Thứ Năm, 30/3/2017
Vận hội lớn của dân tộc, cơ hội lớn Đảng tự đổi mới mình
7/2/2007 14:31' Gửi bài này In bài này

Đồng chí Võ Văn Kiệt, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, Thủ tướng Chính phủ là một trong những nhà lãnh đạo xuất sắc của Đảng trong sự nghiệp đổi mới. Tuy đã nghỉ công tác, đồng chí vẫn đặc biệt quan tâm đến tình hình đất nước, theo dõi từng bước đi của đổi mới, hội nhập và phát triển. Nhân dịp năm mới, đồng chí đã có cuộc trò chuyện thân mật với Tạp chí Cộng sản, nêu lên những cảm nhận và chia sẻ của mình trước tình hình mới. Chúng tôi xin trân trọng giới thiệu với bạn đọc nội dung cuộc trò chuyện này.

TCCS: Thưa đồng chí! Năm 2006 đất nước tiếp tục đạt được những thành tựu to lớn trong sự nghiệp đổi mới, hội nhập và phát triển. Xin đồng chí cho biết một vài nhận xét về ý nghĩa và tầm vóc của những thành tựu ấy?

Đồng chí Võ Văn Kiệt: Năm 2006 là năm có nhiều sự kiện đặc biệt. Đại hội X của Đảng thành công. Việc thực hiện những nhiệm vụ do Đại hội đề ra đạt kết quả tốt ngay từ năm đầu. Kế hoạch nhà nước đạt và vượt hầu hết các chỉ tiêu chủ yếu; xuất khẩu đạt mức 40 tỉ đô la, GDP tăng trưởng gần 8,2%... Nhưng, chính những sự kiện đối ngoại đã đưa Việt Nam lên một vị thế chưa từng có: gia nhập WTO; được đề cử làm thành viên không thường trực của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc; tổ chức thành công Hội nghị APEC Hà Nội... Tuy nhiên, trở thành thành viên WTO không có nghĩa là chúng ta đã ở đích đến cuối cùng mà thực chất chỉ là bắt đầu một hành trình mới. Hành trình, với nhiều cơ hội và không ít thách thức.

TCCS: Thưa đồng chí, đâu là thách thức lớn nhất mà chúng ta cần phải vượt qua hiện nay?

Đồng chí Võ Văn Kiệt: Đó là những thách thức từ bên trong và của chính mình. Chúng ta đang có cơ hội hội nhập thực sự để đưa đất nước thoát khỏi tình trạng của một quốc gia nghèo. Những điều kiện từ bên ngoài là rất quan trọng, nhưng thực tế hơn 20 năm qua cho thấy, chính sự đổi mới từ bên trong mới là yếu tố quyết định để gặt hái những thành công. Chúng ta bắt đầu sự nghiệp đổi mới bằng việc chấp nhận kinh tế nhiều thành phần. Từ kinh tế nhiều thành phần, chúng ta nhận ra vai trò to lớn của kinh tế thị trường. Cho dù bắt đầu với không ít hoài nghi, kinh tế thị trường, không những đã không đưa chúng ta đi "chệch hướng" mà còn tạo ra thế và lực để có được một Việt Nam như ngày nay. Hai mươi năm trước, Đảng đã vượt qua thách thức bên trong khi từ bỏ nền kinh tế tập trung quan liêu, bao cấp. Và hiện nay, Đảng cũng đang được chờ đợi để vượt qua những thách thức mới: ngăn chặn sự suy thoái, đẩy lùi tham nhũng và xây dựng một hệ thống chính trị trong sạch và vững mạnh.

TCCS: Xin đồng chí nói rõ hơn?

Đồng chí Võ Văn Kiệt: Công cuộc đổi mới được khởi đầu bằng những sửa đổi cơ chế kinh tế và càng về sau càng được tiếp tục phát huy sâu rộng hơn cả về chính trị và xã hội. Cho dù trên lĩnh vực nào thì chúng ta cũng chỉ đổi mới khi tình hình đất nước yêu cầu. Những quyết định mạnh mẽ nhất để chuyển nền kinh tế theo hướng thị trường được tiến hành ở thời điểm các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu tan rã, Việt Nam chưa kịp "làm bạn" với phần còn lại của thế giới. Chúng ta khi ấy đã phải tự mình, độc lập mà tìm lấy đường đi cho mình. Tôi muốn nhấn mạnh, tiến trình cải cách kinh tế và bộ máy nhà nước được chúng ta tiến hành không vì áp lực bên ngoài. Chúng ta cải cách vì nhu cầu phát triển đất nước đòi hỏi như vậy.

TCCS: Vậy, thưa đồng chí, nhu cầu phát triển đất nước hiện nay đang đòi hỏi chúng ta phải có những cải cách mới nào?

Đồng chí Võ Văn Kiệt: Như tôi vừa nói, gia nhập WTO là bắt đầu một cuộc chơi mới buộc chúng ta phải cạnh tranh thực sự trong môi trường toàn cầu. Cuộc cạnh tranh này không chỉ đòi hỏi sự năng động của các doanh nghiệp, tính hiệu quả của nền kinh tế, mà còn phải có sự hỗ trợ của cả hệ thống chính trị. Chúng ta không thể nào "thắng" trong cuộc cạnh tranh toàn cầu khi mà ngay từ sân nhà các doanh nghiệp của chúng ta tiếp tục phải chi phí cho sự cồng kềnh, kém hiệu quả của bộ máy nhà nước và tiếp tục bị hạch sách bởi tham nhũng. Đất nước cần những thiết chế chính trị sao cho có thể tập hợp được mọi nguồn lực, chế ước được sự lộng quyền dẫn tới tham nhũng, lãng phí; một hệ thống tư pháp có thể khôi phục được niềm tin của nhân dân vào công lý. Tôi muốn nói rằng, điều mà đất nước đang chờ đợi là, Đảng phải nắm lấy cơ hội này, ngay từ bây giờ, tiến hành cải cách hệ thống chính trị và chỉnh đốn Đảng.

TCCS: Việc đổi mới hệ thống chính trị đã được Đảng ta nêu lên và thực hiện từ nhiều năm. Thưa đồng chí, nói tiến hành "ngay từ bây giờ" là có ý nhấn mạnh điều gì?

Đồng chí Võ Văn Kiệt: Đổi mới là một cuộc vượt qua thử thách chính mình hết sức to lớn của Đảng. Từ đổi mới đến hội nhập là một quá trình, mà Đảng, với vai trò là Đảng duy nhất cầm quyền, biết vì lợi ích của dân tộc mà dám nhìn thẳng vào sự thật, nhận lấy khuyết điểm, bắt đúng thời cơ, nắm lấy cơ hội, đưa đất nước thoát dần ra khỏi nghèo đói, lạc hậu và bắt đầu phát triển. Có thể nói, việc Việt Nam vào WTO và sự kiện các nhà lãnh đạo của các cường quốc có mặt tại Hội nghị APEC Hà Nội như một minh chứng cho sự thừa nhận của quốc tế về vai trò lãnh đạo đất nước của Đảng và Nhà nước đối với công cuộc hội nhập. Trong cộng đồng dân tộc, chưa bao giờ đất nước ta, dân tộc ta có được sự đồng thuận hết sức to lớn như vậy, Đảng đang thật sự là người có đủ thẩm quyền nhất và sự đồng thuận về chính trị - chỗ dựa lớn nhất ấy, là cơ hội tốt nhất cho tiến trình cải cách hệ thống chính trị của Đảng ta. Đó là thực tế cuộc sống, đất nước, dân tộc đòi hỏi như vậy.

TCCS: Thưa đồng chí, Đảng là lực lượng lãnh đạo của những thắng lợi vừa qua, chúng ta phải cải cách hệ thống chính trị thế nào, để bảo đảm và tăng cường được sự lãnh đạo của Đảng?

Đồng chí Võ Văn Kiệt: Không có công cuộc đổi mới nào đòi hỏi Đảng phải hy sinh vai trò của mình lãnh đạo đất nước. Ngược lại, chính đổi mới luôn luôn là nhân tố nâng cao vai trò và vị thế của Đảng. Vấn đề là, Đảng sẽ tăng cường sự lãnh đạo của mình bằng quyền lực hiện có hay bằng khả năng thể hiện vai trò tiên phong của chính mình vì lợi ích tối cao của dân tộc.

TCCS: Trong lịch sử vẻ vang của mình, Đảng luôn thể hiện vai trò tiên phong. Thưa đồng chí, đâu là điểm bắt đầu cho tiến trình cải cách ấy?

Đồng chí Võ Văn Kiệt: Chúng ta đã thấm thía bài học, một dân tộc chỉ có thể "làm bạn với tất cả" khi thực sự độc lập và khẳng định được mục tiêu, những giá trị của mình, những giá trị dựa trên nền tảng dân tộc và nhân loại. Hệ thống chính trị, vì thế, cũng phải được xây dựng trên cơ sở phát huy tối đa mọi nguồn lực của dân tộc, của người Việt cho một mục tiêu duy nhất là phát triển. Ngay từ những ngày đầu giành được độc lập, Hồ Chủ tịch đã chủ trương xây dựng một Nhà nước dựa trên nền tảng đại đoàn kết dân tộc. Trong lịch sử của mình, hễ khi nào Đảng tập hợp được sự đoàn kết của dân tộc, khi đó, Đảng giành được thắng lợi. Đảng hiện đang đứng trước một cơ hội hết sức đặc biệt để hành động với vai trò một Đảng thực sự của dân tộc, đưa đất nước đi đến mục tiêu này.

TCCS: Xin đồng chí nói tiếp.

Đồng chí Võ Văn Kiệt: Thực tế chứng minh rằng, hễ khi nào Đảng hy sinh hết mình cho dân tộc, khi đó, Đảng có sự ủng hộ của cả dân tộc. Người Việt Nam dù đang sống ở đâu cũng luôn hướng về Tổ quốc, và chưa bao giờ sẵn sàng cống hiến cho Tổ quốc cao như lúc này. Đã đến lúc mọi người Việt Nam gạt bỏ những phân biệt, chia rẽ do quá khứ để lại. Về phần mình, Đảng là người đang nắm quyền lãnh đạo đất nước, có đủ thẩm quyền trước lịch sử để làm được điều này. Tôi nghĩ, Đảng cần thể hiện trách nhiệm của mình trước lịch sử, nắm lấy cơ hội để gắn kết dân tộc, phát huy sức mạnh của toàn dân tộc và sức mạnh thời đại vào chính thời điểm có một không hai này.

TCCS: Thưa đồng chí, đoàn kết dân tộc không chỉ là đường lối của Đảng, mong muốn của mỗi chúng ta mà còn là sự đòi hỏi của toàn xã hội?

Đồng chí Võ Văn Kiệt: Sự kiện Việt Nam gia nhập WTO, sẵn sàng hội nhập đầy đủ, chứng minh sự lãnh đạo của Đảng vì mục tiêu dân tộc một cách rất rõ ràng. Đó là lý do vì sao tôi nói, đây là một thời cơ hết sức đặc biệt để Đảng khơi dậy sức mạnh của toàn dân tộc bằng hành động. Những hành động của một Đảng cầm quyền biết tạo ra một hệ thống chính quyền trong sạch, huy động được mọi nguồn lực. Uy tín của Đảng sẽ thực sự lớn mạnh khi Đảng cầm quyền không có nghĩa là nắm hết mọi quyền hành và mọi vị trí quyền lực mà chính là Đảng lãnh đạo thông qua vai trò hạt nhân của mình. Đó là nguyên lý mà cũng là thực tiễn lãnh đạo cách mạng của Đảng qua các thời kỳ khác nhau. Thực tế chứng minh rằng, lúc nào Đảng biết dựa vào dân, phát huy sức mạnh của dân, trọng dụng nhân tài thì số lượng hạt nhân tuy ít nhưng trở thành sức mạnh như "Phù Đổng". Đảng lãnh đạo Cách mạng Tháng Tám năm 1945 chỉ với 5.000 đảng viên và thắng lợi của hai cuộc kháng chiến (với số lượng không nhiều đảng viên) là minh chứng rõ ràng. Lúc nào Đảng sa vào bao biện, làm thay thì dù có đến hàng triệu đảng viên vẫn không mạnh. Hiện tượng này có thể thấy rõ qua sự bất cập trong lãnh đạo dẫn đến quan liêu, xa rời nền tảng là dân trong nhiều lĩnh vực. Nếu không có một chính quyền trong sạch, một bộ máy hữu hiệu, một môi trường mà người tài có thể phát huy thì cho dù chúng ta có là thành viên của WTO cũng không có nghĩa là chúng ta đã hội nhập và tránh được tụt hậu.

TCCS: Xây dựng chính quyền trong sạch, thưa đồng chí, cũng là một việc nói dễ, nhưng làm không dễ?

Đồng chí Võ Văn Kiệt: Đó là lý do vì sao tôi đề nghị Đảng phải nắm lấy cơ hội này để cải cách hệ thống chính trị. Kinh tế thị trường không thể phát huy tác dụng nếu không đi đôi với Nhà nước pháp quyền. Kinh tế chỉ có thể phát triển một cách bền vững trong môi trường cạnh tranh. Người tài chỉ có thể xuất hiện thông qua sự lựa chọn dân chủ. Và theo tôi, trước hết, người tài phải được lựa chọn một cách thực sự dân chủ, ngay cả người tài trong Đảng. Nếu một Đảng cầm quyền mà không tập hợp được những người ưu tú, để "đảng trí" không cao bằng "dân trí", thì rất dễ xảy ra tình trạng, Đảng sẽ dùng quyền hành để lãnh đạo thay vì dùng khả năng thuyết phục và vai trò tiên phong của mình. Chỉ riêng ý chí chính trị không thể chống tham nhũng. Không có cơ chế để lựa chọn người tài, không có công cụ để giám sát và chế ước quyền lực một cách hữu hiệu thì không thể nào có được một hệ thống chính trị trong sạch và phục vụ tốt cho dân được.

TCCS: Theo đồng chí thì chúng ta nên có những bước đi như thế nào?

Đồng chí Võ Văn Kiệt: Đảng cần bắt đầu cải cách bộ máy của mình. Bộ máy Đảng và các đoàn thể được hình thành từ thời bao cấp, được thiết lập theo hệ thống dọc, không những trùng lắp chức năng với các cơ quan nhà nước từ Trung ương tới địa phương mà còn dễ và đang bị hành chính hóa, xơ cứng. Các đoàn thể hiện cũng đang có nguy cơ trở thành những tổ chức quan liêu, và nếu không đổi mới, thì sự quan liêu này có thể biến một hệ thống chính trị vốn dựa trên nền tảng ủng hộ của quần chúng trở nên thoát ly quần chúng. Nhân nói đến các đoàn thể, tôi muốn lưu ý ở đây vai trò một "công cụ" khác của Đảng và Nhà nước ta, đó là vai trò của báo chí.

TCCS: Xin đồng chí tiếp tục.

Đồng chí Võ Văn Kiệt: Báo chí được coi là một công cụ của Nhà nước với sự lãnh đạo qua các thời kỳ khác nhau của Đảng, và cũng chưa có lúc nào báo chí cách mạng có một lực lượng như hiện nay, cần phải khẳng định như vậy. Nhận thức về vai trò và sử dụng công cụ đó như thế nào là điều hết sức quan trọng, kể cả vấn đề hội nhập quốc tế. Trong đánh giá vai trò công cụ của toàn bộ tổ chức truyền thông có thể còn nhiều ý kiến khác nhau, tôi sẽ trao đổi kỹ hơn vào một dịp khác.

TCCS: Xin cảm ơn đồng chí về cuộc nói chuyện với những ý kiến gợi mở về những vấn đề rất lớn có liên quan trực tiếp đến sự nghiệp đổi mới và công cuộc xây dựng, phát triển đất nước trong tình hình mới.

Trước thềm năm mới, Ban Biên tập Tạp chí Cộng sản xin kính chúc đồng chí và gia đình sức khỏe, hạnh phúc, chúc đồng chí tiếp tục có nhiều cống hiến cho Đảng, cho đất nước.

Võ Văn Kiệt

Video