Tỉnh Ninh Bình phát huy vai trò ngày càng quan trọng trong vùng đồng bằng Bắc Bộ

Nhờ hệ thống giao thông thuận lợi như quốc lộ 1A, đường cao tốc Bắc - Nam và tuyến đường sắt Thống Nhất, tỉnh Ninh Bình trở thành điểm giao thương, liên kết kinh tế - văn hóa. Theo Nghị quyết số 30-NQ/TW, của Bộ Chính trị, ngày 23-11-2022, về phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh vùng đồng bằng sông Hồng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, tỉnh Ninh Bình được định hướng trở thành đầu mối giao thương giữa vùng Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, trung tâm du lịch sinh thái - văn hóa - lịch sử tầm quốc gia và quốc tế, cực tăng trưởng mới trong vùng.

Vai trò Ninh Bình trong vùng đồng bằng Bắc Bộ

Vai trò trong phát triển bền vững với bảo tồn các giá trị lịch sử - văn hóa

Ninh Bình là vùng đất “địa linh nhân kiệt” với Cố đô Hoa Lư chứa đựng nhiều giá trị lịch sử, kiến trúc và tôn giáo tiêu biểu. Tính kết nối mang ý nghĩa tâm linh về một cố đô đã tạo nên một giá trị lớn, trong đó, mỗi người dân Việt Nam đến với Ninh Bình đều cảm nhận sâu sắc với không gian lịch sử đậm nét truyền thống. Cố đô Hoa Lư là biểu tượng thiêng liêng gắn liền với công cuộc dựng nước và giữ nước, là nơi hun đúc tinh thần độc lập, tự cường và ý chí thống nhất quốc gia. Không gian tâm linh gắn với các đền thờ vua Đinh Tiên Hoàng, vua Lê Đại Hành, những vị anh hùng dân tộc có công lớn trong việc thống nhất đất nước và đặt nền móng cho chế độ phong kiến độc lập, cùng hệ thống chùa chiền cổ kính, không chỉ là điểm hành hương của người dân Ninh Bình mà còn thu hút đồng bào từ khắp vùng đồng bằng Bắc Bộ và cả nước. Hằng năm, lễ hội truyền thống Trường Yên (lễ hội Cố đô Hoa Lư) trở thành dịp kết nối cộng đồng, tri ân tổ tiên, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn” - một giá trị văn hóa đặc sắc của người Việt. Như vậy, tỉnh Ninh Bình không chỉ là điểm kết nối về mặt địa lý, mà còn là trung tâm kết nối tâm linh, lịch sử và văn hóa, góp phần củng cố bản sắc và chiều sâu tinh thần cho cả vùng đồng bằng Bắc Bộ. Truyền thuyết dân gian về Vua Đinh dẹp loạn 12 sứ quân, câu chuyện “cờ lau tập trận” thời niên thiếu… vẫn được truyền miệng qua các thế hệ, trở thành chất liệu văn hóa - lịch sử phong phú, góp phần bồi đắp tâm hồn và ý thức cội nguồn cho nhân dân vùng châu thổ sông Hồng. Chính nhờ không gian văn hóa - tâm linh ấy, tỉnh Ninh Bình trở thành nơi gặp gỡ giữa quá khứ và hiện tại, giữa con người với lịch sử, đồng thời là điểm kết nối tinh thần sâu sắc của cư dân trong toàn vùng Bắc Bộ.

Tỉnh Ninh Bình có hệ sinh thái đặc sắc (rừng núi đá vôi, hệ đầm hồ) đóng vai trò quan trọng trong bảo vệ môi trường sinh thái vùng. Là trung tâm bảo tồn và phát huy các giá trị lịch sử - văn hóa đặc trưng của vùng châu thổ sông Hồng.

Quần thể danh thắng Tràng An - di sản thế giới, cùng các điểm du lịch như chùa Bái Đính, Tam Cốc - Bích Động, góp phần đưa tỉnh Ninh Bình trở thành trung tâm du lịch sinh thái - văn hóa tầm quốc gia và quốc tế. Trong bối cảnh phát triển mới của vùng, Ninh Bình đang được xác định là cực tăng trưởng mới, giữ vai trò kết nối và thúc đẩy phát triển bền vững cho toàn bộ khu vực Đồng bằng Bắc Bộ.

Quần thể danh thắng Tràng An - di sản kép thế giới được UNESCO công nhận, với hệ thống núi đá vôi, hang động và rừng ngập nước hiếm có, góp phần duy trì cân bằng sinh thái cho cả khu vực. Đây không chỉ là khu bảo tồn thiên nhiên mà còn là mô hình kết hợp hài hòa giữa bảo vệ môi trường và phát triển du lịch bền vững.

Trong kỷ nguyên mới, khi Việt Nam đẩy mạnh hội nhập và phát triển kinh tế - xã hội bền vững, di sản văn hóa của tỉnh Ninh Bình không chỉ là nền tảng tinh thần, mà còn trở thành nguồn lực kinh tế quan trọng. Sự kiện Quần thể danh thắng Tràng An được công nhận di sản thế giới hỗn hợp đầu tiên của Việt Nam khi đáp ứng cả hai yếu tố nổi bật về văn hóa và thiên nhiên, là di sản thế giới kép đầu tiên và duy nhất ở khu vực Đông Nam Á năm 2014 đã mở ra hướng đi mới cho du lịch văn hóa - sinh thái của tỉnh. Tỉnh Ninh Bình hiện nay chú trọng bảo tồn, phát huy giá trị di sản gắn với phát triển du lịch bền vững, tạo việc làm, thu hút đầu tư và nâng cao vị thế trên bản đồ du lịch quốc gia và quốc tế. Như vậy, di sản văn hóa không chỉ giữ vai trò gìn giữ quá khứ mà còn trở thành động lực phát triển kinh tế - xã hội trong kỷ nguyên phát triển mới của tỉnh. Những di sản này góp phần lan tỏa giá trị văn hóa Việt ra thế giới, đồng thời thúc đẩy liên kết vùng trong phát triển kinh tế - du lịch - văn hóa một cách bền vững.

Vai trò mới trong bối cảnh phát triển toàn diện kinh tế - xã hội vùng

Tỉnh Ninh Bình có tính kết nối vùng cao về giao thông, đóng vai trò như một “cửa ngõ” chiến lược phía Nam của đồng bằng Bắc Bộ, tạo điều kiện thuận lợi cho liên kết và phát triển kinh tế - xã hội trong vùng và liên vùng. Hệ thống giao thông của tỉnh tương đối hoàn chỉnh và hiện đại, với các trục giao thông huyết mạch quốc gia chạy qua như quốc lộ 1A, đường sắt Bắc - Nam, cao tốc Bắc - Nam (Mai Sơn - quốc lộ 45) và quốc lộ 10. Những tuyến đường này không chỉ kết nối tỉnh Ninh Bình với thủ đô Hà Nội và các tỉnh đồng bằng, mà còn mở rộng liên kết xuống Thanh Hóa, Nghệ An và vùng Bắc Trung Bộ. Ngoài ra, Ninh Bình còn có lợi thế gần các cảng biển lớn (như cảng Hải Phòng, cảng Nghi Sơn), thuận tiện cho giao thương hàng hóa nội địa và quốc tế. Sự phát triển mạnh mẽ của hạ tầng giao thông không chỉ tạo điều kiện thu hút đầu tư vào các khu công nghiệp, khu du lịch của tỉnh, mà còn thúc đẩy quá trình liên kết vùng, hỗ trợ phát triển chuỗi cung ứng, nâng cao vai trò động lực của tỉnh Ninh Bình trong phát triển chung của toàn vùng đồng bằng Bắc Bộ và các vùng lân cận.

Lợi thế về giao thông đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, du lịch của tỉnh Ninh Bình. Với hệ thống hạ tầng giao thông ngày càng hoàn thiện và hiện đại, như cao tốc Bắc - Nam, quốc lộ 1A, đường sắt Bắc - Nam, tỉnh Ninh Bình trở thành điểm đến thuận lợi cho du khách trong nước và quốc tế. Sự kết nối nhanh chóng với Hà Nội, Hải Phòng, Thanh Hóa và các trung tâm kinh tế - văn hóa khác giúp gia tăng lượng khách du lịch, tạo điều kiện để các di sản văn hóa, danh thắng như Tràng An, Cố đô Hoa Lư, chùa Bái Đính, Tam Cốc - Bích Động được quảng bá rộng rãi và khai thác hiệu quả. Không chỉ dừng lại ở việc phát triển du lịch, hạ tầng giao thông còn góp phần đưa các giá trị văn hóa truyền thống (lễ hội, ẩm thực, nghệ thuật dân gian…) tiếp cận gần hơn với cộng đồng trong và ngoài nước, qua đó nâng cao nhận thức về bảo tồn di sản. Đồng thời, giao thông thuận lợi cũng tạo điều kiện thu hút đầu tư vào các dự án bảo tồn, tôn tạo di tích và phát triển du lịch sinh thái - văn hóa bền vững. Nhờ đó, tỉnh Ninh Bình không chỉ giữ gìn được bản sắc văn hóa dân tộc mà còn phát huy được giá trị di sản thành động lực phát triển kinh tế - xã hội của địa phương và toàn vùng đồng bằng Bắc Bộ.

Với vị trí cửa ngõ phía Nam của vùng, Ninh Bình còn là cực tăng trưởng kinh tế mới, đóng góp tích cực vào cơ cấu kinh tế của vùng. Tỉnh đang chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đồng thời phát huy mạnh mẽ tiềm năng du lịch sinh thái và văn hóa dựa trên hệ thống di sản phong phú, tạo động lực thúc đẩy phát triển dịch vụ và ngành công nghiệp không khói. Ngoài ra, tỉnh đang khai thác mạnh mẽ tiềm năng các khu công nghiệp. Qua đó, từng bước trở thành trung tâm quan trọng trong liên kết vùng, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững cho toàn vùng đồng bằng Bắc Bộ.

Một số nhiệm vụ, giải pháp thời gian tới để phát huy hơn nữa vai trò tỉnh Ninh Bình trong vùng Đồng bằng Bắc Bộ

Một là, để tiếp tục khai thác các tiềm năng, giá trị từ lịch sử - văn hóa vào phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, Ninh Bình cần tập trung vào một số nhiệm vụ và giải pháp trọng tâm dưới đây:

Bảo tồn và phát huy giá trị di sản một cách bền vững: Kiên trì giữ gìn, tu bổ, tôn tạo các di tích lịch sử - văn hóa như Cố đô Hoa Lư, chùa Bái Đính, Tràng An… đúng quy định, tránh thương mại hóa và làm biến dạng không gian văn hóa. Kết hợp giữa bảo tồn di sản với khai thác du lịch theo hướng sinh thái - trải nghiệm - giáo dục văn hóa.

Đầu tư phát triển du lịch văn hóa - tâm linh chất lượng cao: Xây dựng sản phẩm du lịch đặc thù gắn với di sản, lễ hội, ẩm thực, làng nghề truyền thống, tránh trùng lặp và đơn điệu. Phát triển du lịch theo mô hình “Du lịch xanh - Du lịch thông minh”, nâng cao chất lượng dịch vụ, hạ tầng, nguồn nhân lực.

Đẩy mạnh truyền thông, quảng bá hình ảnh văn hóa Ninh Bình: Tăng cường ứng dụng công nghệ số, chuyển đổi số trong bảo tồn, trưng bày, giới thiệu di sản (thực tế ảo, tour 3D…). Xây dựng các chương trình truyền hình, phim tài liệu, ấn phẩm số hóa nhằm đưa hình ảnh di sản Ninh Bình đến gần hơn với công chúng trong nước và quốc tế.

Gắn kết phát triển văn hóa với giáo dục truyền thống và cộng đồng: Lồng ghép các giá trị di sản, truyền thống lịch sử vào giáo dục học đường, đặc biệt trong các trường học tại địa phương. Khuyến khích người dân địa phương tham gia hoạt động gìn giữ và phát huy văn hóa, biến văn hóa thành “tài sản sống” của cộng đồng.

Tăng cường liên kết vùng và hợp tác quốc tế: Chủ động liên kết với các tỉnh trong vùng đồng bằng Bắc Bộ và cả nước để hình thành các tuyến du lịch liên kết di sản. Mở rộng hợp tác với các tổ chức quốc tế như UNESCO, các tổ chức phát triển văn hóa - du lịch để học hỏi, tranh thủ nguồn lực, kinh nghiệm bảo tồn và quảng bá di sản.

Cơ chế, chính sách đồng bộ, lâu dài: Hoàn thiện các cơ chế ưu đãi, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp và cộng đồng tham gia vào bảo tồn, phát triển văn hóa - du lịch. Bố trí nguồn lực tài chính ổn định cho hoạt động nghiên cứu, kiểm kê, phục dựng, bảo tồn văn hóa truyền thống và di sản. Để văn hóa thực sự trở thành động lực nội sinh cho phát triển kinh tế - xã hội, tỉnh Ninh Bình không chỉ cần bảo tồn, mà phải sáng tạo, thích ứng và hội nhập, biến giá trị văn hóa thành “nguồn lực mềm” có sức lan tỏa trong đời sống hiện đại.

Hai là, để tiếp tục khẳng định vai trò trong vùng, tỉnh Ninh Bình cần chủ động tập trung vào những nhiệm vụ, giải pháp sau:

Phát triển hạ tầng giao thông đồng bộ, hiện đại: Đẩy nhanh tiến độ xây dựng, nâng cấp các tuyến đường huyết mạch kết nối Ninh Bình với Hà Nội, các tỉnh lân cận và vùng Bắc Trung Bộ. Tăng cường phát triển giao thông công cộng, kết nối đa phương thức nhằm tạo thuận lợi cho lưu thông hàng hóa, du khách và cư dân. Khai thác hiệu quả các tuyến đường sắt, cảng biển gần kề để mở rộng liên kết giao thương trong và ngoài vùng.

Thúc đẩy liên kết vùng và hợp tác phát triển kinh tế - xã hội: Tăng cường hợp tác với các tỉnh trong vùng đồng bằng Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ nhằm xây dựng chuỗi giá trị sản phẩm đặc thù, phát triển du lịch liên vùng. Phát triển các khu công nghiệp, cụm công nghiệp tập trung, gắn kết mạng lưới sản xuất, chuỗi cung ứng để nâng cao năng lực cạnh tranh vùng.

Đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa: Ưu tiên thu hút đầu tư vào công nghiệp chế biến, công nghệ cao, năng lượng tái tạo, logistics và dịch vụ chất lượng cao. Khuyến khích phát triển nông nghiệp công nghệ cao.

Bảo vệ môi trường và phát triển bền vững: Triển khai các giải pháp giảm thiểu ô nhiễm, bảo vệ hệ sinh thái, cảnh quan thiên nhiên. Ưu tiên phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, thân thiện với môi trường trong các ngành kinh tế chủ lực.

Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và hiệu quả quản lý nhà nước: Đào tạo, nâng cao kỹ năng cho lao động địa phương đáp ứng nhu cầu phát triển công nghiệp, dịch vụ, du lịch. Tăng cường hiệu quả quản lý, cải cách hành chính, tạo môi trường đầu tư thuận lợi, minh bạch, thân thiện./.