Tỉnh Quảng Ninh phát triển kinh tế đối ngoại bền vững trong kỷ nguyên mới

Tiềm năng và lợi thế của tỉnh Quảng Ninh trong phát triển kinh tế đối ngoại

Vị trí địa - kinh tế, địa - chính trị đặc biệt

Tỉnh Quảng Ninh nằm ở vùng Đông Bắc Tổ quốc, là địa phương duy nhất của Việt Nam vừa có đường biên giới trên bộ, vừa có đường biển tiếp giáp với Trung Quốc. Đường biên giới dài gần 118km tiếp giáp với tỉnh Quảng Tây (Trung Quốc) tạo điều kiện thuận lợi để phát triển các hoạt động giao thương, hợp tác kinh tế - thương mại, du lịch xuyên biên giới. Phía tây và tây nam giáp Hải Phòng; phía nam giáp Vịnh Bắc Bộ; phía đông và đông bắc giáp Trung Quốc. Vị trí này giúp tỉnh Quảng Ninh trở thành “cửa ngõ giao lưu quốc tế” của Việt Nam với khu vực Đông Bắc Á - nơi tập trung các nền kinh tế lớn như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc.

Về địa - kinh tế, tỉnh Quảng Ninh được xem là một cực tăng trưởng năng động của vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ cùng với Hà Nội, Hải Phòng và Bắc Ninh. Tỉnh đóng vai trò đầu mối liên kết vùng, kết nối tam giác phát triển kinh tế công nghiệp - dịch vụ - du lịch, đồng thời là cửa ra biển quan trọng cho các tỉnh trung du và miền núi phía Bắc.

Bên cạnh đó, vị trí chiến lược của tỉnh Quảng Ninh còn có ý nghĩa địa - chính trị đặc biệt, góp phần củng cố thế trận quốc phòng - an ninh vùng Đông Bắc và bảo vệ chủ quyền biển, đảo của Tổ quốc. Chính sự kết hợp giữa “địa lợi” về kinh tế và “địa bàn” về quốc phòng - an ninh đã tạo nên lợi thế kép, khiến Quảng Ninh vừa là “phên dậu” vững chắc, vừa là “cầu nối” mở ra không gian phát triển quốc tế.

Hệ thống hạ tầng giao thông và cửa ngõ đối ngoại đồng bộ, hiện đại

Trong những năm gần đây, tỉnh Quảng Ninh đã đầu tư mạnh mẽ và đồng bộ hạ tầng giao thông đa phương thức, tạo dựng trục giao thương hoàn chỉnh cả đường bộ, đường biển và đường hàng không - nền tảng cốt lõi cho phát triển kinh tế đối ngoại.

Cửa khẩu quốc tế Móng Cái là một trong những cửa khẩu đường bộ quan trọng nhất Việt Nam, kết nối trực tiếp với thành phố Đông Hưng (Trung Quốc). Đây là trung tâm trung chuyển hàng hóa lớn giữa hai quốc gia và khu vực ASEAN - Trung Quốc, đóng vai trò đầu tàu của Khu kinh tế cửa khẩu Móng Cái - một trong hai khu kinh tế ven biển trọng điểm quốc gia của tỉnh Quảng Ninh.

Cảng biển nước sâu Cái Lân là một trong những cảng tổng hợp lớn nhất miền Bắc, có khả năng đón tàu trọng tải đến 70.000 DWT, kết nối trực tiếp với các tuyến hàng hải quốc tế. Cảng Cái Lân cùng hệ thống cảng chuyên dụng khác như cảng Vân Đồn, cảng Hòn Gai - Cẩm Phả… tạo nên mạng lưới logistics biển hiện đại, góp phần mở rộng thương mại quốc tế và xuất nhập khẩu hàng hóa quy mô lớn.

Sân bay quốc tế Vân Đồn được đưa vào hoạt động từ năm 2018, được định hướng là cửa ngõ hàng không của khu vực Đông Bắc. Sân bay này giúp rút ngắn thời gian di chuyển giữa tỉnh Quảng Ninh và các trung tâm kinh tế lớn như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, cũng như kết nối trực tiếp với các tuyến bay quốc tế đến Hàn Quốc, Trung Quốc, Singapore…

Hệ thống cao tốc hiện đại: tuyến Hà Nội - Hải Phòng - Hạ Long - Vân Đồn - Móng Cái đã hoàn thành toàn tuyến, hình thành hành lang kinh tế ven biển Bắc Bộ liên thông đến các khu công nghiệp, khu du lịch và cửa khẩu. Đây là tuyến cao tốc duy nhất ở Việt Nam cho phép kết nối trực tiếp từ Thủ đô Hà Nội ra biên giới quốc tế bằng đường cao tốc liên tục, rút ngắn thời gian di chuyển chỉ còn hơn 3 giờ. Hệ thống hạ tầng đồng bộ này không chỉ thúc đẩy lưu thông hàng hóa và du lịch, mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế của Quảng Ninh, đưa tỉnh trở thành trung tâm logistics, thương mại và đầu tư quốc tế của vùng Bắc Bộ.

Nguồn tài nguyên phong phú và nền tảng phát triển đa dạng

Tỉnh Quảng Ninh là “vựa than” lớn nhất cả nước, chiếm khoảng 90% trữ lượng than đá Việt Nam, đóng góp quan trọng cho ngành công nghiệp năng lượng quốc gia. Bên cạnh đó, tỉnh có nguồn tài nguyên biển phong phú với hơn 2.000 hòn đảo lớn nhỏ, bờ biển dài hơn 250km,  nhiều vịnh, đảo, bãi tắm đẹp có giá trị sinh thái - du lịch cao. Đặc biệt, Vịnh Hạ Long - Di sản thiên nhiên thế giới được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) công nhận hai lần - là biểu tượng của du lịch Việt Nam và là “thương hiệu toàn cầu” giúp tỉnh Quảng Ninh thu hút số lượng lớn khách du lịch quốc tế. Ngoài ra, Vịnh Bái Tử Long, đảo Cô Tô, Vân Đồn hay Yên Tử cũng là những điểm đến nổi tiếng, góp phần tạo ra hệ sinh thái du lịch văn hóa - tâm linh - sinh thái phong phú.

Với những lợi thế tổng hợp về vị trí chiến lược, hạ tầng đồng bộ, tài nguyên phong phú và môi trường đầu tư minh bạch,tỉnh Quảng Ninh đang trở thành điểm đến hấp dẫn của các nhà đầu tư trong và ngoài nước, là đầu mối quan trọng trong mạng lưới thương mại, du lịch và hợp tác quốc tế của Việt Nam với khu vực Đông Bắc Á và ASEAN.

Kết quả nổi bật trong phát triển kinh tế đối ngoại

Trong giai đoạn 2015 -2024, tỉnh Quảng Ninh đạt được bước tiến vượt bậc trong phát triển kinh tế đối ngoại, khẳng định vai trò là một trong những địa phương năng động và hội nhập sâu rộng nhất cả nước. Kết quả này thể hiện qua các lĩnh vực trọng tâm: môi trường đầu tư - kinh doanh, thu hút đầu tư nước ngoài (FDI), thương mại quốc tế, du lịch - dịch vụ quốc tế.

Thứ nhất, môi trường đầu tư - kinh doanh thuận lợi, minh bạch và hấp dẫn.

Một trong những yếu tố nền tảng cho phát triển kinh tế đối ngoại của tỉnh Quảng Ninh là chất lượng thể chế và môi trường đầu tư - kinh doanh. Tỉnh liên tục giữ vững vị trí dẫn đầu cả nước trong các bảng xếp hạng quan trọng về quản trị công và năng lực cạnh tranh: Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI): Tỉnh Quảng Ninh giữ vị trí đứng đầu trong 7 năm liên tiếp (2017 - 2023), với điểm số trung bình trên 72 điểm - mức cao nhất cả nước⁽¹⁾. Chỉ số cải cách hành chính (PAR Index): Quảng Ninh luôn nằm trong top 5 địa phương có chỉ số cải cách hành chính tốt nhất, với tỷ lệ giải quyết hồ sơ đúng hạn đạt trên 98%, góp phần nâng cao tính minh bạch và niềm tin của doanh nghiệp. Chỉ số hài lòng của người dân (SIPAS): Tỉnh đạt mức trên 90% người dân hài lòng với dịch vụ hành chính công - con số phản ánh rõ hiệu quả trong quản trị công địa phương. Những kết quả trên cho thấy, tỉnh Quảng Ninh đã chuyển đổi thành công mô hình quản trị địa phương theo hướng “chính quyền phục vụ, đồng hành cùng doanh nghiệp”, tạo nền tảng vững chắc cho phát triển kinh tế đối ngoại bền vững, minh bạch và thân thiện với nhà đầu tư quốc tế.

Thứ hai, thu hút đầu tư nước ngoài (FDI) - động lực tăng trưởng mới.

Tính đến cuối năm 2024, tỉnh Quảng Ninh đã thu hút hơn 150 dự án FDI với tổng vốn đăng ký đạt 14 tỷ USD⁽²⁾, trở thành một trong những trung tâm thu hút FDI hàng đầu khu vực phía Bắc. Dòng vốn này tập trung chủ yếu vào các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao và thân thiện môi trường, phù hợp với định hướng phát triển “kinh tế xanh - bền vững” của tỉnh. Một số dự án FDI tiêu biểu gồm: Tập đoàn Amata (Thái Lan) đầu tư Khu công nghiệp công nghệ cao Sông Khoai (Quảng Yên) với tổng vốn hơn 155 triệu USD, định hướng phát triển khu đô thị - công nghiệp sinh thái. Tập đoàn Jinko Solar (Trung Quốc) đầu tư tổ hợp nhà máy sản xuất pin năng lượng mặt trời tại Khu công nghiệp Sông Khoai với tổng vốn hơn 1,5 tỷ USD, trở thành dự án FDI lớn nhất miền Bắc giai đoạn 2021 - 2023. Đáng chú ý, hiện nay, tỉnh Quảng Ninh chuyển hướng thu hút đầu tư theo chiều sâu, ưu tiên các dự án công nghệ cao, năng lượng sạch, logistics, đô thị thông minh và du lịch quốc tế. Cách tiếp cận này không chỉ giúp địa phương tránh phụ thuộc vào ngành khai khoáng, mà còn đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững và chuyển đổi xanh trong hội nhập quốc tế.

Thứ ba, thương mại quốc tế - phát huy vai trò cửa ngõ biên mậu và cảng biển.

Nhờ vị trí địa lý thuận lợi và hệ thống hạ tầng cửa khẩu hiện đại, hoạt động thương mại quốc tế của Quảng Ninh phát triển mạnh mẽ, đặc biệt là thương mại biên giới với Trung Quốc. Năm 2024, kim ngạch xuất nhập khẩu của tỉnh ước đạt khoảng hơn 11,4 tỷ USD, trong đó Móng Cái chiếm hơn 65% (khoảng 7,4 tỷ USD)⁽³⁾. Các nhóm hàng xuất khẩu chủ lực gồm: nông - thủy sản chế biến, hàng công nghiệp nhẹ, linh kiện điện tử, vật liệu xây dựng, than và năng lượng tái tạo, trong khi hàng nhập khẩu chủ yếu là nguyên vật liệu, máy móc thiết bị, hàng tiêu dùng và sản phẩm công nghệ cao.

Tỉnh đã triển khai hiệu quả đề án chuyển đổi số trong quản lý cửa khẩu, hướng tới mô hình “cửa khẩu thông minh, logistics xanh” tại Móng Cái, Hoành Mô và Bắc Phong Sinh. Nhờ đó, thời gian thông quan hàng hóa được rút ngắn, chi phí giảm đáng kể, góp phần tăng năng lực cạnh tranh thương mại biên giới. Bên cạnh thương mại đường bộ, cảng biển nước sâu Cái Lân và các cảng Hòn Gai, Vân Đồn cũng đóng vai trò quan trọng trong thương mại hàng hải quốc tế, mở rộng kết nối với Trung Quốc, Hàn Quốc, Singapore, Nhật Bản… Tỉnh Quảng Ninh hiện là một mắt xích quan trọng trong hành lang kinh tế ven biển Vịnh Bắc Bộ, góp phần gắn kết kinh tế Việt Nam - Trung Quốc - ASEAN.

Thứ tư, du lịch và dịch vụ quốc tế - khẳng định thương hiệu toàn cầu.

Với lợi thế về thiên nhiên, văn hóa và di sản, tỉnh Quảng Ninh đã phát triển mạnh mẽ ngành du lịch quốc tế chất lượng cao, trở thành trung tâm du lịch hàng đầu Việt Nam và khu vực Đông Bắc Á. Tính đến năm 2024, tỉnh đón hơn 19 triệu lượt khách du lịch, trong đó khoảng 3,5 triệu lượt khách quốc tế⁽⁴⁾. Vịnh Hạ Long - di sản thiên nhiên thế giới hai lần được UNESCO công nhận - tiếp tục là “điểm đến biểu tượng” thu hút du khách từ châu Âu, Đông Bắc Á và Bắc Mỹ.

Tỉnh đã và đang hợp tác với nhiều thị trường trọng điểm như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản và châu Âu, đồng thời phát triển các tuyến du lịch biển đảo, nghỉ dưỡng cao cấp và du lịch văn hóa - tâm linh (Yên Tử, Bái Tử Long, Cô Tô). Hệ thống hạ tầng du lịch hiện đại, đặc biệt là cảng tàu khách quốc tế Hạ Long và sân bay quốc tế Vân Đồn, giúp tỉnh Quảng Ninh mở rộng các đường bay quốc tế trực tiếp và nâng cao chất lượng dịch vụ. Bên cạnh du lịch, dịch vụ logistics, tài chính, thương mại điện tử xuyên biên giới cũng được đẩy mạnh, tạo điều kiện hình thành chuỗi giá trị dịch vụ quốc tế toàn diện, góp phần nâng cao vị thế của tỉnh trên bản đồ kinh tế khu vực.

Những kết quả nổi bật trên cho thấy, tỉnh Quảng Ninh đã triển khai kinh tế đối ngoại một cách toàn diện, đồng bộ và có chiều sâu, từ thể chế, hạ tầng, đến các lĩnh vực FDI, thương mại, du lịch và dịch vụ. Mô hình phát triển của tỉnh thể hiện rõ sự kết hợp hiệu quả giữa tư duy quản trị hiện đại, chiến lược hội nhập quốc tế chủ động và định hướng phát triển bền vững, qua đó khẳng định vai trò tiên phong của Quảng Ninh trong thực hiện chiến lược hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam trong giai đoạn mới./.

---------------------------------------------

(1) Quảng Ninh lập kỷ lục 7 năm liên tiếp nhận Cúp quán quân PCI, Trang điện tử Báo Quảng Ninh, ngày 9-5-2024, https://baoquangninh.vn/quang-ninh-7-lien-tiep-dan-dau-chi-so-pci-3297634.html
(2) Giữ lửa thu hút FDI, Cổng Thông tin điện tử tỉnh Quảng Ninh, ngày 27-12-2024, https://www.quangninh.gov.vn/chuyen-de/DH-Dang/Trang/ChiTietTinTuc.aspx?nid=148709
(3) Kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa qua Cửa khẩu quốc tế Móng Cái tăng 24%, Trang Thông tin đối ngoại tỉnh Quảng Ninh, ngày 5-9-2024, https://ttdn.vn/hoi-nhap-va-phat-trien/kinh-te-dau-tu/kim-ngach-xuat-nhap-khau-hang-hoa-qua-cua-khau-quoc-te-mong-cai-tang-24-109195
(4)  Du lịch Quảng Ninh phát triển bền vững, Trang điện tử Báo Quảng Ninh, ngày 20-2-2025, https://baoquangninh.vn/phat-trien-ben-vung-3344794.html