Thu hút đầu tư cho ngành công nghiệp chế biến, chế tạo của tỉnh Quảng Ninh, thúc đẩy kinh tế phát triển bền vững

Sau 40 năm đổi mới, Quảng Ninh đã giành được những thành tựu to lớn, nhiều mặt nổi bật, mang tính tiên phong và đột phá, đóng góp quan trọng vào sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc, đổi mới và phát triển đất nước. Trong đó, kinh tế liên tục tăng trưởng cao và ổn định, quy mô kinh tế tăng nhanh (năm 2025 ước đạt 395 nghìn tỷ đồng, gấp 7 lần so với năm 2010, gấp 71,6 lần so năm 2000, gấp 135,7 lần so với năm 1995), chiếm trên 10% tổng quy mô kinh tế vùng đồng bằng Sông Hồng; GRDP bình quân đầu người luôn nằm trong nhóm các địa phương dẫn đầu cả nước, năm 2025 ước đạt trên 11 nghìn USD. Tốc độ tăng trưởng 5 năm bình quân ước đạt 10,4%/năm, gấp 1,7 lần bình quân chung cả nước⁽¹⁾.

Đặc biệt, nhiệm kỳ 2020 - 2025 đánh dấu sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế mạnh mẽ của tỉnh Quảng Ninh, theo hướng bền vững hơn, tăng nhanh tỷ trọng công nghiệp chế biến, chế tạo. Tốc độ tăng trưởng ngành công nghiệp chế biến, chế tạo bình quân giai đoạn 2021 - 2025 ước đạt 23%/năm, là động lực tăng trưởng chính trong cả nhiệm kỳ. Việc ban hành và triển khai có hiệu quả Nghị quyết số 01-NQ/TU, ngày 16-11-2020, “Về phát triển nhanh, bền vững công nghiệp chế biến, chế tạo giai đoạn 2020 - 2025, định hướng đến năm 2030”, gắn với nâng cao hiệu quả thu hút đầu tư FDI thế hệ mới, trọng điểm là các khu công nghiệp, khu kinh tế đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Quảng Ninh đang dần trở thành trung tâm công nghiệp hiện đại, thu hút đầu tư trong và ngoài nước. Các chương trình xúc tiến đầu tư được tỉnh triển khai theo hướng chủ động tiếp cận nhà đầu tư, hỗ trợ xử lý vướng mắc thủ tục pháp lý và thiết lập kênh kết nối giữa nhà đầu tư, quỹ đầu tư và chính quyền. Đây là yếu tố then chốt để giảm thời gian triển khai dự án, tăng tính hấp dẫn của Quảng Ninh trong mắt các nhà đầu tư quan tâm tới lĩnh vực công nghiệp chế biến, công nghệ, năng lượng tái tạo và các khu tổ hợp đa chức năng.

Giai đoạn 2021 - 2024, công nghiệp chế biến, chế tạo là ngành tăng trưởng nhanh nhất của Quảng Ninh với tốc độ bình quân đạt 21,1%. Năm 2024, tổng giá trị tăng thêm của ngành đạt trên 43.000 tỷ đồng (chiếm tỷ trọng 12,43% trong GRDP). Trong giai đoạn này, nguồn vốn đầu tư vào ngành công nghiệp chế biến, chế tạo của tỉnh tăng mạnh với tổng vốn đầu tư đạt 8,62 tỷ USD (vốn FDI đạt trên 6,08 tỷ USD, vốn trong nước đạt trên 50.000 tỷ đồng). Năm 2023 và 2024, Quảng Ninh nằm trong danh sách các tỉnh thu hút vốn đầu tư hàng đầu cả nước, nhất là các dự án sản xuất công nghiệp quy mô lớn, giá trị gia tăng cao. Tính riêng 8 tháng năm 2025, tổng vốn FDI của tỉnh đạt 318,5 triệu USD, trong đó Quảng Ninh đã đón 17 dự án mới, với số vốn đăng ký trên 193 triệu USD và 13 lượt dự án ghi nhận tăng vốn 123,5 triệu USD.

Dù tình hình kinh tế trên thế giới và khu vực có nhiều biến động, dòng vốn ngoài ngân sách trong nước vẫn tăng trưởng mạnh, lũy kế đạt hơn 194 nghìn tỷ đồng, gấp 20 lần so với cùng kỳ năm trước. Tổng vốn thu hút FDI giai đoạn 2021 - 2025 ước đạt 9,77 tỷ USD, cao gấp 5,1 lần so với giai đoạn 2016 - 2020, trong đó công nghiệp chế biến, chế tạo chiếm trên 68,5%⁽²⁾. Điều này khẳng định sức hấp dẫn của tỉnh đối với các nhà đầu tư, doanh nghiệp nước ngoài. Trên địa bàn tỉnh bước đầu hình thành chuỗi công nghiệp quy mô lớn, có khả năng cạnh tranh quốc tế, như dệt công nghệ cao, sản xuất ô tô, xe điện, cơ khí chế tạo, lắp ráp thiết bị điện, điện tử... Tỉnh thu hút được một số nhà đầu tư, tập đoàn lớn, có năng lực, kinh nghiệm trong lĩnh vực công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp điện tử, công nghệ sạch, như Foxconn, TCL, Liteon, Jinko Solar…

Một trong những nguyên nhân quan trọng, làm cơ sở để ngành công nghiệp chế biến, chế tạo trở thành điểm sáng của nền kinh tế tỉnh Quảng Ninh, đó là đầu tư thích đáng cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Giai đoạn 2012 - 2024, Quảng Ninh chi hơn 2.500 tỷ đồng cho hoạt động khoa học, công nghệ, bình quân hằng năm đạt 2,73% tổng chi thường xuyên ngân sách tỉnh, trong đó cao nhất là các năm 2015, 2018, 2019 đạt trên 4% tổng chi thường xuyên ngân sách tỉnh. Riêng năm 2024, chi đầu tư khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo hơn 126 tỷ đồng, bằng 1,78% tổng chi thường xuyên ngân sách tỉnh.

Công nghiệp chế biến, chế tạo của tỉnh Quảng Ninh đã tăng trưởng ấn tượng trong những năm qua, tuy nhiên, tỷ trọng của ngành này trong tổng cơ cấu vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Nguồn nhân lực chất lượng cao còn thiếu hụt; số lượng các chuyên gia, nhà khoa học về công tác tại tỉnh chưa nhiều. Năng lực nghiên cứu phát triển của doanh nghiệp còn hạn chế, khả năng tự chủ trong các khâu hoạt động chưa cao, phần lớn vẫn lựa chọn nhập khẩu công nghệ thay vì đầu tư nghiên cứu phát triển. Bên cạnh đó, áp lực chuyển đổi số, đổi mới mô hình quản trị và yêu cầu phát triển xanh đang đặt ra bài toán khó cho cả hệ thống chính trị và người dân, doanh nghiệp.

Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lần thứ XVI, nhiệm kỳ 2025 - 2030 nêu rõ yêu cầu, cơ cấu lại công nghiệp theo hướng hiện đại, ưu tiên các ngành nền tảng, công nghiệp mới nổi, công nghiệp chế biến, chế tạo xanh - sạch - công nghệ cao, gắn với phát triển hạ tầng khu kinh tế, khu công nghiệp đồng bộ, hiện đại, đa phương thức, tạo nền tảng cho tăng trưởng nhanh, bền vững trong giai đoạn phát triển mới của tỉnh. Đây được coi là một trong những nhiệm vụ then chốt nhằm khơi thông, giải phóng sức sản xuất, nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế địa phương, đồng thời hiện thực hóa mục tiêu đưa Quảng Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2030.

Đại hội XVI của Đảng bộ tỉnh cũng xác định rõ mục tiêu, đến năm 2030, tỷ trọng công nghiệp chế biến, chế tạo trong GRDP của tỉnh đạt trên 18%, đồng thời nâng cao năng suất lao động, hiệu quả và khả năng cạnh tranh của ngành bằng các động lực chính: khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, phát triển năng lượng mới và kinh tế tuần hoàn. Để đạt mục tiêu này, Quảng Ninh cần có những chủ trương, quyết sách đúng đắn để tháo gỡ những “nút thắt”, phát huy tiềm năng, lợi thế, tạo bứt phá cho ngành công nghiệp chế biến, chế tạo trong giai đoạn mới.

Để tạo dư địa cho công nghiệp chế biến, chế tạo tăng trưởng mạnh mẽ, tỉnh cần tiếp tục tạo dựng môi trường đầu tư hấp dẫn, đầu tư hoàn thiện hệ thống kết cấu hạ tầng, nhất là lợi thế của các dự án hạ tầng giao thông chiến lược để thu hút các tập đoàn lớn. Thu hút có chọn lọc các dự án FDI có công nghệ tiên tiến, sạch, quản trị hiện đại, có quy mô lớn và sức lan tỏa mạnh, kết nối với chuỗi sản xuất và cung ứng toàn cầu. Bên cạnh đó, cần có cơ chế, chính sách khuyến khích hình thành các cụm liên kết ngành công nghiệp, ứng dụng mô hình liên kết vùng và liên kết ngành, nhằm tạo sức bật mới, thu hút các doanh nghiệp phụ trợ, gia tăng giá trị và năng lực cạnh tranh trong chuỗi sản xuất toàn cầu. Tăng nhanh quy mô, tỷ trọng đóng góp của ngành công nghiệp chế biến chế tạo (công nghiệp bán dẫn, ô tô, thiết bị năng lượng tái tạo, công nghiệp đường sắt…), đưa ngành này trở thành một trụ cột chính trong phát triển kinh tế, xây dựng Quảng Ninh trở thành một trong những trung tâm chế biến, chế tạo công nghệ cao.

Bảo đảm tinh gọn, đơn giản hóa thủ tục hành chính sẽ là đòn bẩy then chốt để biến lợi thế vị trí địa lý, kết cấu hạ tầng và nguồn lực của tỉnh thành điểm đến đầu tư hấp dẫn. Khi quy trình tinh gọn, công khai, minh bạch và nhất quán về thời gian, doanh nghiệp sẽ dễ dàng gia nhập vào thị trường, giảm bớt các chi phí tuân thủ phát sinh, sớm phê duyệt hồ sơ và đưa dự án vào giai đoạn khởi công xây dựng, từ đó gia tăng tính cạnh tranh trên thị trường và nguồn thu ngân sách bền vững của tỉnh.

Cùng với cải cách hành chính, cần chú trọng hoàn thiện hạ tầng để Quảng Ninh luôn là “điểm đến sẵn sàng” cho các nhà đầu tư. Tiếp tục rà soát quỹ đất, đẩy nhanh giải phóng mặt bằng, chuẩn bị nguồn nhân lực và hoàn thiện hạ tầng xã hội cho các khu công nghiệp. Hoàn thiện hệ thống cao tốc liên vùng, sân bay Vân Đồn, cảng nước sâu Cái Lân và mạng lưới logistics ven biển, giúp tỉnh trở thành cực kết nối chiến lược của miền Bắc, đồng thời mở ra hành lang thương mại - du lịch quốc tế tiềm năng.

Trong mọi giải pháp, phát triển nguồn nhân lực cao được xác định là yếu tố then chốt, nhất là trong bối cảnh toàn cầu hóa, hiện đại hóa và số hóa hiện nay. Việc không ngừng nâng cao chất lượng nguồn nhân lực không chỉ góp phần gia tăng năng suất và giá trị gia tăng, mà còn giảm rủi ro dự án hoạt động, nâng cao năng lực tự chủ trong việc sản xuất công nghệ, giảm bớt sự lệ thuộc vào công nghệ. Việc đáp ứng nguồn nhân lực chất lượng chất lượng cao trong các ngành mũi nhọn của tỉnh, như logistics, chế biến, chế tạo công nghệ cao, du lịch chất lượng, hạ tầng số/trung tâm dữ liệu, sẽ là nền tảng vững chắc đưa Quảng Ninh trở thành địa phương kiểu mẫu về phát triển bền vững với toàn bộ các khu công nghiệp và khu kinh tế trong tỉnh đạt tiêu chuẩn xanh.

Quảng Ninh đang dần vươn lên trở thành một trong những tỉnh đi đầu trong công cuộc đổi mới sáng tạo của vùng đồng bằng Bắc Bộ, một cực tăng trưởng của khu vực phía Bắc, định hình ngày càng rõ nét một Quảng Ninh giàu đẹp, văn minh, hiện đại. Việc thúc đẩy sự phát triển của ngành công nghiệp chế biến, chế tạo là một trong những yếu tố quan trọng để Quảng Ninh tiếp tục đẩy mạnh hơn nữa quá trình chuyển dịch mô hình tăng trưởng từ “nâu” sang “xanh”, tái cơ cấu nền kinh tế, giảm sự phụ thuộc đối với các ngành khai thác tài nguyên. Đồng thời phát triển công nghiệp xanh, công nghiệp sạch, công nghệ cao, công nghệ thông minh, thân thiện với môi trường; tăng nhanh tỷ trọng đóng góp của công nghiệp chế biến, chế tạo, công nghệ cao, công nghệ thông minh theo đúng định hướng được đặt ra tại Nghị quyết Đại hội Đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ XVI./.

--------------------

(1), (2) Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh khóa XV, tại Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lần thứ XVI, nhiệm kỳ 2025 - 2030