet-nam-du-lich-australia-tang-vot-post842777.html
(11) “Ký kết bản ghi nhớ về lao động Việt Nam tại Australia”, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, ngày 29-3-2022, https://molisa.gov.vn/baiviet/233307