Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính: Thí điểm xây dựng khu thương mại tự do và trung tâm năng lượng Dung Quất

Trong phần thảo luận về đề án thành lập khu thương mại tự do, các đại biểu đã tập trung phân tích những vấn đề cốt lõi bao gồm: cơ sở chính trị và pháp lý, thực tiễn áp dụng; phương hướng, mục tiêu phát triển; tiêu chí, nguyên tắc thành lập; mô hình tổ chức quản lý; nhiệm vụ, giải pháp thực hiện; khung pháp lý và cơ chế, chính sách ưu đãi đặc thú dành cho khu thương mại tự do.

Các đại biểu nhấn mạnh rằng, Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 10 năm 2021 - 2030, các nghị quyết và kết luận của Bộ Chính trị, cũng như các nghị quyết của Quốc hội về phát triển địa phương và trụ cột phát triển đều đã xác định nhiệm vụ, giải pháp cụ thể là tập trung xây dựng những cơ chế, chính sách mang tính đột phá, có sức cạnh tranh để triển khai thí điểm khu thương mại tự do. Hiện nay, trên thế giới có hơn 7.000 khu kinh tế đặc biệt và khu thương mại tự do đang vận hành, đóng vai trò quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế của các quốc gia đang phát triển và mới nổi. Mô hình khu thương mại tự do ngày nay đã được mở rộng thành các khu đa chức năng về công nghiệp, đô thị, dịch vụ, tài chính, công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, nhằm thu hút tối đa nguồn lực phát triển.

Tại Việt Nam, hệ thống pháp luật hiện hành vẫn chưa có những quy định cụ thể về cơ chế, chính sách, quản lý và hoạt động của khu thương mại tự do.

Thời gian qua, Quốc hội đã thông qua các nghị quyết về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù nhằm phát triển thành phố Đà Nẵng, thành phố Hải Phòng, trong đó bao gồm nội dung liên quan đến khu thương mại tự do. Vì vậy, việc xây dựng đề án khu thương mại tự do mang tính cấp thiết và quan trọng, cần được triển khai để tạo cơ sở chính trị, từ đó thể chế hóa thành cơ sở pháp lý chung về khu thương mại tự do. Qua đó, các khu thương mại tự do không chỉ là động lực phát triển mới mà còn là “phòng thí nghiệm” để đổi mới cơ chế, chính sách, thể chế kinh tế và môi trường kinh doanh của Việt Nam hướng tới các chuẩn mực quốc tế.

Theo đề án do Bộ Tài chính xây dựng, dự kiến trong năm 2026 sẽ thành lập các khu thương mại tự do tại Đà Nẵng, Hải Phòng và Thành phố Hồ Chí Minh. Đến năm 2030, cả nước dự kiến sẽ có khoảng 6-8 khu thương mại tự do và các mô hình tương tự tại những địa phương có điều kiện thuận lợi. Tới năm 2045, cả nước sẽ có 8-10 khu thương mại tự do và các mô hình tương tự đạt chuẩn quốc tế, có khả năng cạnh tranh với các nước trong khu vực, đóng góp 15 - 20% GDP.

Sau khi cùng trao đổi và thảo luận những vấn đề được quan tâm, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính kết luận thống nhất chủ trương xây dựng thí điểm khu thương mại tự do, đồng thời yêu cầu cơ quan chủ trì tiếp tục hoàn thiện đề án, trình cấp có thẩm quyền xem xét và quyết định. Đề án cần bảo đảm tính khả thi, hiệu quả, góp phần phát triển kinh tế - xã hội, đáp ứng các mục tiêu trước mắt và lâu dài, đặc biệt là hai mục tiêu chiến lược 100 năm.

Thủ tướng Chính phủ nhấn mạnh, cần làm rõ khái niệm khu thương mại tự do, những điểm tương đồng và khác biệt so với trung tâm thương mại quốc tế. Trên cơ sở đó, việc áp dụng cơ chế, chính sách cần bảo đảm sự linh hoạt, sáng tạo và phù hợp với các quy định hiện hành.

Về việc lựa chọn địa điểm thí điểm khu thương mại tự do, các cơ quan tham khảo kinh nghiệm quốc tế, căn cứ vào điều kiện cụ thể của Việt Nam để xây dựng cơ chế, chính sách đặc thù, phù hợp, vượt trội, có tính cạnh tranh cao và khả thi, nhưng không gây ảnh hưởng quá nhiều đến môi trường đầu tư chung. Chính sách cần vừa có quy định chung, vừa có những điểm đặc thù phù hợp với từng khu vực, từng địa phương khác nhau.

Để triển khai thí điểm khu thương mại tự do, phải thực hiện đồng bộ các công việc từ chủ trương đến chính sách, quy hoạch, phát triển hạ tầng, thu hút nguồn lực, phát triển và ứng dụng công nghệ cao, quản lý thông minh, đào tạo nhân lực. Bên cạnh đó, cần lưu ý đến vấn đề dân cư, bảo đảm an sinh xã hội tiến bộ, môi trường xanh, sạch, đẹp, văn minh, hiện đại; tổ chức bộ máy tinh gọn, hoạt động có hiệu lực, hiệu quả; tăng cường phân cấp, phân quyền, nâng cao tính chủ động của khu thương mại tự do đồng thời tăng cường giám sát và kiểm tra.

Sáng cùng ngày, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã chủ trì cuộc họp Thường trực Chính phủ về đề xuất cơ chế, chính sách nhằm thúc đẩy phát triển trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia tại khu kinh tế Dung Quất (Quảng Ngãi).

Theo các báo cáo và ý kiến thảo luận tại cuộc họp, Nhà máy lọc dầu Dung Quất là nhà máy lọc dầu đầu tiên của Việt Nam, tọa lạc trong khu kinh tế Dung Quất. Với những lợi thế về vị trí chiến lược và hệ thống kết cấu hạ tầng phát triển, khu kinh tế này đã trở thành điểm thu hút đầu tư hấp dẫn trong và ngoài nước. Chính phủ đã quy hoạch khu kinh tế này thành một khu kinh tế đa ngành, đa lĩnh vực, với trọng tâm là công nghiệp lọc dầu, hóa dầu, công nghiệp nặng quy mô lớn và các ngành công nghiệp nhẹ. Tại Nghị quyết số 26-NQ/TW, ngày 3-11-2022, của Bộ Chính trị, về phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng - an ninh vùng Bắc Trung Bộ và duyên hải Trung Bộ đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, Bộ Chính trị đặt ra nhiệm vụ "mở rộng và xây dựng trung tâm lọc, hóa dầu và năng lượng quốc gia tại khu kinh tế Dung Quất."

Sau khi lắng nghe các báo cáo và ý kiến, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đánh giá, Nhà máy lọc dầu Dung Quất do Việt Nam đầu tư và thực hiện đang hoạt động có hiệu quả và đã có chủ trương mở rộng giai đoạn 2, phù hợp với định hướng phát triển chung của đất nước. 

Thủ tướng Chính phủ ghi nhận và đánh giá cao công việc của Bộ Công Thương, các bộ, ngành và tỉnh Quảng Ngãi trong việc xây dựng, đề xuất các chính sách. Thủ tướng Chính phủ cơ bản đồng tình với các chính sách này và yêu cầu các bộ ngành, địa phương cùng Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) làm rõ hơn tính khả thi của các quy định hiện hành, từ đó đề xuất các giải pháp mang tính đột phá, đặc thù cao hơn nhằm tháo gỡ điểm nghẽn, trình cấp có thẩm quyền quyết định.

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính yêu cầu xây dựng đề án tổng thể để triển khai thực hiện một cách toàn diện, khả thi và hiệu quả, từ đó phát triển trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia tại khu kinh tế Dung Quất, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững. Điều này sẽ góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương, bảo đảm an ninh năng lượng, tự chủ năng lượng quốc gia, phát triển ngành công nghiệp lọc hóa dầu, công nghiệp năng lượng, thúc đẩy tăng trưởng hai con số trong những năm tới và thực hiện hai mục tiêu chiến lược 100 năm của đất nước./.

Hải Thủy (tổng hợp)