Phát triển mô hình tòa soạn hội tụ đa nền tảng trong bối cảnh chuyển đổi số báo chí Việt Nam hiện nay

Bối cảnh chuyển đổi của các cơ quan báo chí Việt Nam

Tính đến tháng 1-2025, Việt Nam có khoảng 78 triệu người dùng internet, chiếm tỷ lệ 78,8% dân số, trong đó, số người sử dụng các phương tiện truyền thông xã hội đạt khoảng 76,2 triệu người có danh tính. Các nền tảng số lớn tiếp tục duy trì độ phủ mạnh mẽ, quảng cáo trên YouTube tiếp cận khoảng 62,3 triệu người dùng, Facebook đạt 76,2 triệu người, TikTok ghi nhận khoảng 40,9 triệu người trưởng thành (từ 18 tuổi trở lên)⁽¹⁾… Báo chí truyền thống ở Việt Nam đối mặt với áp lực cạnh tranh lớn từ các nền tảng phương tiện truyền thông xã hội, khi thói quen đọc, nghe, xem của công chúng thay đổi đáng kể. Thực tế cho thấy, lượng phát hành báo in và tỷ lệ khán, thính giả của truyền hình, phát thanh ngày càng giảm; doanh thu quảng cáo của các cơ quan báo chí dần thu hẹp. Ước tính, khoảng 70% thị phần quảng cáo đã chuyển dịch sang các nền tảng phương tiện truyền thông xã hội xuyên biên giới⁽²⁾, gây áp lực lớn cho hệ sinh thái báo chí Việt Nam trong giai đoạn chuyển đổi số.

Những dữ liệu trên phản ánh sự chuyển dịch rõ nét của hệ sinh thái truyền thông, từ truyền thống sang truyền thông số, trong đó các nền tảng phương tiện truyền thông xã hội trở thành trung tâm tiếp nhận và phân phối thông tin. Không chỉ đặt ra thách thức về cạnh tranh nội dung và quảng cáo, báo chí truyền thống còn đứng trước yêu cầu tái cấu trúc mô hình hoạt động theo hướng báo chí đa nền tảng, tích hợp sản xuất, phân phối, kinh doanh trên môi trường số. Xu hướng cá nhân hóa nội dung nhờ trí tuệ nhân tạo (AI) và thuật toán gợi ý, đòi hỏi các cơ quan báo chí phải đổi mới cách tiếp cận công chúng, gia tăng tương tác, xây dựng cộng đồng độc giả và phát triển các mô hình nội dung đa dạng, đặc thù với đối tượng công chúng.

Việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh ở nước ta đặt ra yêu cầu tái cấu trúc mạnh mẽ hệ thống báo chí địa phương, nhất là các tỉnh, thành thực hiện sáp nhập. Quá trình này đánh dấu bước chuyển mang tính cấu trúc trong việc tái tổ chức hệ thống báo chí địa phương, theo hướng tập trung, chuyên nghiệp và vận hành hiệu quả, phù hợp với định hướng quy hoạch phát triển báo chí quốc gia trong giai đoạn mới.

Việc tinh giản số lượng cơ quan báo chí được kỳ vọng giảm thiểu tình trạng trùng lặp nội dung, hạn chế sự phân tán nguồn lực và tạo điều kiện tập trung đầu tư cho các sản phẩm báo chí chất lượng cao, đáp ứng tốt nhu cầu thông tin của công chúng. Quy định số 373-QĐ/TW, ngày 23-9-2025, của Ban Bí thư, “Quy định chức năng, nhiệm vụ, tổ chức bộ máy cơ quan báo và phát thanh, truyền hình của đảng bộ tỉnh, thành phố”, đã đặt nền tảng cho mô hình tòa soạn hội tụ đa nền tảng. Đây là bước đi quan trọng trong quá trình chuyển đổi mô hình hoạt động báo chí địa phương, hướng tới sự tích hợp giữa báo in, điện tử, phát thanh, truyền hình và nền tảng số, thúc đẩy năng lực sản xuất nội dung đa dạng, hiện đại, phù hợp với hành vi tiêu dùng thông tin trong môi trường số.

Việc thiết kế lại mô hình tòa soạn, từ cấu trúc tổ chức, phân bổ nguồn lực, cơ chế điều hành, đến quy trình nghiệp vụ và chiến lược phân phối nội dung, góp phần hiện đại hóa công nghệ và phương thức sản xuất, khẳng định vai trò định hướng tư tưởng, nâng cao hiệu quả tuyên truyền. Chiến lược chuyển đổi số báo chí đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 của Chính phủ đặt ra yêu cầu, 100% số cơ quan báo chí đưa nội dung lên các nền tảng số, vận hành mô hình tòa soạn hội tụ và các mô hình phù hợp sự phát triển của khoa học - công nghệ tiên tiến trên thế giới⁽³⁾.

Tuy nhiên, quá trình này đặt ra nhiều thách thức. Một mặt, các cơ quan báo chí phải giải quyết bài toán tổ chức lại bộ máy, nhân sự và quy trình sản xuất, trong bối cảnh nguồn lực tài chính và nhân sự hạn chế. Mặt khác, yêu cầu hội tụ công nghệ, đa nền tảng và đổi mới mô hình sản xuất, phân phối nội dung đòi hỏi năng lực quản trị, trình độ chuyên môn và tầm nhìn chiến lược. Việc hợp nhất các cơ quan với bản sắc, văn hóa tổ chức và mô hình hoạt động khác nhau làm phát sinh nguy cơ xung đột chức năng, tâm lý nghề nghiệp và bất ổn nội bộ nếu thiếu cơ chế điều phối, hỗ trợ phù hợp.

Những thuật ngữ “tòa soạn hội tụ”, “chiến lược số đầu tiên”, “hệ thống số tập trung” và “trung tâm phân phối nội dung” đã được ứng dụng rộng rãi tại nhiều cơ quan báo chí quốc tế, trở thành kinh nghiệm quý trong tiến trình chuyển đổi số báo chí Việt Nam.

Tòa soạn hội tụ được hiểu là mô hình tổ chức mà trong đó, công nghệ, quy trình sản xuất và nguồn lực nhân sự được tích hợp nhằm tạo ra nội dung đa nền tảng, phục vụ nhiều loại hình phương tiện từ báo in, phát thanh, truyền hình đến nền tảng số và phương tiện truyền thông xã hội. Đây không chỉ là sự kết hợp kỹ thuật, mà là sự chuyển đổi ở cấp độ cấu trúc và văn hoá tổ chức, đòi hỏi các nhà báo phải có năng lực tác nghiệp đa phương tiện, cộng tác liên phòng, ban và hướng đến sản xuất nội dung đa định dạng. Internet và sự thay đổi hành vi tiêu dùng thông tin của công chúng khiến hội tụ trở thành xu hướng toàn cầu, hướng các tòa soạn tới mô hình thống nhất nguồn lực, tối ưu sản xuất và phân phối nội dung trên nhiều kênh.

Chiến lược số đầu tiên là phương thức vận hành mà trong đó, quy trình biên tập và sản xuất nội dung được ưu tiên cho môi trường số ngay từ giai đoạn lên ý tưởng, biên tập đến xuất bản và phân phối. Nội dung được thiết kế trước hết cho nền tảng số, sau đó mới chuyển thể sang báo in, phát thanh hoặc truyền hình nếu cần thiết. Chiến lược này phản ánh sự dịch chuyển trọng tâm từ sản phẩm truyền thống sang trải nghiệm số của công chúng, dựa trên nguyên tắc đưa thông tin nhanh nhất, phù hợp nhất, tối ưu theo thuật toán và hành vi tiêu dùng nội dung trên môi trường trực tuyến.

Hệ thống số tập trung là nền tảng sản xuất nội dung sử dụng kiến trúc dựa trên máy chủ hoặc điện toán đám mây, cho phép chia sẻ dữ liệu, tư liệu và công cụ sản xuất trong toàn bộ tòa soạn. Hệ thống này giúp kết nối các bộ phận, từ phóng viên, biên tập viên đến phòng kỹ thuật, tự động hóa nhiều bước như lưu trữ, quản lý tài sản số, lập lịch xuất bản và phân phối nội dung. Đây là nền tảng thiết yếu giúp tòa soạn đạt hiệu quả vận hành, giảm chi phí trùng lặp và tăng tốc độ xử lý thông tin trong môi trường cạnh tranh thời gian thực.

Trung tâm phân phối nội dung vận hành như “bộ não phân phối” của tòa soạn hội tụ, có nhiệm vụ tối ưu chiến lược tiếp cận công chúng thông qua phân tích dữ liệu người dùng, giám sát xu hướng, lập kế hoạch xuất bản và lựa chọn kênh phân phối hiệu quả. Mục tiêu là bảo đảm thông tin đến đúng đối tượng, đúng thời điểm, đúng nền tảng, bao gồm từ các kênh truyền thông chính thống đến các phương tiện truyền thông xã hội. Đây là bộ phận chủ chốt trong quá trình sản xuất thông tin số của cơ quan báo chí, các yếu tố chuyển dịch từ tư duy “sản xuất nội dung để phát sóng” sang mô hình sản xuất, phân phối, tương tác, tối ưu liên tục dựa trên dữ liệu hành vi công chúng.

Trong mô hình tòa soạn hội tụ, các nhân tố đóng vai trò then chốt bao gồm: nhà quản lý, nhà sản xuất, biên tập, chuyên gia SEO và khán giả, người quản lý bản tin email, người phụ trách thông tin “đẩy”... Những bộ phận này chịu trách nhiệm thích ứng nội dung theo từng nền tảng và thúc đẩy tương tác, lấy dữ liệu công chúng làm trọng tâm, quyết định phân phối nội dung dựa trên số liệu và nhu cầu công chúng.

Chiến lược “số đầu tiên” định hướng phát triển tòa soạn ưu tiên nền tảng số trong toàn bộ quy trình sản xuất, biên tập, phân phối và đo lường khán giả. Với chiến lược này, báo chí không chỉ xem phiên bản in hoặc phát thanh, truyền hình truyền thống là kênh chủ lực, mà chú trọng việc đáp ứng các nhu cầu thông tin của công chúng trên môi trường số theo thời gian thực.

Trọng tâm của chiến lược “số đầu tiên” là tư duy số, mọi quyết định biên tập, tổ chức sản xuất và phân phối đều được cân nhắc từ góc độ nội dung, xem có phù hợp hành vi tiêu thụ tin tức trên nền tảng số không, có khả năng tương tác, lan tỏa và đo lường hiệu quả hay không. Điều này đồng thời đặt ra yêu cầu, tòa soạn xây dựng khả năng phân tích dữ liệu người dùng, ứng dụng công nghệ số, tối ưu hóa nội dung theo thuật toán và hệ sinh thái nền tảng, cũng như phát triển mô hình doanh thu mới như quảng cáo theo dữ liệu, thành viên, thu phí thuê bao trực tuyến và thương mại nội dung số.

Về bản chất, chiến lược “số đầu tiên” không đơn thuần là việc đưa nội dung lên internet trước bản in, chương trình phát thanh hay truyền hình, mà là sự chuyển đổi toàn diện mô hình vận hành ưu tiên quy trình sản xuất số, tối ưu hóa cho đa nền tảng, sử dụng dữ liệu để ra quyết định biên tập, đồng thời tổ chức lại đội ngũ chuyên môn (nhà báo đa năng, nhóm phân tích dữ liệu, đội ngũ sản xuất đa phương tiện). Quy trình của một tòa soạn số đa nền tảng, trong đó ưu tiên “số đầu tiên”, về cơ bản gồm 5 bước, như sau (Hình 1):

Hình 1: Quy trình sản xuất sản phẩm báo chí đa nền tảng

(1) Lập kế hoạch và giao việc: Trong bối cảnh truyền thông hội tụ, giai đoạn lập kế hoạch nội dung cần được xác định ngay từ đầu theo hướng đa nền tảng. Mỗi đề tài khi được phê duyệt phải kèm theo bản thiết kế các phiên bản triển khai trên nhiều định dạng, như web, video, audio, podcast, infographic và bản viết. Đồng thời, cần có lịch xuất bản và phân phối dự kiến cho từng nền tảng nhằm tối ưu hoá quy trình sản xuất. Cách tiếp cận này không chỉ giúp mở rộng phạm vi tiếp cận công chúng mà còn tăng hiệu quả kinh tế khi có thể chia sẻ nguồn dữ liệu và nội dung gốc giữa các nhóm sản xuất, hạn chế việc tăng chi phí đầu vào.     

(2) Sản xuất hội tụ: Mô hình tòa soạn hội tụ thể hiện sự chuyển đổi căn bản từ quy trình tuyến tính sang quy trình tích hợp, trong đó các hoạt động thu thập, xử lý, biên tập và phát hành nội dung được thực hiện đồng bộ trên nền tảng công nghệ số và hệ thống quản trị nội dung tập trung (CMS). Nhà báo hiện đại đóng vai trò là nhà báo đa kỹ năng, có khả năng tác nghiệp trên nhiều phương tiện. Tại hiện trường, phóng viên thực hiện đồng thời các nhiệm vụ, như thu thập dữ liệu, chụp ảnh, quay video, ghi âm, viết tin ngắn và truyền tải thông tin theo thời gian thực về tòa soạn. Cách làm này rút ngắn thời gian xử lý, tăng tốc độ lan tỏa thông tin và bảo đảm tính đồng bộ giữa các bộ phận biên tập, kỹ thuật và quản trị dữ liệu - yếu tố then chốt của báo chí số hiện đại.

Ví dụ, trong tình huống đưa tin về một cơn bão lớn, phóng viên hiện trường ghi hình, chụp ảnh, ghi âm và lập tức tải dữ liệu lên hệ thống quản lý dữ liệu số, kèm metadata (siêu dữ liệu) với đầy đủ thời gian, địa điểm, nguồn, từ khóa, bản quyền... Biên tập viên tại tòa soạn tiếp nhận tư liệu trên hệ thống điều hành tòa soạn (NRCS), biên soạn bản tin “nóng”, “breaking news”, gắn hình ảnh hoặc video và lên lịch xuất bản đa nền tảng. Nhờ hệ thống quản trị nội dung (CMS), nội dung chỉ cần biên tập một lần nhưng được tự động phân phối đồng thời, trang web cập nhật tức thời, ứng dụng di động gửi thông báo “đẩy”, các phương tiện truyền thông xã hội đăng clip ngắn kèm phụ đề, bản tin bao gồm cả mục “Breaking” trong ngày và ngày hôm sau tư liệu gốc tiếp tục được tái biên tập cho podcast, infographic và báo in (Hình 2). 

Hình 2: Quy trình sản xuất hội tụ với sự có mặt của hệ thống quản lý dữ liệu

Các hệ thống điều hành tòa soạn hội tụ hoạt động theo nguyên tắc “một lần sản xuất, đa nền tảng khai thác”, tự động hóa quy trình kiểm duyệt, biên tập, xuất bản và phân phối nội dung. Quy trình này thể hiện năng lực sản xuất đa nền tảng dựa trên tích hợp hệ thống điều hành tòa soạn (NRCS), lưu trữ tập trung (MAM/DAM) và hệ thống quản trị nội dung (CMS), giúp chuyển hóa một nguồn tư liệu duy nhất thành nhiều sản phẩm báo chí khác nhau, với tốc độ nhanh, chi phí tối ưu và vẫn bảo đảm tính xác thực, chất lượng nội dung và sự nhất quán thương hiệu của tòa soạn. Mô hình này đã triển khai tại một số tòa soạn lớn, như Reuters, Bloomberg, Associated Press (AP). Ở Việt Nam, một số cơ quan báo chí, như VTV, VOV, VietnamPlus đã ứng dụng các hệ thống tương tự để quản lý kho dữ liệu ảnh, video.

(3) Biên tập và “đóng gói” nội dung theo kênh phát hành: Công đoạn biên tập trong môi trường số không chỉ dừng lại ở chỉnh sửa văn bản mà mở rộng sang biên tập số, bao gồm tối ưu hoá SEO, hình ảnh, đồ họa, metadata và trải nghiệm người dùng. Việc chuẩn hoá metadata giúp nội dung đạt tính nhất quán, chính xác và khả năng hiển thị cao trên các công cụ tìm kiếm. Bên cạnh đó, cần thiết lập nguyên tắc trong tái sử dụng nội dung nhằm duy trì chất lượng và tính sáng tạo, tránh tình trạng lặp lại hoặc lạm dụng tin, bài cũ, làm giảm tính đa dạng. Mỗi sản phẩm khi hoàn thiện cần được “đóng gói” theo đặc trưng của từng kênh phát hành báo in, điện tử, ứng dụng di động hay phương tiện truyền thông xã hội.     

(4) Xuất bản và phân phối: Hoạt động xuất bản trong môi trường truyền thông số vận hành theo nguyên tắc “số đầu tiên”, ưu tiên nền tảng trực tuyến trước khi triển khai trên các hình thức truyền thống. Bộ phận xuất bản chịu trách nhiệm điều phối trang chủ, ứng dụng, phương tiện truyền thông xã hội và hệ thống phân phối nội dung tự động, bảo đảm nhịp độ cập nhật linh hoạt, phản ứng nhanh với xu hướng công chúng. Một số cơ quan báo và đài phát thanh, truyền hình tại các tỉnh, thành phố vẫn bị ảnh hưởng bởi cách làm truyền thống, vì vậy chuyển đổi tư duy sản xuất sang mô hình cập nhật theo thời gian thực là yêu cầu cấp thiết. Mỗi sản phẩm báo chí, truyền thông, từ bài báo, tin, bài trên truyền hình, phát thanh đến video ngắn, podcast, bản tin di động cần được định hình như một “giải pháp thông tin” mang lại giá trị thiết thực cho công chúng, góp phần củng cố thương hiệu, doanh thu và năng lực cạnh tranh của tòa soạn.

(5) Đo lường và cải thiện: Trong hoạt động báo chí hiện đại, quá trình sản xuất và phân phối nội dung được dẫn dắt bởi nhu cầu, thói quen và hành vi của công chúng. Việc đo lường hiệu quả sau xuất bản, thông qua các chỉ số, như lượng truy cập, thời gian đọc, tỷ lệ chia sẻ và mức độ tương tác…, không chỉ phục vụ mục tiêu thống kê mà còn là cơ sở điều chỉnh chiến lược nội dung và trải nghiệm người dùng.   

Một số mô hình tòa soạn hội tụ trên thế giới và gợi mở cho Việt Nam

Quan điểm tòa soạn hội tụ của Hiệp hội Báo chí và Xuất bản tin tức thế giới (WAN-INFRA)

Về bản chất, tòa soạn hội tụ không chỉ là gom các cơ quan báo in, phát thanh, truyền hình, báo điện tử, các phòng, ban vào nhau một cách cơ học, mà là chuyển từ sản xuất “tin, bài” sang “sản phẩm”, đo bằng tác động trên từng phân khúc công chúng. Dough Smith, cố vấn của Hiệp hội Báo chí và Xuất bản Tin tức Thế giới đã đề ra 7 nguyên tắc trong việc triển khai tòa soạn hội tụ, bao gồm: Phục vụ nhóm độc giả mục tiêu cụ thể; xuất bản đúng nền tảng độc giả sử dụng; quy trình nhịp nhanh, liên tục; khai thác dữ liệu để ra quyết định; đổi mới doanh thu số; tối ưu trải nghiệm; tổ chức và kỹ năng phù hợp⁽⁴⁾. Mô hình 7 nguyên tắc này được đưa vào chương trình tập huấn của Diễn đàn Tổng Biên tập Thế giới, tại 18 tòa soạn ở châu Âu, áp dụng vào xây dựng sản phẩm mới và củng cố kết nối với khán giả. Các nội dung tập huấn nhấn mạnh nguyên tắc “khán giả là trước hết” và khẳng định, trung tâm sản xuất tin tức hội tụ và tích hợp AI là lực đẩy để thay đổi quy trình chứ không chỉ là công cụ rời rạc⁽⁵⁾.

Mô hình RAOOI (Nguyên tắc đo lường hiệu quả thông tin) do Dough Smith và đồng nghiệp Charlie Baum xây dựng, bao gồm: nguồn lực, hoạt động, đầu ra, kết quả, tác động, được sử dụng trong các chương trình đào tạo của WAN-IFRA tại các tòa soạn ở châu Âu. Điểm cốt lõi của mô hình “Nguyên tắc đo lường hiệu quả thông tin”, đó là, thay vì “cam kết thay đổi”, tòa soạn phải “cam kết kết quả, hiệu năng”, ý tưởng không tự triển khai mà phải là con người triển khai. Mô hình “Nguyên tắc đo lường hiệu quả thông tin” buộc đội ngũ làm việc gắn từng hoạt động với kết quả đo được và tác động xã hội cuối cùng. Bối cảnh số, AI và biến động mô hình kinh doanh làm tăng độ phức tạp của vấn đề và độ phức tạp của hợp tác; quyết định “đúng” chưa đủ, nếu không chuyển hóa thành hành vi, kỹ năng và quy trình mới. Mô hình “Nguyên tắc đo lường hiệu quả thông tin” giải bài toán “quyết định không tự thực thi” bằng cách trả lời cho câu hỏi: Việc làm hôm nay đang tạo ra kết quả gì cho khán giả/ tăng doanh thu ra sao và tác động như thế nào tới cộng đồng⁽⁶⁾.

Mô hình tòa soạn hội tụ và quy trình sản xuất tin tích hợp của David Brewer⁽⁷⁾

Mô hình tòa soạn hội tụ thể hiện sự chuyển đổi từ cấu trúc tòa soạn riêng biệt sang một hệ thống tích hợp đa nền tảng. Trung tâm của mô hình là “nơi tiếp nhận và đầu ra”, hay còn được gọi là “superdesk” - bộ phận điều phối tập trung, nơi mọi quyết định biên tập được thống nhất dựa trên giá trị tin tức, đặc điểm của từng nền tảng và nhu cầu của khán giả. Bộ phận điều phối tập trung đóng vai trò như “trái tim” của tòa soạn, kết nối các nguồn tin với các nhóm sản xuất chuyên biệt, bảo đảm rằng mỗi câu chuyện được xử lý một lần nhưng có thể tái sử dụng và tùy chỉnh để xuất bản trên nhiều kênh khác nhau⁽⁸⁾(Hình 3).

Hình 3: Sơ đồ tổng thể tòa soạn hội tụ đa nền tảng - Quy trình sản xuất hội tụ của David Brewer (Nguồn: Media Helping Media)

Trong mô hình trên, tòa soạn là một quy trình chuỗi dây chuyền gồm 2 giai đoạn chính: “Tiếp nhận và đầu ra” và “Sản xuất”. Trong giai đoạn đầu, thông tin được tiếp nhận, chọn lọc và hoạch định ở bộ phận điều phối tập trung, với sự tham gia của các biên tập viên - những người phụ trách từng loại hình truyền hình, phát thanh, in, tương tác. Khi đã có quyết định biên tập, luồng công việc được chuyển sang giai đoạn sản xuất, nơi các nhóm chuyên môn hóa xử lý nội dung, thiết kế và xuất bản. Dòng phản hồi hai chiều giúp cập nhật liên tục về hiệu quả tiếp cận, cho phép điều chỉnh chiến lược nội dung theo dữ liệu và xu hướng khán giả.               

Điểm khác biệt cốt lõi của mô hình “tòa soạn hội tụ đa nền tảng” nằm ở bộ phận “Tiếp nhận và đầu ra”, được tổ chức và vận hành như “nhịp tin 24/7” của toàn bộ hệ thống. Bộ phận này đóng vai trò tương tự một tổng đài trung tâm, chịu trách nhiệm tiếp nhận, xác thực và điều phối thông tin từ nhiều nguồn: phóng viên, cơ quan thường trú, cộng tác viên và phương tiện truyền thông xã hội. Mọi dữ liệu sau khi được thu thập đều được xử lý theo quy trình “một cửa”: tiếp nhận - xử lý - phân phối, bảo đảm tính nhất quán, tốc độ và hiệu quả trong dòng chảy thông tin. Khác với mô hình truyền thống nơi mỗi ban, phòng sản xuất riêng cho từng loại hình báo in, phát thanh, truyền hình, phương tiện truyền thông xã hội, ở mô hình hội tụ, toàn bộ nội dung được sản xuất tập trung tại bộ phận này để có thể tái sử dụng linh hoạt trên nhiều nền tảng.

Tiếp theo là bộ phận “sản xuất” chuyên sâu của từng loại hình, nơi các dòng nội dung được phân tách theo nhóm sản phẩm. Chẳng hạn, nhóm báo in/PDF tập trung vào các sản phẩm chuyên sâu, như longform, phóng sự, phân tích, hoặc các số cuối tuần, những ấn phẩm “lưu giữ” người đọc, hướng tới giá trị chiều sâu và tính sáng tạo⁽⁹⁾. Nhóm radio/podcast đảm nhiệm sản xuất bản tin hằng ngày và các chuyên đề, đáp ứng xu hướng nghe nội dung trong di chuyển, học tập, thể thao của công chúng trẻ. Đây cũng là kênh hiệu quả để tăng cường sức lan tỏa của thương hiệu tòa soạn⁽¹⁰⁾. Nhóm truyền hình phụ trách sản xuất bản tin chính như bản tin thời sự 19h, bản tin địa phương... Nhóm này cũng đồng thời thực hiện chuyển đổi nội dung sang dạng clip ngắn (2-5 phút) cho YouTube hoặc đoạn nổi bật (30-60 giây) phù hợp với Shorts, Reels và TikTok. Bên cạnh đó, nhóm chuyên trách phương tiện truyền thông xã hội và video ngắn đảm nhiệm sáng tạo nội dung thiết kế riêng cho từng nền tảng. Cụ thể, Facebook ưu tiên các bài viết tương tác, chia sẻ; TikTok tập trung vào clip ngắn, bắt xu hướng nhanh; YouTube phù hợp với video dài hoặc chuyên đề theo dạng chuỗi.

Với quy trình này, nội dung thông tin báo chí không chỉ được chuyển thể sang các hình thức khác nhau, mà còn được thiết kế từ đầu theo văn hoá tiêu thụ riêng của từng nền tảng, bao gồm định dạng, nhịp, giọng điệu, tín hiệu thuật toán và hành vi người dùng. Nhờ đó, từ một sự kiện duy nhất, tòa soạn có thể tạo ra gói truyền thông đa nền tảng, phù hợp với hành vi tiếp nhận và thói quen tương tác của từng nhóm công chúng mục tiêu.

Mô hình hội tụ này được áp dụng rộng rãi ở các tòa soạn trên thế giới đã khẳng định sự tối ưu hóa nguồn lực và loại bỏ trùng lặp nội dung, định hình một văn hóa làm báo hội tụ, nơi nhà báo phải tư duy đa nền tảng, phối hợp liên tục và hiểu rõ hành vi khán giả trên từng kênh. So với tòa soạn truyền thống với quy trình tuần tự và ít tương tác, tòa soạn hội tụ hướng tới tốc độ, sự linh hoạt và khả năng phối hợp chiến lược giữa các bộ phận. Đây là bước chuyển tất yếu trong kỷ nguyên số, khi tin tức không chỉ là nội dung được sản xuất mà là dòng thông tin liên tục được quản trị, đo lường và tối ưu hóa theo nhu cầu người dùng.

Việc áp dụng mô hình tòa soạn hội tụ mang lại nhiều hàm ý quan trọng cho quản trị báo chí tại Việt Nam:

Thứ nhất, mô hình tòa soạn hội tụ hiện đại vận hành theo nguyên tắc “công chúng đầu tiên”, lấy công chúng làm trung tâm trong mọi hoạt động sản xuất nội dung. Thay vì cách tiếp cận truyền thống, công chúng thụ động tiếp nhận nội dung của tòa soạn, quy trình biên tập được định hướng bởi dữ liệu và nhu cầu thực tế của người dùng. 

Thứ hai, nguyên tắc “một nội dung nhiều nền tảng” được áp dụng nhằm tối ưu hóa giá trị thông tin và mở rộng độ phủ nội dung có thể được nhờ cách “đóng gói” thành nhiều định dạng khác nhau: bài báo in, phóng sự truyền hình, podcast ngắn, infographic, video dọc cho TikTok hoặc YouTube ngắn, bài đăng phương tiện truyền thông xã hội kèm ảnh. Cách tiếp cận này cho phép cùng một nguồn dữ liệu được tái sử dụng sáng tạo, phù hợp với đặc trưng tiêu thụ nội dung của từng nền tảng.

Thứ ba, nguồn lực sản xuất được tối ưu hóa nhờ cơ chế phối hợp tập trung. Thay vì tình trạng một nhóm phóng viên viết một số phiên bản cho cùng một sự kiện ở các kênh khác nhau, mô hình hội tụ tổ chức một nhóm phóng viên phụ trách hiện trường, sau đó bộ phận tiếp nhận tin tức điều phối và xử lý nội dung để tạo ra nhiều sản phẩm đa định dạng. Điều này giúp giảm trùng lặp, tiết kiệm chi phí, đồng thời nâng cao tính chuyên nghiệp và tính nhất quán thông tin.

Thứ tư, yếu tố nhanh và linh hoạt trở thành ưu tiên trong quy trình xuất bản. Những thông tin “nóng” có thể được phát hành tức thời trên TikTok hoặc Facebook để thu hút sự chú ý, sau đó được phát triển thành bài phân tích chuyên sâu trên báo in hoặc ấn phẩm cuối tuần bảo đảm cả tốc độ lẫn chiều sâu.

Thứ năm, mô hình tòa soạn hội tụ giúp tăng cường tác động xã hội của nội dung, khi thông điệp được truyền tải đúng đối tượng, thời điểm, nền tảng. Việc kết hợp phân tích dữ liệu người dùng, tối ưu thuật toán phân phối và thiết kế nội dung theo hành vi công chúng giúp gia tăng khả năng lan tỏa và gắn kết.

Thứ sáu, đa dạng hóa nguồn doanh thu là một hệ quả tất yếu của quá trình hội tụ. Các hình thức như quảng cáo tự nhiên, nội dung gắn thương hiệu, chương trình âm thanh hoặc đối thoại được tài trợ và livestream sự kiện trở thành kênh thu mới, góp phần củng cố tính bền vững của mô hình kinh tế báo chí trong kỷ nguyên số.

Chuyển đổi sang mô hình tòa soạn hội tụ đa nền tảng là xu thế tất yếu trong tiến trình hiện đại hóa báo chí Việt Nam. Tuy nhiên, để quá trình này diễn ra hiệu quả, phù hợp với điều kiện thực tiễn và giữ vững định hướng chính trị, các cơ quan báo chí cần đặt quá trình đổi mới dưới sự lãnh đạo toàn diện của Đảng và sự quản lý thống nhất của Nhà nước. Đây là yếu tố then chốt bảo đảm báo chí vừa phát triển chuyên nghiệp, hiện đại, vừa giữ vững tôn chỉ, mục đích và bản chất cách mạng. Để quá trình này đạt hiệu quả, cần hội tụ một số điều kiện chủ yếu sau:

Một là, khẳng định vai trò tiên phong của lãnh đạo tòa soạn: tổng biên tập, bộ biên tập và ban giám đốc phải là những người đi đầu trong đổi mới tư duy, tổ chức và quản trị tòa soạn, vừa kiên định về chính trị, vừa nhạy bén trong công nghệ. Họ không chỉ hoạch định chiến lược mà còn trực tiếp giám sát, tháo gỡ khó khăn, truyền cảm hứng và tạo động lực cho đội ngũ. Sự cam kết mạnh mẽ ở cấp lãnh đạo là điều kiện tiên quyết để mô hình hội tụ đi vào thực chất, tránh tình trạng thí điểm nửa vời. 

Hai là, phát triển đội ngũ phóng viên, biên tập viên đa năng. Trong kỷ nguyên số, nhà báo không còn giới hạn ở vai trò viết tin, bài, sản xuất cho một loại hình báo chí mà phải trở thành “nhà sáng tạo nội dung đa nền tảng”.  Cụ thể, nhà báo cần làm chủ một số kỹ năng, như viết, chụp, quay, dựng, livestream. Bên cạnh đó, họ cần có kiến thức về đặc điểm tiếp nhận của từng nền tảng để lựa chọn hình thức kể chuyện phù hợp. Việc đào tạo lại, bồi dưỡng kỹ năng số và nâng cao năng lực phân tích dữ liệu cho đội ngũ là điều kiện tiên quyết để bảo đảm tính chuyên nghiệp và khả năng thích ứng nhanh.

Ba là, đầu tư công nghệ và hạ tầng số đồng bộ. Công nghệ là nền tảng vật chất kỹ thuật của tòa soạn hội tụ. Hệ thống quản trị nội dung (CMS) hiện đại, công cụ AI, phân tích dữ liệu và thiết bị tác nghiệp di động là những yếu tố thiết yếu. AI và dữ liệu lớn cần trở thành “xương sống” giúp chuẩn hóa quy trình, rút ngắn thời gian và tối ưu hóa phân phối nội dung. Tuy nhiên, công nghệ không thay thế con người, yếu tố quyết định vẫn là nhà báo, người làm chủ công nghệ, định hướng thông tin theo tư tưởng, quan điểm của Đảng.

Bốn là, việc tổ chức lại quy trình sản xuất theo mô hình hội tụ, trong đó bộ phận sản xuất tin tức hội tụ đóng vai trò trung tâm xử lý, điều phối và phân phối nội dung tập trung. Bộ phận này tiếp nhận thông tin từ nhiều nguồn, biên tập, sản xuất, phân phối phù hợp với từng nền tảng. Mô hình này giúp bảo đảm sự thống nhất trong chỉ đạo, sự linh hoạt trong sản xuất và sự chính xác trong định hướng thông tin.

Năm là, thiết lập cơ chế phối hợp và tiêu chuẩn hóa quy trình. Việc ban hành quy định “một sự kiện, nhiều định dạng, nhiều nền tảng” là giải pháp quan trọng để chuẩn hóa quy trình, tránh trùng lặp và tăng hiệu suất. Quy trình này giúp mỗi thông tin, sự kiện được lan tỏa đồng bộ, đúng định hướng và đúng đối tượng công chúng trong toàn bộ hệ sinh thái truyền thông số.

Mô hình trung tâm sản xuất hội tụ với sự trợ kỹ thuật và AI là hướng tổ chức sản xuất nội dung báo chí tất yếu và phù hợp với xu thế phát triển của nền báo chí hiện đại. Mô hình này cho phép tập trung nguồn lực, tối ưu hóa quy trình, mở rộng khả năng phân phối linh hoạt trên đa nền tảng và nâng cao hiệu quả lan tỏa thông tin trong xã hội. Đặc biệt, trong bối cảnh thực hiện các chủ trương, quy hoạch và định hướng mới của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về tổ chức, sắp xếp hệ thống báo chí với yêu cầu tinh gọn, chuyên nghiệp hóa và nâng cao hiệu quả hoạt động báo chí theo chỉ đạo của Đảng, việc xây dựng các trung tâm sản xuất hội tụ không chỉ là giải pháp kỹ thuật nghiệp vụ, mà còn là yêu cầu chính trị tất yếu nhằm phát huy sức mạnh tập trung, bảo đảm tính thống nhất trong chỉ đạo, quản lý và định hướng thông tin. Nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện về nhân lực, công nghệ, cơ chế phối hợp và quản trị nội dung, báo chí Việt Nam hoàn toàn có thể chuyển hóa thách thức của thời đại số thành cơ hội phát triển mới, khẳng định vai trò dẫn dắt, định hướng dư luận xã hội, củng cố niềm tin của công chúng và thực hiện tốt sứ mệnh là tiếng nói của Đảng, Nhà nước và nhân dân trong kỷ nguyên hội tụ và chuyển đổi số toàn diện./.

-------------------

(1) Simon Kemp: “Digital 2025: Vietnam” (Tạm dịch: Kỹ thuật số 2025: Việt Nam), DataReportal, ngày 3-3-2025, https://datareportal.com/reports/digital-2025-vietnam
(2) Khánh An: “Miếng bánh” kinh tế báo chí trong giai đoạn bùng nổ mạng xã hội”, Báo Lao động điện tử, ngày 9-11-2024, https://laodong.vn/kinh-doanh/mieng-banh-kinh-te-bao-chi-trong-giai-doan-bung-no-mang-xa-hoi-1418967.ldo
(3) Quyết định số 348/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ: Phê duyệt Chiến lược chuyển đổi số báo chí đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, Báo điện tử Chính phủ, https://chinhphu.vn/?pageid=27160&docid=207701
(4), (6) “RAOOI- A strategic, practical tool for newsroom managers” (Tạm dịch: RAOOI: Một công cụ chiến lược, thiết thực dành cho các nhà quản lý phòng tin tức), World Association of News Publishers (WAN-IFRA), ngày 1-9-2023, https://wan-ifra.org/2023/09/raooi-a-strategic-practical-tool-for-newsroom-managers/
(5) “New WAN-IFRA report: How to navigate sustained newsroom transformation” (Tạm dịch: Báo cáo mới của WAN-IFRA: Cách thức điều hướng quá trình chuyển đổi phòng tin tức bền vững), World Association of News Publishers (WAN-IFRA), ngày 30-1-2025, https://wan-ifra.org/2025/01/new-wan-ifra-report-how-to-navigate-sustained-newsroom-transformation/
(7) David Brewer là chuyên gia người Anh, đã có nhiều năm làm việc trong lĩnh vực báo chí và quản lý ở các loại hình báo in, phát thanh - truyền hình và báo điện tử. Ông từng làm Tổng Biên tập điều hành của BBC Online, Tổng Biên tập điều hành của CNN.com International khu vực EMEA; đảm nhiệm vai trò Tổng Biên tập điều hành khi ra mắt CNN Arabic tại Dubai và là cố vấn khởi động cho kênh Al Jazeera English tại Qatar. Ông tham gia giảng dạy và đào tạo báo chí trên toàn thế giới, trong đó có Việt Nam (2008 - 2018)
(8) David Brewer: “Creating a converged news operation” (Tạm dịch: Tạo ra một hoạt động tin tức hội tụ), Media Helping Media, 2023, https://mediahelpingmedia.org/strategy/creating-a-converged-news-operation
(9) Special Edition of  Innovation in News Media World Report (Tạm dịch: Phiên bản đặc biệt của Báo cáo thế giới về đổi mới trong phương tiện truyền thông tin tức), https://carta.fiu.edu/wp-content/uploads/2020/10/REIMAGINING-THE-NEWS-INNOVATION-WAN-IFRA-2020.pdf
(10) “Case Studies” (Tạm dịch: Nghiên cứu điển hình), World Association of News Publishers (WAN-IFRA), https://wan-ifra.org/cases/casestudies