07:42, ngày 05-01-2026

TCCS - Mô hình tổ chức chính quyền 3 cấp (Trung ương - tỉnh - xã) và chủ trương tinh giản biên chế là bước cải cách quan trọng nhằm xây dựng tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả. Điều này cũng đặt ra thách thức mới đối với công tác kiểm tra, giám sát của Đảng. Thời gian tới đòi hỏi cơ quan làm công tác kiểm tra, giám sát của Đảng thay đổi tư duy, cải tiến tổ chức, ứng dụng công nghệ và nâng tầm chiến lược trong hoạt động, từ đó hoàn thành tốt nhiệm vụ trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc.

Trong tiến trình cải cách nền hành chính quốc gia, việc tổ chức lại bộ máy chính quyền theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả là một chủ trương lớn, nhất quán của Đảng ta trong nhiều nhiệm kỳ. Tinh giản biên chế, sắp xếp đơn vị hành chính, tổ chức lại cơ quan chuyên môn gắn với phân cấp, phân quyền rõ ràng và tăng cường kiểm soát quyền lực là một yêu cầu cấp thiết trong xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân.

Mô hình chính quyền 3 cấp bao gồm: Trung ương - cấp tỉnh - cấp xã, được định hình ngày càng rõ nét trong tiến trình thực hiện Nghị quyết Hội nghị Trung ương 6, khóa XII (tháng 10-2017) và kết luận, chỉ đạo mới nhất của Bộ Chính trị, Ban Bí thư về sắp xếp tổ chức bộ máy, đặc biệt là sau khi hợp nhất một số tỉnh, không tổ chức cấp huyện và sáp nhập đơn vị hành chính cấp xã. Mô hình này đã và đang tạo ra biến chuyển sâu rộng trong phương thức vận hành chính quyền địa phương, cơ cấu cán bộ, đặt ra yêu cầu mới đối với công tác kiểm tra, giám sát của Đảng - một chức năng lãnh đạo quan trọng, trực tiếp tác động đến chất lượng tổ chức bộ máy và hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị.

Bối cảnh hiện nay, khi bộ máy đang ngày càng tinh gọn, nhưng yêu cầu quản lý, quản trị ngày càng nâng cao, khi chính quyền cơ sở được phân quyền nhiều hơn, nhưng cũng dễ nảy sinh tham nhũng, tiêu cực, né tránh, đùn đẩy trách nhiệm, công tác kiểm tra, giám sát cần được tăng cường ở cả ba cấp, phù hợp với điều kiện, đặc điểm từng cấp, từng vùng, miền, địa phương...

Đảng Cộng sản Việt Nam luôn xác định: xây dựng bộ máy nhà nước tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả là một trong những nhiệm vụ trung tâm trong sự nghiệp đổi mới. Từ Nghị quyết Hội nghị Trung ương 4 (khóa X) đến Nghị quyết Hội nghị Trung ương 6 (khóa XII) và các văn kiện Đại hội XIII, Đảng ta nhấn mạnh: Tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, gắn với tinh giản biên chế, cơ cấu lại đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức.

Tác động của mô hình chính quyền 3 cấp đến công tác kiểm tra, giám sát của Đảng

Trong bối cảnh toàn Đảng đang đẩy mạnh tinh giản biên chế và sắp xếp lại tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, việc thiết lập mô hình chính quyền 3 cấp đã tác động toàn diện đến công tác kiểm tra, giám sát của Đảng. Tác động đó vừa mang tính tích cực, vừa đặt ra thách thức mới.

Tác động tích cực

Thứ nhất, gắn kết kiểm tra, giám sát với phân cấp quản lý và điều hành. Việc phân định rõ 3 cấp: Trung ương - tỉnh - xã trong mô hình chính quyền hiện nay giúp xác lập ranh giới quyền lực cụ thể, từ đó tạo điều kiện để cơ quan kiểm tra các cấp chủ động xác định rõ đối tượng, phạm vi kiểm tra, nâng cao tính chuyên sâu. Đặc biệt, Trung ương chủ động phân cấp mạnh cho địa phương với phương châm: “Địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”. Cùng với việc phân cấp, phân quyền cho địa phương và cơ sở, phải tăng cường kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực để ngăn chặn, phòng ngừa vi phạm có thể xảy ra.

Ở cấp trung ương, Ủy ban Kiểm tra Trung ương có thể tập trung kiểm tra lĩnh vực trọng yếu, nhạy cảm, như công tác cán bộ, tài chính đảng, quản lý đầu tư công, kiểm soát quyền lực trong các tập đoàn, tổng công ty nhà nước.

Ở cấp tỉnh, Ủy ban Kiểm tra (UBKT) tỉnh ủy bám sát hoạt động của sở, ngành, tăng cường kiểm tra theo chuyên đề, theo dấu hiệu vi phạm hoặc kiểm tra công vụ.

Ở cấp xã, chi bộ đảng và UBKT cấp trên trực tiếp có điều kiện giám sát hoạt động thường xuyên của cán bộ, công chức cơ sở, gắn với dịch vụ công, an sinh xã hội, tài chính - đất đai.

Thứ hai, cơ hội củng cố năng lực kiểm tra ở cấp tỉnh và cơ sở. Mô hình chính quyền 3 cấp tạo điều kiện phân công, phân cấp lại nhiệm vụ kiểm tra, giúp UBKT cấp tỉnh và xã nâng cao vai trò chủ động, độc lập trong kiểm tra tổ chức đảng trực thuộc; tránh tình trạng dàn trải, chồng chéo. Đồng thời, việc thu gọn đầu mối hành chính cấp xã khiến số lượng chi bộ giảm, giúp UBKT tập trung nguồn lực kiểm tra sâu hơn, thay vì kiểm tra đại trà.

Thứ ba, tăng cường vai trò kiểm tra phòng ngừa từ sớm, từ xa. Mô hình chính quyền 3 cấp đòi hỏi việc kiểm tra không chỉ nhằm xử lý vi phạm, mà hướng đến giám sát sớm - cảnh báo sớm - phòng ngừa từ xa. Cấp xã - nơi dễ phát sinh tiêu cực - cần được kiểm tra có trọng tâm, trọng điểm, tăng tần suất giám sát để kịp thời chấn chỉnh hành vi vi phạm trong công tác lãnh đạo, quản lý.

Tác động tiêu cực, hạn chế và thách thức

Một là, áp lực quá tải đối với cơ quan kiểm tra cấp tỉnh. Việc tinh giản biên chế và thu gọn đầu mối khiến số lượng cán bộ kiểm tra giảm, trong khi khối lượng công việc không giảm. Ở nhiều địa phương, cán bộ UBKT cấp tỉnh kiêm nhiệm nhiều vai trò, thiếu chuyên môn sâu; việc chỉ đạo kiểm tra từ trên xuống nhiều khi chậm, không sát thực tiễn, do thiếu thông tin.

Hai là, vai trò kiểm tra, giám sát của Đảng ở cấp xã trở nên vô cùng quan trọng. Tuy nhiên, nhiều cấp ủy cơ sở chưa nhận thức đầy đủ vai trò kiểm tra, giám sát; có nơi cán bộ kiểm tra ngại va chạm, bị chi phối bởi quan hệ cá nhân; năng lực cán bộ cơ sở chưa đáp ứng yêu cầu phát hiện, ngăn chặn sai phạm.

Ba là, thiếu công cụ kiểm tra hiện đại và công nghệ hỗ trợ. Đây là yêu cầu quan trọng đặt ra trong bối cảnh chính quyền đang chuyển mạnh sang số hóa và quản trị hiện đại để phát hiện, phòng ngừa vi phạm từ sớm.

Bốn là, sự không đồng đều trong nhận thức và tổ chức thực hiện giữa các địa phương. Một số địa phương chậm thích ứng với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp (tỉnh - xã), còn lúng túng trong phân cấp nhiệm vụ, phân định trách nhiệm giữa các cấp chính quyền và tổ chức đảng. Hậu quả là công tác kiểm tra bị đùn đẩy hoặc trùng lặp, hiệu quả thấp.

Vấn đề đặt ra về công tác kiểm tra, giám sát trong bối cảnh mới

Thứ nhất, về công tác kiểm tra, giám sát  ở cấp xã.

Sau khi thực hiện sáp nhập, tinh gọn tổ chức bộ máy và áp dụng mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, cấp xã trở thành tuyến trực tiếp gắn với đời sống dân sinh, xử lý khối lượng công việc lớn hơn, là “điểm cuối” triển khai chủ trương, chính sách từ cấp trên.

Điều này vừa tạo cơ hội để cán bộ cấp xã làm quen với độ bao phủ, tính phức tạp cao hơn của công việc, vừa đặt ra yêu cầu mới đối với việc nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của cán bộ cấp xã. Về lâu dài, điều này giúp ngày càng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của cán bộ cấp xã, đáp ứng tốt hơn yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới. Điều này cũng đặt ra yêu cầu về việc tuyên truyền nhanh chóng, kịp thời chủ trương của Trung ương, không tạo khoảng trống thời gian, bảo đảm cơ quan, tổ chức cấp xã kịp thời nắm bắt chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước, triển khai hiệu quả ở địa phương. Một chủ trương quan trọng gắn với việc triển khai công tác lãnh đạo, quản lý là bố trí cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp xã, như Kết luận số 177-KL/TW, ngày 11-7-2025, của Bộ Chính trị, Ban Bí thư “về tiếp tục xây dựng tổ chức, hoạt động của đơn vị hành chính 2 cấp bảo đảm thông suốt, hiệu quả” cho phép “vận dụng, bố trí cán bộ có năng lực, kinh nghiệm, khả năng đáp ứng công việc”, “duy trì và nâng cao mức độ hài lòng của người dân, lấy sự hài lòng làm thước đo”; bố trí cấp phó phù hợp, bám sát tinh thần Kết luận số 187-KL/TW, ngày 29-8-2025, của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, về định hướng số lượng cấp phó của cơ quan, tổ chức trong hệ thống chính trị: “phù hợp với thực tiễn và không cào bằng, có tính đến đặc thù đối với các đơn vị thực hiện hợp nhất, sáp nhập”. Đây là quy định kịp thời, toàn diện, gắn với thực tiễn triển khai việc sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị.

Nhiều văn bản của Bộ Chính trị, Ban Bí thư cũng được ban hành kịp thời, như Kết luận số 183-KL/TW, ngày 01-8-2025, của Bộ Chính trị, Ban Bí thư về tích cực triển khai vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, chuyển mạnh cấp cơ sở sang chủ động nắm, điều hành kinh tế - xã hội, quốc phòng an ninh xác định “bảo đảm rõ người, rõ việc, không chồng chéo, bỏ sót chức năng, nhiệm vụ”; Chỉ thị số 53-CT/TW, ngày 26-10-2025, của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với việc thực hiện trách nhiệm giải trình của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động công vụ, trong đó đề cập việc quan tâm đúng mức đối với công tác kiểm tra, giám sát, thanh tra; đến tiêu chí đánh giá mức độ hiệu quả, sự hài lòng của người dân về trách nhiệm giải trình của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động công vụ. Điều này đặt ra yêu cầu, nhiệm vụ đối với hệ thống cơ quan kiểm tra, giám sát các cấp nhằm bảo đảm triển khai hiệu quả chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước trong bối cảnh mới, gắn với đặc thù của cấp xã là cấp tiếp xúc thường xuyên với người dân, gắn trực tiếp với công tác quản lý đất đai, ngân sách xã, chi thường xuyên, cấp phép xây dựng, giải quyết chế độ, chính sách ở cơ sở...

Thứ hai, phân cấp, phân quyền không đồng nghĩa với “phân tán trách nhiệm”.

Nghị quyết của Trung ương, đặc biệt là định hướng của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Hội nghị tổng kết công tác năm 2024, triển khai công tác năm 2025 của Chính phủ và chính quyền địa phương (ngày 8-1-2025) nhấn mạnh: trao quyền tự quyết, chủ động nhiều hơn cho các cấp chính quyền. Tuy nhiên, việc này cần đi đôi với cơ chế giám sát, kiểm soát quyền lực chặt chẽ, bảo đảm không để xảy ra lạm dụng quyền hạn vì lợi ích cá nhân.

Trao quyền tự quyết, chủ động nhiều hơn cho các cấp chính quyền địa phương bảo đảm sự chủ động, sáng tạo của địa phương, gắn với đặc thù vùng, miền, khu vực quản lý. Với sự chủ động, sáng tạo này, địa phương hoàn toàn có điều kiện phát huy nội lực, kết nối mạnh mẽ với địa phương khác, mở rộng hoạt động hợp tác, nhưng cũng làm tăng trách nhiệm của địa phương trong việc bảo đảm phát triển kinh tế, xã hội, bảo đảm đời sống người dân, bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội...

Từ thực tiễn đó, công tác kiểm tra, giám sát của Đảng trong mô hình chính quyền 3 cấp cần xây dựng lại mạng lưới kết nối, chuyển từ kiểm tra mang nặng tính hành chính - sự vụ sang kiểm tra mang tính chiến lược - dự báo - chủ động phát hiện sớm vi phạm tiềm ẩn.

Giải pháp nâng cao hiệu lực kiểm tra, giám sát của Đảng trong bối cảnh tinh giản biên chế và thực hiện mô hình chính quyền 3 cấp

Giải pháp chung

Một là, cấp ủy, tổ chức đảng và UBKT các cấp tập trung thực hiện tốt một số nhiệm vụ trọng tâm. Trong đó, khẩn trương sắp xếp, tinh gọn bộ máy của cơ quan UBKT các cấp đồng bộ, thống nhất, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ mới; tinh gọn bộ máy đi đôi với cơ cấu lại tổ chức, đội ngũ cán bộ kiểm tra các cấp bảo đảm đủ phẩm chất, năng lực, ngang tầm nhiệm vụ.

Hai là, Ủy ban Kiểm tra Trung ương khẩn trương nghiên cứu, rà soát để tham mưu sửa đổi, bổ sung kịp thời quy định của Đảng về công tác kiểm tra, giám sát phù hợp với mô hình tổ chức đảng mới trong cả nước; bảo đảm đúng thẩm quyền, chức năng, nhiệm vụ; thực hiện đúng nguyên tắc ở đâu có hoạt động của tổ chức đảng, đảng viên thì ở đó phải được kiểm tra, giám sát, không để bỏ trống địa bàn, lĩnh vực. Tham mưu xây dựng, ban hành quy chế phối hợp giữa Ủy ban Kiểm tra Trung ương với một số tổ chức đảng ngay sau khi hoàn thành đề án sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy.

Ba là, tiếp tục đổi mới mạnh mẽ cách thức, phương pháp kiểm tra, giám sát; đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin nhằm nâng cao hơn nữa chất lượng, hiệu lực, hiệu quả công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật của Đảng. Chủ động tham mưu cho Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư và cấp ủy các cấp lãnh đạo, tổ chức thực hiện tốt chương trình, kế hoạch năm 2025, thực hiện tốt việc tự kiểm tra, giám sát tại địa phương, đơn vị mình; kịp thời nhắc nhở, cảnh báo, phòng ngừa, ngăn chặn vi phạm từ sớm, từ xa; quá trình thực hiện phải tuân thủ nghiêm nguyên tắc, phương pháp, quy định về công tác kiểm tra, giám sát của Đảng.

Bốn là, ngành kiểm tra Đảng tham gia tích cực vào quá trình xây dựng các văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng và tiểu ban, tổ giúp việc chuẩn bị đại hội đảng bộ các cấp. Ủy ban kiểm tra các cấp chú trọng tham mưu giúp cấp ủy tiến hành kiểm tra, giám sát việc nghiên cứu, quán triệt, tổ chức thực hiện Chỉ thị số 45-CT/TW, ngày 14-4-2025 của Bộ Chính trị “Về đại hội đảng bộ các cấp tiến tới Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng”, Nghị quyết số 18-NQ/TW, ngày 25-10-2017, của Ban Chấp hành Trung ương, “Một số vấn đề về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả”; thẩm định nhân sự liên quan đến đại hội và nhân sự UBKT các cấp phục vụ đại hội; tập trung thực hiện nhiệm vụ trọng tâm kiểm tra tổ chức đảng và đảng viên khi có dấu hiệu vi phạm, giải quyết dứt điểm đơn, thư tố cáo, khiếu nại, nhất là đơn, thư liên quan đến nhân sự cấp ủy khóa tới trước khi tổ chức đại hội. Tập trung thực hiện tốt công tác kiểm tra, giám sát phục vụ tổ chức đại hội đảng bộ các cấp tiến tới Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. Trọng tâm là: phối hợp tham gia xây dựng phương án công tác nhân sự, bảo đảm không để lọt vào cấp ủy cán bộ vi phạm về phẩm chất đạo đức, lối sống, có biểu hiện tự diễn biến, tự chuyển hóa; giám sát bảo đảm việc tổ chức đại hội theo đúng quy trình, quy định tại Chỉ thị số 45-CT/TW của Bộ Chính trị; khẩn trương kết luận sớm vụ việc liên quan đến nhân sự đại hội đảng bộ các cấp tiến tới Đại hội XIV của Đảng.

Một số vấn đề đặt ra cần triển khai

Một là, hoàn thiện cơ chế kiểm tra, giám sát phù hợp với thực hiện mô hình chính quyền 3 cấp. Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy, phương pháp, cách thức tổ chức công tác kiểm tra, giám sát đối với hệ thống UBKT 3 cấp, theo tinh thần định hướng của đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm, chuyển trọng tâm thực hiện tốt công tác giám sát bảo đảm nghị quyết, chỉ thị, kết luận của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư được tổ chức thực hiện kịp thời, hiệu quả, đúng định hướng, đúng quy định; tập trung kiểm tra, giám sát việc bố trí, sắp xếp cán bộ trong thực hiện mô hình chính quyền 3 cấp, giám sát việc chuyển đổi số quốc gia; gắn công tác kiểm tra, giám sát với kiểm soát quyền lực; xây dựng cơ chế giám sát hiệu quả, có khả năng cảnh báo sớm và phòng ngừa vi phạm ngay từ cơ sở, không để vi phạm nhỏ tích tụ thành vi phạm nghiêm trọng, hình thành và lan tỏa văn hóa chính trị trong nội bộ Đảng, góp phần giữ nghiêm kỷ cương, kỷ luật đảng, xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh đáp ứng yêu cầu lãnh đạo đất nước trong kỷ nguyên mới; nhận diện cách làm hay, sáng tạo, hiệu quả để nhân rộng. Nghiên cứu tham mưu, chỉ đạo, hướng dẫn thực hiện đồng bộ biện pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác kiểm tra, giám sát của cấp ủy và UBKT các cấp; trong đó, coi trọng nâng cao hiệu quả kiểm tra, giám sát ngay từ chi bộ. Trong bối cảnh không còn cấp huyện, việc tổ chức lại hệ thống kiểm tra của Đảng cần dựa trên việc tăng cường vai trò trung tâm của UBKT cấp tỉnh trong việc tổ chức giám sát thường xuyên xuống cấp xã, tạo “cánh tay nối dài” từ cấp trung ương thông qua hệ thống cảnh báo sớm, phân tích dữ liệu, báo cáo định kỳ, kiểm tra chuyên đề diện rộng; triển khai hiệu quả công tác kiểm tra, giám sát đối với vấn đề nóng, dư luận xã hội quan tâm, như quản lý nhà nước về đất đai, khoáng sản, năng lượng, an toàn thực phẩm... góp phần khơi thông nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của địa phương; tiếp tục làm tốt công tác kiểm tra, giám sát góp phần phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; thành lập bộ phận chuyên trách hoặc liên ngành tiến hành kiểm tra, giám sát tại địa bàn nhạy cảm, phức tạp (xã ven đô, khu vực có nhiều dự án đầu tư, giải phóng mặt bằng, quản lý đất đai...).

Hai là, đổi mới chương trình kiểm tra, giám sát phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Tăng cường kiểm tra, giám sát cấp ủy, cơ quan, đơn vị trong việc thực hiện nghị quyết, kết luận của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư về phát triển đất nước để sử dụng hiệu quả nguồn lực cho phát triển kinh tế - xã hội trong các lĩnh vực, như quản lý, sử dụng ngân sách chi thường xuyên; quản lý, sử dụng vốn đầu tư công; quản lý, sử dụng cơ sở nhà đất; quản lý nhà nước về đất đai; quản lý, khai thác, sử dụng tài nguyên, khoáng sản, năng lượng; công tác quy hoạch đất đai, xây dựng; công tác tổ chức bộ máy, quản lý, sử dụng lao động, thời gian lao động ở khu vực nhà nước,... với mục tiêu cao nhất là bảo đảm đời sống nhân dân.

Ba là, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và báo cáo tích hợp. Đẩy mạnh thực hiện chuyển đổi số toàn diện, triển khai quyết liệt, đồng bộ các nhiệm vụ đáp ứng yêu cầu “giám sát trên dữ liệu, kiểm tra trên dữ liệu” trong toàn ngành Kiểm tra Đảng. Ủy ban kiểm tra các cấp triển khai thực hiện số hóa tài liệu, cập nhật, xây dựng cơ sở dữ liệu công tác kiểm tra, giám sát bảo đảm theo đúng lộ trình chuyển đổi số ngành Kiểm tra Đảng; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ hiện đại trong toàn bộ quy trình kiểm tra, giám sát. Tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan trong và ngoài ngành, bảo đảm an toàn và bảo mật thông tin. Phấn đấu hình thành nền tảng kiểm tra số hiện đại, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác kiểm tra, giám sát của Đảng. Cấp ủy, UBKT các cấp tập trung lãnh đạo và thực hiện nghiêm chế độ báo cáo định kỳ và đột xuất, bảo đảm chất lượng thông tin, dữ liệu thống kê và nội dung báo cáo.

Cần xây dựng nền tảng số liên thông giữa ba cấp chính quyền và cơ quan kiểm tra, hướng đến quản lý hồ sơ đảng viên, cán bộ, công chức, viên chức theo thời gian thực; đồng bộ hóa dữ liệu ngân sách, đầu tư công, tài sản công - làm căn cứ kiểm tra việc thực thi nhiệm vụ; tự động cảnh báo bất thường trong giải ngân, quy hoạch, điều chuyển cán bộ... tại cấp xã.

Bốn là, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ kiểm tra, giám sát, đặc biệt ở cấp tỉnh. Tiếp tục thực hiện tốt công tác xây dựng UBKT các cấp tinh, gọn, mạnh, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả; hoàn thiện mô hình tổ chức ngành Kiểm tra Đảng và bố trí đội ngũ cán bộ kiểm tra các cấp⁽¹⁾, nhất là thực hiện chủ trương bố trí chủ nhiệm UBKT cấp tỉnh, cấp xã không phải là người địa phương. Tiếp tục xây dựng, hoàn thiện thể chế để tham mưu, đề xuất việc UBKT cấp trên có thẩm quyền quyết định, giới thiệu, điều động chủ nhiệm UBKT cấp dưới; chuẩn y thành viên UBKT cấp dưới phù hợp với chủ trương phân cấp, phân quyền. Quán triệt, nâng cao nhận thức quy định, quan điểm, chủ trương mới về công tác kiểm tra, giám sát cho cán bộ ngành Kiểm tra Đảng. Xây dựng đội ngũ cán bộ kiểm tra có bản lĩnh chính trị vững vàng, tinh thông nghiệp vụ, am hiểu pháp luật, sử dụng hiệu quả công nghệ số, gương mẫu về phẩm chất đạo đức, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, nhất là đối với đội ngũ cán bộ kiểm tra mới được bố trí tại cấp xã và tương đương. Tăng cường năng lực và hiệu lực của UBKT các cấp, bảo đảm thống nhất trong chỉ đạo, hướng dẫn nghiệp vụ chuyên môn theo chiều dọc và thực hiện tốt chức năng kiểm tra, giám sát theo chiều ngang; gắn công tác kiểm tra, giám sát với nhiệm vụ xây dựng tổ chức đảng, thực hiện nghiêm, thực chất trách nhiệm kiểm tra, giám sát của cấp ủy cấp trên đối với tổ chức đảng và cấp ủy viên cấp dưới.

Ủy ban kiểm tra cấp tỉnh trong mô hình mới phải đủ mạnh để “bao quát toàn tỉnh và chạm được đến cấp xã”. Do đó, cần bổ sung biên chế  theo hướng vừa bảo đảm độ bao phủ về lĩnh vực, vừa có chuyên môn phù hợp với lĩnh vực kiểm tra, giám sát, như pháp luật, xây dựng Đảng, kinh tế công, kỹ năng điều tra, phân tích dữ liệu. Mở rộng đào tạo cán bộ kiểm tra với tình huống thực tiễn tại cấp xã, nhất là về lĩnh vực dễ phát sinh tiêu cực, như đất đai, đầu tư, giải phóng mặt bằng, ngân sách. Có cơ chế bảo vệ cán bộ kiểm tra khi thực hiện nhiệm vụ dễ “đụng chạm”, tránh áp lực hành chính, phe nhóm.

Năm là, hoàn thiện quy trình kiểm tra chuyên đề theo hướng “trọng tâm - trọng điểm - kịp thời”. Thực hiện kiểm tra luân phiên, định kỳ thay vì kiểm tra toàn diện mang tính hình thức. Đổi mới cách thức xây dựng kế hoạch kiểm tra: Không chờ đơn, thư tố cáo mà dựa trên dữ liệu hoạt động, phản ánh của xã hội, báo chí. Gắn trách nhiệm người đứng đầu cấp tỉnh và cấp xã vào kết luận kiểm tra, giám sát: Không để tình trạng “phát hiện sai phạm, nhưng không ai chịu trách nhiệm”.

Sáu là, tăng cường tuyên truyền, phổ biến rộng rãi đến tổ chức đảng và cán bộ, đảng viên về loại vi phạm điển hình, bài học kinh nghiệm rút ra qua công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật của Đảng; hạn chế, bất cập trong cơ chế, chính sách; sơ hở, thiếu sót trong công tác quản lý đã được chỉ ra qua công tác kiểm tra, giám sát và các giải pháp khắc phục, phòng ngừa để giúp tổ chức đảng và cán bộ, đảng viên nhận thức rõ vi phạm cần tránh, nhằm nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cấp ủy, tổ chức đảng và cán bộ, đảng viên.

Kết luận

Mô hình tổ chức chính quyền 3 cấp (Trung ương - tỉnh - xã) và chủ trương tinh giản biên chế là bước cải cách quan trọng nhằm xây dựng bộ máy Nhà nước tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả. Tuy nhiên, chính sự “tinh gọn” này cũng đặt ra thách thức mới đối với công tác kiểm tra, giám sát của Đảng - vốn là một trụ cột bảo đảm sự trong sạch, vững mạnh và liêm chính của hệ thống chính trị.

Trong mô hình mới, khoảng cách giám sát giữa Trung ương - tỉnh - xã trở nên xa hơn; năng lực thực hiện nhiệm vụ của cấp xã gia tăng trong khi kiểm soát quyền lực lại chưa tương xứng. Điều này đòi hỏi cơ quan kiểm tra của Đảng thay đổi tư duy, cải tiến tổ chức, ứng dụng công nghệ và nâng tầm chiến lược giám sát, từ đó chủ động kiểm soát nguy cơ “tha hóa quyền lực” ngay từ gốc.

Thực tiễn cho thấy, nếu không nâng cao năng lực kiểm tra, giám sát đi cùng tinh giản bộ máy, chúng ta có thể đánh mất công cụ kiểm soát quyền lực sắc bén nhất, để lại khoảng trống nguy hiểm trong quản trị Đảng và Nhà nước ở cơ sở.

Nhìn một cách tổng quát: Công tác kiểm tra, giám sát của Đảng không chỉ là “cánh tay phải” của sự lãnh đạo, mà còn là “tấm khiên” bảo vệ nền tảng tư tưởng, đạo đức, kỷ luật của Đảng trong thực tiễn thực hiện nhiệm vụ chính trị. Trong bối cảnh sắp xếp, tổ chức lại bộ máy, tinh giản biên chế, hệ thống chính quyền chỉ còn 3 cấp, vai trò ấy càng trở nên có ý nghĩa sống còn.

Chỉ khi nào Đảng kiểm tra được chính mình một cách nghiêm minh, khoa học, hiện đại, thì mới bảo đảm rằng công cuộc đổi mới bộ máy không đi chệch hướng, không tạo ra “vùng xám” quyền lực, và không để mất lòng tin của Nhân dân vào Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân./.

-----------

(1) Kế hoạch số 222-KH/UBKTTW, ngày 24-3-2025 của Ủy ban Kiểm tra Trung ương, chuyển đổi số ngành Kiểm tra Đảng.