Tỉnh Quảng Ninh thực hiện tinh gọn, cải cách thể chế, hướng đến mô hình chính quyền tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả

1. Việc tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị với mục tiêu tạo ra một bộ máy “tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, phù hợp với thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.” Một trong những cột mốc quan trọng nhất cho định hướng này là Nghị quyết số 18-NQ/TW “Một số vấn đề về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả”. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, phát triển kinh tế - xã hội nhanh, đô thị hóa, biến đổi cơ cấu lao động và áp lực cải cách hành chính, việc tinh gọn không chỉ nhằm giảm đầu mối mà còn hướng đến nâng cao chất lượng quản trị, thích ứng với yêu cầu mới của phát triển.

Theo đó, một mô hình chính quyền tinh gọn - hiệu lực - hiện đại, cần tuân thủ một số nguyên tắc cơ bản, vừa mang tính lý luận công quyền, vừa phù hợp với điều kiện thực tiễn Việt Nam hiện nay:

Thứ nhất, bảo đảm phân quyền, phân cấp, minh bạch, trách nhiệm giải trình, gần dân, phục vụ dân. Đây là nguyên tắc nền tảng của quản lý công quyền hiện đại, giúp quyền lực không bị tập trung quá mức, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để chính quyền cơ sở hoạt động linh hoạt, kịp thời, hiệu quả.

Thứ hai, “tinh gọn bộ máy” không chỉ là giảm đầu mối, mà là tái cấu trúc chức năng, nhiệm vụ, quy trình làm việc, sắp xếp, hợp nhất, loại bỏ các chức năng trùng lặp, đồng thời chuẩn hóa biên chế, nâng cao năng lực cán bộ, tránh tình trạng “công vụ kiêm nhiệm, thiếu chuyên môn”. Điều này giúp bộ máy không chỉ nhẹ về hình thức mà mạnh về chuyên môn, hiệu quả.

Thứ ba, mô hình cần tích hợp mạnh mẽ quản trị số, chính quyền điện tử, dịch vụ công trực tuyến, chuyển đổi số nhằm rút ngắn thời gian, minh bạch hóa thông tin, dễ giám sát, giảm phụ thuộc vào bộ máy “giấy tờ, con người,” tăng cường hiệu lực, tính liêm chính, thuận tiện cho người dân và doanh nghiệp.

Thứ tư, cần mở rộng khả năng tham gia, giám sát của người dân và cộng đồng, thông qua cơ chế phản biện xã hội, giám sát cộng đồng, minh bạch thông tin, công khai quy trình, kết quả hoạt động giúp quyền lực được kiểm soát, trách nhiệm được xác định rõ, tránh quan liêu, trì trệ, lãng phí.

Thứ năm, phải đặt phục vụ dân sinh, phát triển bền vững, gần dân, linh hoạt, hiện đại lên trước hết, làm việc vì người dân, doanh nghiệp, phát triển địa phương, chứ không chỉ duy trì vì bộ máy nhà nước.

2. Trong bối cảnh đổi mới toàn diện, hội nhập quốc tế, phát triển nhanh, Việt Nam nói chung và tỉnh Quảng Ninh nói riêng cần một chính quyền tinh gọn nhưng linh hoạt, hiện đại, gần dân, hiệu quả, một bộ máy vừa đáp ứng nhu cầu kiểm soát đầu mối, giảm tầng nấc trung gian, tránh lãng phí nguồn lực vừa mở không gian cho sáng tạo, phát triển, công vụ chuyên nghiệp, phục vụ dân tốt hơn. 

Đặc biệt ở địa bàn như tỉnh Quảng Ninh có dân số đông, địa bàn rộng, bao gồm vùng biển, đảo, khu du lịch, đô thị, nông thôn việc áp dụng chính quyền tinh gọn, hiện đại giúp chính quyền dễ vận hành, linh hoạt, gần dân, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, đa dạng, phức tạp. Việc tinh gọn nếu chỉ dừng lại ở “cắt giảm đầu mối” mà không kèm theo chuẩn hóa, thể chế, nhân lực, công nghệ rất dễ dẫn đến yếu năng lực quản lý, trì trệ, lúng túng, giảm chất lượng công vụ, đặc biệt ở cấp xã, nơi tiếp nhận trực tiếp hồ sơ, thủ tục, dịch vụ công, phát triển cộng đồng, dân sinh.

Vì vậy, khi thực hiện mô hình, cần xây dựng đồng bộ, kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng, chuẩn hóa cán bộ; cơ chế tuyển dụng, luân chuyển, đánh giá, giám sát; bảo đảm biên chế phù hợp; phân cấp ngân sách, quyền hạn, trách nhiệm rõ ràng. Cần thể chế hóa mọi thay đổi thông qua luật, nghị định, văn bản hướng dẫn để tránh bất cập pháp lý; đồng thời thiết lập cơ chế minh bạch, giám sát, trách nhiệm giải trình để bảo vệ quyền lợi người dân, tránh lạm quyền, tiêu cực, quan liêu. Cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, xây dựng chính quyền điện tử, dịch vụ công trực tuyến, quản lý dữ liệu giúp rút ngắn thời gian, minh bạch thông tin, dễ giám sát, giảm chi phí, tăng hiệu quả. Cần phân cấp mạnh nhưng đồng thời kiểm soát, giám sát, phản biện xã hội, để quyền lực không bị lạm dụng; đảm bảo quyền lợi người dân, minh bạch, dân chủ cơ sở. Cuối cùng, cần có lộ trình rõ ràng, đánh giá định kỳ, sau mỗi giai đoạn đánh giá hiệu lực, hiệu quả, quyền lợi người dân, chất lượng dịch vụ để điều chỉnh kịp thời, phù hợp thực tế.

Việc “tinh gọn, cắt giảm đầu mối” có thể dẫn đến thiếu nhân lực, trì trệ, giảm chất lượng công vụ đặc biệt ở cấp cơ sở, nơi khối lượng công việc lớn, đa dạng. Tuy nhiên, nếu thực hiện đúng các đề xuất chuẩn hóa chức danh, nâng cao năng lực, phân cấp rõ, ứng dụng công nghệ thì không chỉ tránh được rủi ro mà có thể nâng cao chất lượng quản trị, tăng hiệu lực hoạt động, phục vụ dân tốt hơn. 

3. Việc thay đổi mô hình tổ chức chính quyền địa phương từ 3 cấp sang 2 cấp không chỉ thay đổi về tổ chức bộ máy, chức năng, nhiệm vụ của chính quyền địa phương các cấp mà còn làm thay đổi quy trình thủ tục, phương thức hoạt động và mối quan hệ phối hợp công tác giữa các cơ quan trong bộ máy hành chính nhà nước các cấp.

Một là, bộ máy đơn tầng với phân quyền mạnh

Thay vì duy trì hệ thống nhiều tầng nấc trung gian, nên xây dựng bộ máy đơn tầng rõ ràng: cấp tỉnh đảm nhiệm chức năng hoạch định chính sách, quản lý tổng thể, giám sát; cấp xã/phường (tức chính quyền cơ sở) đảm nhiệm chức năng quản lý gần dân, cung cấp dịch vụ công, phát triển cộng đồng, phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Trung gian không cần thiết nhất là cấp huyện - nên được loại bỏ để tránh chồng chéo, trì trệ và lan man nguồn lực.

Việc sắp xếp đơn vị hành chính, hợp nhất các đầu mối chức năng tương đồng, sau đó phân bổ lại biên chế tương ứng với khối lượng nhiệm vụ thực tế sẽ giúp bộ máy phù hợp hơn với thực tiễn, tránh duy trì đầu mối dư thừa.

Hai là, chuẩn hóa chức danh, chuyên môn hóa cán bộ - nâng cao chất lượng công vụ

Tinh gọn không có nghĩa là “rút người - giữ chức năng”; ngược lại, cần chuẩn hóa chức danh, chuyên môn hóa cán bộ, đảm bảo mỗi vị trí có năng lực phù hợp, chuyên sâu - đặc biệt ở cấp xã/phường nơi có rất nhiều đầu việc, từ hành chính, dân sinh, phát triển cộng đồng, phát triển kinh tế - xã hội, dịch vụ công. Cần có lộ trình đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao năng lực, phẩm chất, hiểu biết pháp luật, kỹ năng quản lý, ứng dụng công nghệ cho cán bộ; đồng thời xây dựng cơ chế tuyển chọn, đánh giá, luân chuyển để thu hút nhân lực giỏi, có tinh thần công vụ, trách nhiệm, tránh trì trệ, đối phó, kiêm nhiệm quá nhiều việc.

Mọi thay đổi về tổ chức bộ máy, phân cấp, phân quyền, mô hình chính quyền phải được thể chế hóa đầy đủ: qua luật, nghị định, văn bản quy phạm giúp hướng dẫn nhằm bảo đảm tính pháp lý, tránh “vùng trống quyền lực” hoặc chồng chéo quyền hạn. Cơ chế giám sát, kiểm tra, minh bạch, trách nhiệm giải trình phải được thiết lập đồng bộ, bảo đảm quyền lợi người dân, minh bạch hoạt động, tránh lạm quyền, tiêu cực, trì trệ.

Ba là, quản trị số, chính quyền điện tử, dịch vụ công hiện đại

Một chính quyền tinh gọn nên đi kèm với quản trị hiện đại: áp dụng công nghệ thông tin, số hóa hồ sơ, dịch vụ công trực tuyến, một cửa, xử lý hồ sơ nhanh, trả kết quả kịp thời, minh bạch - giảm thủ tục giấy tờ, giảm phụ thuộc vào bộ máy “giấy tờ truyền thống”.  Đặc biệt, với địa bàn rộng, dân cư phân bố đa dạng (như tỉnh có vùng biển, đảo, du lịch, đô thị, nông thôn), việc ứng dụng công nghệ giúp rút ngắn khoảng cách, tăng tiếp cận dịch vụ công của người dân, doanh nghiệp; giúp chính quyền vận hành linh hoạt, nhanh nhạy hơn; tăng hiệu quả quản lý, phục vụ.

Cấp xã/phường được trao quyền chủ động trong quy hoạch phát triển, dịch vụ công, phát triển cộng đồng, phát huy nguồn lực địa phương đồng thời có trách nhiệm rõ ràng, cùng với cơ chế kiểm soát, giám sát của cộng đồng, tổ chức chính trị - xã hội, bảo đảm quyền dân chủ, minh bạch, tránh lạm quyền, trì trệ. Việc phân cấp chính quyền nên đi cùng với phân cấp ngân sách, nhân lực, trách nhiệm để cấp xã thực sự có điều kiện hoạt động, thực thi chức năng, tránh hình thức, đối phó, trì hoãn.

Trong bối cảnh đổi mới toàn diện, phát triển nhanh, hội nhập sâu rộng, yêu cầu xây dựng bộ máy nhà nước không chỉ “tinh gọn” mà “hiện đại, hiệu lực, gần dân, minh bạch, linh hoạt” là hết sức cấp thiết. Mô hình chính quyền tinh gọn kèm quản trị hiện đại, phân quyền rõ, công vụ chuyên nghiệp, công nghệ thông tin và sự tham gia của người dân - như đề xuất ở trên - là hướng đi phù hợp, có tính khả thi cao và phù hợp với yêu cầu phát triển mới. Việc thực hiện không chỉ giúp giảm tầng nấc trung gian, tránh lãng phí, mà còn tạo nền tảng để phát huy năng lực quản trị nhà nước, tăng hiệu quả phục vụ dân, nâng cao chất lượng phát triển địa phương, thúc đẩy phát triển bền vững, giúp địa phương như Quảng Ninh và các tỉnh, thành khác, tiến gần hơn tới một chính quyền “hiện đại - minh bạch - hiệu quả - phục vụ dân”./.