NGHIÊN CỨU - TRAO ĐỔI

Viện trợ phát triển giảm vì suy thoái toàn cầu

Phương Truy
14:37, ngày 09-04-2012
TCCSĐT- Ngày 4-5-2012, Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) đã công bố báo cáo về tình hình viện trợ cho các nước đang phát triển trên thế giới trong năm 2011. Theo đó, trong năm qua viện trợ từ các nhà tài trợ chủ chốt cho các nước đang phát triển đã giảm gần 3%. Đây là mức giảm đầu tiên kể từ năm 1997 và đã phá vỡ một xu hướng kéo dài trong nhiều năm liền.
 
 Tổng Thư ký OECD Angel Gurria: “…ODA giảm sút là một mối quan tâm lớn.”

Tổng viện trợ chính trong năm 2011

Năm 2011, các thành viên của Ủy ban Hỗ trợ phát triển (DAC) thuộc OECD đã chi 133,5 tỉ USD cho ODA, chiếm 0,31% tổng thu nhập quốc dân (GNI) của các nước này, giảm 2,7% so với năm 2010. Con số trên cho thấy các khó khăn tài chính tại một số nước thuộc DAC ảnh hưởng đến ngân sách dành cho ODA.

Trong tổng số ODA thực của năm 2011, viện trợ cho các dự án và các chương trình song phương cốt lõi (tức là không bao gồm các khoản cứu trợ nợ và viện trợ nhân đạo) đã giảm 4,5%. Viện trợ song phương cho vùng châu Phi cận Sahara là 28 tỉ USD, tương đương giảm 0,9% so với năm 2010. Ngược lại, viện trợ cho lục địa châu Phi tăng 0,9%, tương đương 31,4 tỉ USD, bởi các nhà tài trợ đã tăng viện trợ cho Bắc Phi sau một loạt cuộc cách mạng diễn ra tại khu vực này. Dòng chảy ODA song phương của nhóm Các nước kém phát triển nhất (LDC) cũng giảm 8,9%, tương đương 27,7 tỉ USD.

Chủ tịch DAC ông J. Brian Atwood nhận xét: “Mức độ viện trợ tổng thể phản ánh một nhận thức rằng, những thách thức toàn cầu, từ dịch bệnh, các đe dọa an ninh đến biến đổi khí hậu, đều không thể giải quyết mà không có tiến trình phát triển”. Theo ông J. Brian Atwood, chất lượng viện trợ cũng rất quan trọng, vì thế làm sao để viện trợ hiệu quả hơn thông qua việc thúc đẩy quan hệ đối tác mạnh mẽ hơn với các nước phát triển và đang phát triển đóng vai trò thiết yếu. Quan hệ đối tác toàn cầu mới được bồi đắp tại Busan (Hàn Quốc) và Chiến lược phát triển mới của OECD, sẽ được phát hành vào tháng 5 năm nay, sẽ gây dựng một con đường mới để phát triển trong tương lai.

Hoạt động của các nhà viện trợ

Năm 2011, các nhà tài trợ lớn nhất là Mỹ, Đức, Anh, Pháp và Nhật Bản. Đan Mạch, Luxembourg, Hà Lan, Na Uy và Thụy Điển tiếp tục vượt quá mục tiêu ODA mà Liên hợp quốc đề ra là 0,7% GNI. Trong thực tế, các nước có mức tăng lớn nhất về ODA là Ý, New Zealand, Thụy Điển và Thụy Sĩ. Ngược lại, tại 16 quốc gia thuộc Ủy ban Hỗ trợ phát triển, ODA lại giảm, nhiều nhất là ở Áo, Bỉ, Hy Lạp, Nhật Bản và Tây Ban Nha. ODA của các nước G7 chiếm 69% tổng ODA toàn cầu, các nước thuộc Liên minh châu Âu (EU) hỗ trợ 54% ODA.

Với khối lượng ODA ròng là 30,7 tỉ USD, giảm 0,9% so với năm 2010 song Mỹ vẫn tiếp tục là nhà tài trợ lớn nhất thế giới. Năm 2011, ODA của Mỹ chiếm 0,2% GNI (năm 2010 là 0,21%). ODA song phương của Mỹ dành cho châu Phi đã tăng lên mức kỷ lục là 9,3 tỉ USD (tương đương 17,4% GNI), và viện trợ cho các nước kém phát triển nhất lên tới 10 tỉ USD (tương đương 6,9% GNI).

Năm 2011, ODA từ 15 quốc gia châu Âu là thành viên của DAC là 72,3 tỉ USD, chiếm 54% tổng ODA ròng của tất cả các nhà tài trợ thuộc DAC. ODA của các nước châu Âu thuộc DAC chiếm 0,45% GNI, trên mức trung bình 0,31% của các nước thuộc ủy ban này. Cụ thể tổng khối lượng ODA tăng hoặc giảm ở các nước châu Âu thuộc DAC như sau: Áo (-14,3%): chủ yếu là do giảm các khoản xóa nợ; Bỉ (-13,3%): do các khoản xóa nợ song phương giảm so với năm 2010; Đan Mạch (-2,4%); Phần Lan (-4,3%); Pháp (-5,6%); Đức (+5,9%): nhờ sự gia tăng tài trợ song phương; Hy Lạp (-39,3%): do cuộc khủng hoảng tài chính nghiêm trọng của nước này; Ireland (-3,1%); Italy (+33,0%): do các khoản xóa nợ gia tăng cũng như sự bùng phát của dòng người tị nạn từ Bắc Phi; Luxembourg (-5,4%); Hà Lan (-6,4%): do ấn định ngân sách ODA 2011 ở mức 0,75% GNI; Bồ Đào Nha (-3,0%); Tây Ban Nha (-32,7%): do cắt giảm viện trợ song phương vì khủng hoảng tài chính nghiêm trọng; Thụy Điển (+10,5%): do ấn định ODA chỉ chiếm 1% GNI; Anh (-0,8%): giảm nhẹ sau khi vượt quá mức ODA mục tiêu năm 2010, tuy nhiên, Anh vẫn đang cố đạt được tỷ lệ ODA/GNI là 0,7% vào năm 2013.

Tổng số ODA ròng của tất cả 27 nước thành viên EU là 73,6 tỉ USD năm 2011, chiếm 0,42% GNI, giảm từ 0,44% năm 2010. Tài trợ của các tổ chức thuộc EU cho các nước đang phát triển và các tổ chức đa phương với trọng tâm là phát triển đạt 12,6 tỉ USD, giảm 6,4% so với năm 2010. Tổng số ODA ròng tăng hoặc giảm ở các nước thuộc DAC khác như sau: Australia (+5,7%): do sự gia tăng tài trợ song phương; Canada (-5,3%); Nhật Bản (-10,8%): sau khi đã tăng đáng kể nguồn vốn ODA trong năm 2010; Hàn Quốc (+5,8%); New Zealand (+10,7%): phản ánh quy mô tổng thể của viện trợ, hướng tới mức ODA 600 triệu đô la NZ; Na Uy (-8,3%); Thụy Sĩ (13,2%): phản ánh việc mở rộng quy mô ODA nhằm đạt 0,5% GNI vào năm 2015.

Trong năm 2011, tổng ODA của các nước DAC (không khấu trừ các khoản nợ) lên tới 147,7 tỉ USD, giảm 2,0% so với năm 2010. Tổng ODA ròng tăng hoặc giảm tại các nước thuộc OECD nhưng không thuộc DAC như sau: Cộng hòa Séc (+4,2%); Estonia (+21,1%); Hungary (+16,2%); Iceland (-18,2%); Israel (+14,9%); Ba Lan (+5,6%); Cộng hòa Slovak (+10,1%); Slovenia (+1,7%); Thổ Nhĩ Kỳ (+38,2%).

Dự đoán ODA trong tương lai

ODA từ lâu đã là một nguồn tài chính phát triển ổn định và làm giảm bớt tác động tức thì của các cuộc khủng hoảng tài chính trước đó (ví dụ như sau khi cuộc khủng hoảng nợ Mexico ở đầu những năm 1980, suy thoái kinh tế đầu những năm 1990). Tuy nhiên, suy thoái kinh tế tại một số nước tài trợ chính thuộc DAC đã siết chặt ngân sách viện trợ của các nước này và có thể sẽ tạo ra áp lực lên các nhà viện trợ khác trong những năm tới.

Khảo sát mới đây của OECD và DAC về Kế hoạch Chi tiêu tương lai của nhà tài trợ từ năm 2012 đến 2015 cho thấy, Viện trợ lập trình toàn cầu (CPA) có thể tăng nhẹ 6% vào năm 2012. Tuy nhiên, điều này chủ yếu là do tăng các khoản vay mềm từ các cơ quan đa phương được bổ sung vốn trong giai đoạn 2009-2011. Từ năm 2013, CPA toàn cầu ước tính sẽ dậm chân tại chỗ. Dựa trên các kế hoạch của các nhà tài trợ, CPA có thể chậm lại từ năm 2013, có sự khác nhau giữa các vùng, cụ thể CPA ở châu Mỹ Latinh tiếp tục giảm, trong khi đó ở các nước Nam và Trung Á bao gồm Bangladesh, Myanmar và Nepal có sự tăng nhẹ. Đối với châu Phi, khảo sát đưa ra một vài thay đổi trong CPA, mặc dù các sự kiện gần đây ở Sahel (khu vực ranh giới ở châu Phi nằm giữa bắc sa mạc Sahara và nam Sudan) và các nước Bắc Phi có thể dẫn đến việc các nhà tài trợ đưa ra những thay đổi trong viện trợ của mình.

Đối với các nước có nhiều biến động (46 quốc gia vào năm 2011), khảo sát của OECD-DAC cho thấy, một số thay đổi nhỏ trong tổng số CPA, dự đoán CPA tăng nhiều nhất tại Cộng hòa Dân chủ Congo và Kenya và giảm nhiều nhất sẽ là Haiti và Afghanistan. Năm ngoái, các thành viên DAC đã phê duyệt một Khuyến nghị về thực thi Cam kết tốt, được tạo ra để giúp các nhà viện trợ phát triển thực hiện cam kết đáng tin cậy và có tính khả thi, đồng thời tăng cường trách nhiệm và sự minh bạch của viện trợ. Khuyến nghị này được xem như một điểm tham chiếu hữu ích trong các hội nghị sắp tới về các mục tiêu toàn cầu và tài trợ của các nước DAC. Việc các nước OECD tiếp tục thắt chặt ngân sách sẽ gây ra nhiều áp lực về mức độ viện trợ trong những năm tới.

Tổng Thư ký OECD Angel Gurria khuyến khích các nhà tài trợ hoàn thành các cam kết của họ. Ông cho rằng, tại thời điểm các nước đang phát triển phải chịu những tác động do cuộc khủng hoảng kinh tế và cần đến Hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) nhất thì việc ODA giảm sút là một mối quan tâm lớn. Ông cũng biểu dương các nước vẫn giữ cam kết mặc dù chính họ cũng đang phải áp dụng những kế hoạch củng cố tài chính khắc nghiệt. Theo ông Angel Gurria, sự cam kết của các nước này đã cho thấy cuộc khủng hoảng không nên được viện đến như một cái cớ để giảm các khoản đóng góp vì hợp tác phát triển./.
Bài cùng chủ đề

BRICS: Tầm vóc mới, thách thức mới  (09/04/2012)

Công điện của Thủ tướng: Bảo đảm trật tự an toàn giao thông trong dịp Lễ 30-4, 1-5  (08/04/2012)

Phó Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc thăm chính thức Australia và New Zealand  (08/04/2012)

Khai mạc Diễn đàn Kinh tế mùa Xuân 2012  (08/04/2012)

Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam đón nhận Huân chương Sao Vàng  (08/04/2012)

mới nhất