Phát huy vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng

Chủ trì hội thảo có các đồng chí: Thượng tướng, PGS, TS Nguyễn Văn Thành, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Thứ trưởng Bộ Công an, Phó Chủ tịch chuyên trách Hội đồng Lý luận Trung ương; Trung tướng, PGS, TS Nguyễn Bá Hùng, Chính ủy Học viện Chính trị; PGS, TS Phạm Minh Tuấn, Phó Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản; Thiếu tướng, PGS, TS Nguyễn Huy Hoàng, Phó Giám đốc Học viện Chính trị.

Phát biểu khai mạc hội thảo, Trung tướng, PGS, TS Nguyễn Bá Hùng, Chính ủy Học viện Chính trị cho biết, Đại hội XIV của Đảng là dấu mốc có ý nghĩa đặc biệt trọng đại trong tiến trình phát triển của đất nước, mở ra kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc Việt Nam, với khát vọng xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc, có vị thế ngày càng cao trên trường quốc tế. Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã xác định rõ những quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp chiến lược nhằm phát huy tối đa nội lực, tranh thủ hiệu quả ngoại lực, trong đó khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được khẳng định là động lực chính để thúc đẩy đất nước phát triển nhanh và bền vững, là trụ cột trong chiến lược phát triển quốc gia, là yếu tố quyết định nâng cao năng lực cạnh tranh, khẳng định vị thế, uy tín Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Phát huy vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng là đặt lĩnh vực này vào vị trí trung tâm trong chiến lược phát triển đất nước, tạo động lực phát triển mới mang tính đột phá, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững đất nước trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược toàn cầu ngày càng gay gắt. Đây là con đường căn bản để khắc phục những hạn chế của mô hình tăng trưởng cũ, chuyển mạnh từ phát triển theo chiều rộng sang phát triển theo chiều sâu, dựa chủ yếu vào tri thức, công nghệ, dữ liệu và nguồn nhân lực chất lượng cao. Bên cạnh đó, phát huy vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số còn nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia, hiện đại hóa hoạt động của hệ thống chính trị, xây dựng Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm. Góp phần củng cố niềm tin xã hội, tăng cường kỷ cương, minh bạch, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Mục đích cao nhất là hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, hùng cường, thịnh vượng, đặc biệt là hướng vào thực hiện thắng lợi hai mục tiêu 100 năm.

Thực tiễn phát triển của thế giới cho thấy, quốc gia nào nắm bắt, làm chủ và phát huy được vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới, sáng tạo, quốc gia đó sẽ nắm giữ lợi thế cạnh tranh; đưa đất nước phát triển hưng thịnh. Đối với Việt Nam, yêu cầu phát huy vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là lựa chọn, mà là con đường tất yếu để rút ngắn khoảng cách phát triển, nâng cao năng lực tự chủ, tự cường, hiện thực hóa khát vọng xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc. Tuy nhiên, việc phát huy vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng là một cuộc cách mạng cả trong tư duy, nhận thức và hành động, đòi hỏi sự tham gia đồng bộ của nhiều chủ thể, từ cấp ủy, tổ chức đảng, cơ quan quản lý nhà nước, các cơ sở nghiên cứu, đào tạo, cộng đồng doanh nghiệp, đội ngũ trí thức, nhà khoa học cho đến từng cán bộ, đảng viên và người dân. Trong quá trình thực hiện vẫn còn những rào cản, nút thắt, hạn chế, bất cập cần được giải quyết thấu đáo, kịp thời, cả về tư duy phát triển, thể chế chính sách, nguồn nhân lực, hạ tầng và văn hóa đổi mới sáng tạo.

Phát biểu đề dẫn hội thảo, PGS, TS Phạm Minh Tuấn, Phó Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản nhấn mạnh, khi đề cập đến vai trò của khoa học, công nghệ, chủ nghĩa Mác - Lê-nin khẳng định, lực lượng sản xuất là yếu tố quyết định sự phát triển của xã hội, trong đó khoa học - công nghệ ngày càng trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp. Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: Nước nhà muốn phát triển, muốn tiến bộ thì phải phát triển khoa học - kỹ thuật; đồng thời, Người luôn nhấn mạnh đến vai trò của tri thức, của sáng kiến cải tiến kỹ thuật, coi đó là “chìa khóa” để nâng cao năng suất lao động, phát triển đất nước. Trong tiến trình lãnh đạo cách mạng, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn coi trọng phát triển khoa học, công nghệ. Các kỳ Đại hội gần đây đều khẳng định: Phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là quốc sách hàng đầu, là động lực then chốt của tăng trưởng kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Đại hội XIV tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện thể chế phát triển khoa học, công nghệ, lấy khoa học, công nghệ là trọng tâm để thay thế, thúc đẩy, làm mới các động lực tăng trưởng truyền thống; thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện, xây dựng Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số, công dân số. Đây là bước phát triển mới trong tư duy của Đảng về mô hình phát triển đất nước.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư với sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo, Internet vạn vật, dữ liệu lớn, công nghệ sinh học và năng lượng tái tạo đang làm thay đổi sâu sắc mô hình sản xuất, quản trị và đời sống xã hội, tạo ra cả cơ hội và thách thức cho các quốc gia, dân tộc. Nhiều quốc gia, dân tộc đã trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, đầu tư mạnh vào nghiên cứu và phát triển. Hiện nay, Việt Nam đang đẩy mạnh phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, coi đây là động lực chính để nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững. Chính phủ tập trung xây dựng hạ tầng số, phát triển kinh tế số, xã hội số; đồng thời, thúc đẩy nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ trong nước. Thực tiễn những năm qua cho thấy, các bộ, ngành, lĩnh vực từ Trung ương đến địa phương đã chủ động ứng dụng công nghệ số, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nhờ đó, tốc độ tăng trưởng cao, năng suất lao động cải thiện rõ rệt, chất lượng quản trị nâng lên. Nhiều doanh nghiệp công nghệ Việt Nam đã làm chủ các công nghệ lõi, tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Tuy nhiên, nhìn tổng thể, năng lực nghiên cứu - phát triển còn hạn chế; việc liên kết giữa các viện nghiên cứu, các trường đại học và doanh nghiệp chưa chặt chẽ; đầu tư cho khoa học công nghệ còn dàn trải; khoa học, công nghệ chưa thực sự là quốc sách hàng đầu, động lực then chốt để phát triển lực lượng sản xuất mới; chuyển đổi số chưa đồng bộ; nguồn nhân lực chất lượng cao thiếu và chưa đáp ứng yêu cầu. Khoảng cách công nghệ với các nước phát triển vẫn còn lớn. Bối cảnh đó đặt ra yêu cầu phải có cách tiếp cận mới, giải pháp đột phá để khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự trở thành động lực chủ yếu trong thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV.

Hội thảo đã lắng nghe nhiều ý kiến tâm huyết của các chuyên gia, nhà khoa học đề cập đến nhiều khía cạnh liên quan đến chủ đề hội thảo. Điển hình như vấn đề “Phát huy vai trò của trí thức, nhà khoa học trong đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia thực hiện các mục tiêu của kỷ nguyên mới ở Việt Nam” của PGS, TS Vũ Văn Phúc, nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản; việc “Ứng dụng chuyển đổi số vào đổi mới phương pháp dạy học ở nhà trường quân đội hiện nay” của Thiếu tướng, PGS, TS Lương Thanh Hân, Hiệu trưởng Trường Sĩ quan Chính trị; về “Phát huy mối quan hệ giữa nhà nước - nhà khoa học - doanh nghiệp trong thúc đẩy nghiên cứu và ứng dụng thành tựu khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo vào sản xuất, kinh doanh trong kỷ nguyên phát triển mới” của PGS, TS Lê Minh Thông, nguyên Trợ lý Chủ tịch Quốc hội; về “Phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo góp phần xây dựng Quân đội hiện đại theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng” của Đại tá, TS Lê Đình Vũ, Phó Cục trưởng Cục Khoa học quân sự…

Phát biểu Kết luận, Thiếu tướng, PGS, TS Nguyễn Huy Hoàng, Phó Giám đốc Học viện Chính trị khẳng định, về phương diện lý luận, Hội thảo đã góp phần hệ thống hóa và luận giải sâu sắc cơ sở khoa học của việc đặt khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ở vị trí trung tâm của mô hình phát triển trong giai đoạn mới. Các tham luận làm rõ mối quan hệ biện chứng giữa phát triển lực lượng sản xuất hiện đại với hoàn thiện quan hệ sản xuất; giữa thể chế phát triển với chất lượng nguồn nhân lực và hạ tầng số; giữa năng lực đổi mới sáng tạo với yêu cầu tự chủ, tự cường của nền kinh tế. Qua đó, củng cố lập luận rằng, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo không chỉ là công cụ hỗ trợ mà là động lực nội sinh quyết định chất lượng tăng trưởng và vị thế quốc gia. Về phương diện thực tiễn, các tham luận đã đánh giá khách quan những thành tựu bước đầu trong phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, xây dựng Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số; phát huy vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại; đồng thời chỉ ra những hạn chế mang tính cấu trúc: thể chế, cơ chế, chính sách chưa đồng bộ; nguồn nhân lực chất lượng cao còn thiếu và chưa đáp ứng yêu cầu; hạ tầng, đặc biệt là hạ tầng số, phát triển chưa tương xứng; năng lực nghiên cứu và phát triển còn yếu; chưa làm chủ được các công nghệ chiến lược; cơ chế thương mại hóa kết quả nghiên cứu còn nhiều điểm nghẽn; thủ tục về sở hữu trí tuệ và giải ngân vốn đầu tư công còn phức tạp. Những tồn tại này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải có giải pháp đột phá, đồng bộ và có trọng tâm.

Bên cạnh đó, các tham luận thống nhất định hướng và giải pháp trọng tâm nhằm phát huy vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong triển khai, tổ chức thực hiện hiệu quả Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, gồm:

Một là, hoàn thiện thể chế theo hướng kiến tạo phát triển được xác định là điều kiện tiên quyết. Cần tạo lập môi trường pháp lý thuận lợi cho nghiên cứu, ứng dụng và thương mại hóa kết quả khoa học - công nghệ; tháo gỡ các “điểm nghẽn” về cơ chế; chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy phục vụ, hỗ trợ và dẫn dắt phát triển. Đây là nền tảng để xác lập mô hình tăng trưởng mới dựa trên tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Hai là, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, nhất là nguồn nhân lực số và đội ngũ chuyên gia đầu ngành, phải được triển khai trên cơ sở cơ chế đãi ngộ cạnh tranh, minh bạch và gắn với hiệu quả đóng góp. Đồng thời, cần thúc đẩy liên kết công - tư, tăng cường hợp tác giữa Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và cơ sở đào tạo nhằm hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đồng bộ, trong đó doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm của quá trình ứng dụng và thương mại hóa công nghệ.

Ba là, đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện, đồng bộ từ Trung ương đến địa phương; phát triển hạ tầng số hiện đại, bảo đảm liên thông, an toàn và hiệu quả. Dữ liệu phải được xác định là nguồn lực chiến lược mới của phát triển; trên cơ sở đó, nâng cao năng lực quản trị quốc gia bằng công nghệ số và phân tích dữ liệu, hướng tới mô hình quản trị thông minh, minh bạch và lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.

Bốn là, tăng cường hợp tác quốc tế có chọn lọc, gắn tiếp thu tri thức và chuyển giao công nghệ với xây dựng năng lực nội sinh, nâng cao vị thế và tự chủ công nghệ của quốc gia trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.

Năm là, trong điều kiện chiến tranh công nghệ cao, an ninh mạng, an ninh phi truyền thống ngày càng phức tạp, việc làm chủ công nghệ lõi, phát triển công nghiệp quốc phòng công nghệ cao, xây dựng lực lượng tác chiến không gian mạng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Các tham luận đã khẳng định vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong bảo đảm quốc phòng, an ninh, xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại; trong nâng cao năng lực chỉ huy, quản lý, huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu; bảo đảm thông tin liên lạc; tăng cường khả năng bảo vệ chủ quyền quốc gia trên không gian mạng; đồng thời, đưa ra các giải pháp nhằm đấu tranh, phản bác với các luận điệu xuyên tạc của các thế lực thù địch nhằm phủ nhận vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.

Ban Tổ chức tiếp thu đầy đủ các ý kiến, kiến nghị của các nhà khoa học và đại biểu để tổng hợp, báo cáo cơ quan có thẩm quyền, làm cơ sở hoàn thiện chủ trương, chính sách trong thời gian tới.

Từ kết quả đạt được của hội thảo, cán bộ, giảng viên, học viên, nhân viên, hạ sĩ quan - binh sĩ của Học viện Chính trị; cán bộ của Tạp chí Cộng sản nêu cao tinh thần trách nhiệm, tích cực học tập nâng cao trình độ về mọi mặt, có kiến thức và ứng dụng thành thạo khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số trong thực hiện nhiệm vụ theo chức trách được giao; góp phần xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện “mẫu mực, tiêu biểu”, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên số./.