Thứ Sáu, 15/12/2017
Thực trạng mối quan hệ giữa Nhà nước và thị trường trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
17/11/2017 21:5' Gửi bài này In bài này
Đồng chí Đoàn Minh Huấn, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Tạp chí Cộng phát biểu tại Hội thảo - Ảnh: Đoàn Hiền

Hội thảo thuộc Đề tài Khoa học cấp nhà nước “Mối quan hệ giữa Nhà nước và thị trường trong điều kiện nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa: Thực trạng, vấn đề và định hướng chính sách”, mã số KX.04.12/16-20, do Tạp chí Cộng sản chủ trì.

Đến dự Hội thảo có PGS, TS. Đoàn Minh Huấn, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản cùng đông đảo các nhà khoa học và cán bộ, biên tập viên Tạp chí Cộng sản.

Trong phát biểu đề dẫn, PGS, TS. Vũ Văn Hà, Phó Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản, Chủ nhiệm đề tài nêu rõ: Quan hệ giữa nhà nước và thị trường có vai trò quan trọng đặc biệt đối với hầu hết các nền kinh tế trong điều kiện hiện nay. Trong nền kinh tế hỗn hợp hiện đại, cả nhà nước và thị trường cùng điều tiết các hoạt động kinh tế. Giải quyết hợp lý mối quan hệ nhà nước và thị trường là chìa khóa thành công của các nền kinh tế. Việc xử lý mối quan hệ giữa nhà nước và thị trường, một mặt, thể hiện trình độ phát triển của chế độ chính trị, mặt khác, phản ánh trình độ phát triển của nền kinh tế thị trường tương ứng.

Trải qua 30 năm Đổi mới, Việt Nam đã có những thành công bước đầu trong việc hình thành và hoàn thiện cơ chế thị trường, cũng như điều chỉnh vai trò tương ứng của Nhà nước trong nền kinh tế. Nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam cùng một lúc phải thực hiện nhiều vai trò khác nhau. Bên cạnh vai trò xây dựng, hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường, tạo dựng và cải thiện môi trường kinh tế vĩ mô, môi trường kinh doanh, sửa chữa những “khuyết tật” của thị trường, Nhà nước còn phải thực hiện cả chức năng phát triển kinh doanh và bảo đảm an sinh xã hội cho người dân. Đây là những nhiệm vụ không dễ dàng, đòi hỏi nỗ lực cao từ phía Nhà nước, người dân và các tác nhân khác trong nền kinh tế.

Trong điều kiện Việt Nam, do nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đang trong quá trình hình thành và phát triển, nên việc xử lý mối quan hệ giữa Nhà nước và thị trường còn nhiều hạn chế cần được sớm có những điều chỉnh phù hợp. Vấn đề đặt ra đối với Hội thảo là làm rõ mối quan hệ giữa Nhà nước và thị trường trong phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta, đánh giá thực trạng xử lý mối quan hệ này trong hơn 30 năm qua, trên cơ sở đó, đề xuất, kiến nghị những giải pháp để nâng cao hiệu quả việc xử lý mối quan hệ này trong thời gian tới.

Trên cơ sở những định hướng trong báo cáo đề dẫn, các đại biểu đã tập trung thảo luận, làm rõ những nội dung cơ bản sau:

Thứ nhất, sự đổi mới tư duy của Đảng và Nhà nước về quan hệ Nhà nước - thị trường trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Ngay từ những năm đầu Đổi mới, Đảng ta xác định, để xử lý mối quan hệ giữa Nhà nước và thị trường, trong đó xác định bộ máy nhà nước không được can thiệp sâu vào hoạt động sản xuất, kinh doanh, việc sản xuất phải gắn với thị trường. Đây là khâu đột phá trong nhận thức của Đảng ta về mối quan hệ giữa nhà nước và thị trường gắn với điều kiện nền kinh tế chuyển đổi. Từ chỗ phủ nhận quan hệ hàng hóa tiền tệ, không thừa nhận nền sản xuất hàng hóa vận hành theo nguyên tắc thị trường, đã đi đến khẳng định sản xuất hàng hóa không đối lập với chủ nghĩa xã hội, mà là thành tựu phát triển của nền văn minh nhân loại, tồn tại khách quan, cần thiết cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội và cả khi chủ nghĩa xã hội đã được xây dựng.

Để nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa hình thành, phát triển, việc tạo lập đồng bộ các yếu tố thị trường, đổi mới và nâng cao hiệu lực quản lý kinh tế của Nhà nước đã được đẩy mạnh thông qua việc thúc đẩy sự hình thành, phát triển và từng bước hoàn thiện các loại thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, đặc biệt quan tâm các thị trường quan trọng; phát huy những yếu tố tích cực của cơ chế thị trường, triệt để xóa bỏ bao cấp trong kinh doanh, tăng cường vai trò quản lý và điều tiết vĩ mô của Nhà nước. Trên cơ sở đó, việc phân định chức năng của Nhà nước và chức năng của thị trường cũng dần được xác định rõ hơn theo nguyên tắc các công cụ điều tiết của Nhà nước phải phù hợp với kinh tế thị trường, giảm thiểu can thiệp bằng mệnh lệnh hành chính, Nhà nước đóng vai trò định hướng, xây dựng và hoàn thiện thể chế kinh tế, tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng, minh bạch và lành mạnh, thúc đẩy sản xuất, kinh doanh và bảo vệ môi trường, thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội trong từng bước, từng chính sách phát triển.

Thứ hai, thực trạng mối quan hệ giữa Nhà nước và thị trường trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Đi liền với hệ thống chủ trương xuyên suốt nêu trên, các chức năng kinh tế của Nhà nước dần được thể chế hóa. Trên thực tế, đây cũng là những thể chế kinh tế được xác lập nhằm đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ chính trị của mỗi giai đoạn. Nhà nước cũng đã bước đầu phát huy vai trò của mình trong việc sửa chữa những “khiếm khuyết của thị trường” thông qua các chính sách bảo trợ xã hội, xóa đói, giảm nghèo, bảo vệ tài nguyên và môi trường.

Tuy nhiên, những chuyển biến tích cực trong việc xác định lại vai trò kinh tế của Nhà nước thời gian qua vẫn chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của thời kỳ phát triển mới. Nhiều vấn đề còn tồn tại như: phương thức quản lý nhà nước về kinh tế còn nặng về can thiệp hành chính, còn mang tính ngắn hạn và bị động; Nhà nước còn can thiệp quá sâu vào quá trình vận hành của kinh tế thị trường; năng lực bộ máy quản lý nhà nước còn hạn chế. Những thách thức trên cho thấy, việc xác định vai trò kinh tế của Nhà nước là một quá trình khó khăn, phức tạp.

Nền kinh tế mới của thế giới đang định hình, đòi hỏi tư duy thích ứng về mối quan hệ giữa nhà nước với thị trường trong quá trình phát triển, tránh các cực đoan, phiến diện trong nhận thức, tăng cường sự phối hợp đồng bộ các công cụ và cấp độ quản lý, giám sát chặt chẽ và chủ động xử lý kịp thời các tác động mặt trái của kinh tế thị trường.

Thứ ba, đưa ra các đề xuất, kiến nghị để xử lý tốt mối quan hệ Nhà nước và thị trường trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa trong thời gian tới.

Sau khi thảo luận, các đại biểu đã thống nhất đề xuất 4 nhóm giải pháp cơ bản sau:

Một là, cơ quan quản lý nhà nước các cấp cần có một tư duy mới về mối quan hệ giữa Nhà nước với thị trường, trở thành xúc tác cho sự phát triển, tạo điều kiện phát huy mọi nguồn lực xã hội. Đồng thời, xác định sự phối hợp giữa Nhà nước, thị trường và xã hội là xu hướng hiện đại trong quản lý nền kinh tế thị trường. Nhiệm vụ cụ thể của Nhà nước, thị trường và xã hội biến chuyển cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường ở trong từng bối cảnh cụ thể và từng thời gian cụ thể. Tư duy đó sẽ giúp hạn chế việc can thiệp trực tiếp vào các hoạt động của thị trường, của xã hội bằng các biện pháp hành chính, mà điển hình là các thủ tục hành chính mang tính chất xin - cho vốn chỉ có tác dụng trong ngắn hạn, không bền vững và kìm hãm sự phát triển của xã hội.

Hai là, đẩy mạnh việc xây dựng một “nhà nước kiến tạo phát triển”, trong đó, chức năng của Nhà nước là xây dựng quy hoạch phát triển theo một chiến lược công nghiệp hóa, hiện đại hóa đúng đắn; tạo môi trường và điều kiện cho các thành phần kinh tế phát huy mọi tiềm năng trong môi trường cạnh tranh và hội nhập quốc tế; tăng cường giám sát để phát hiện các sự mất cân đối có thể xảy ra, bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô và an toàn hệ thống.

Ba là, Nhà nước phải chuyển từ vai trò can thiệp trực tiếp sang hỗ trợ, tạo thuận lợi hóa và quản lý phát triển, trong đó chú trọng bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, tạo lập các cơ hội kinh doanh và khởi nghiệp; thiết lập khuôn khổ pháp luật, chính sách và bộ máy thực thi nhằm bảo đảm các loại thị trường liên tục được hoàn thiện, hoạt động minh bạch, hiệu quả và cạnh tranh công bằng. Có thể nói, tuân thủ và tôn trọng các quy luật của kinh tế thị trường phải trở thành tư tưởng xuyên suốt trong tổ chức và quản lý nền kinh tế.

Bốn là, coi trọng đúng mức chức năng “làm kinh tế” của Nhà nước. Thực tế phát triển kinh tế của Việt Nam cho thấy vẫn cần có sự hiện diện của Nhà nước trong nền kinh tế để phát huy mọi nguồn lực cho phát triển, để sử dụng có hiệu quả các nguồn tài nguyên, vốn, tài sản thuộc sở hữu nhà nước. Tuy nhiên, việc phân bổ các nguồn lực của Nhà nước không thể theo ý muốn chủ quan, mà phải theo các tín hiệu của thị trường, bảo đảm sự minh bạch và có hiệu quả. Điều này đòi hỏi phải tiếp tục đẩy nhanh các tiến trình cơ cấu lại đầu tư công, doanh nghiệp nhà nước và ngân sách nhà nước phù hợp với cơ chế thị trường, trong đó cần xác định rõ thứ tự các hướng ưu tiên để tập trung hỗ trợ có hiệu quả về tài chính và các nguồn lực cho các lĩnh vực kinh tế./.

Việt Tùng

Video