Thứ Sáu, 26/5/2017
Mặt trận Tổ quốc Việt Nam với việc tập hợp, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân hiện nay
5/5/2017 20:26' Gửi bài này In bài này
Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Nguyễn Thiện Nhân dự Ngày hội Đại đoàn kết tại tỉnh Lào Cai. Ảnh CAND Online
Về quan hệ giữa Mặt trận Tổ quốc Việt Nam với Nhà nước và nhân dân

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (gọi tắt là Mặt trận) là tổ chức xã hội có khả năng thu hút và mở rộng sự tham gia của các tầng lớp nhân dân, không phân biệt thành phần xuất thân, hoàn cảnh xã hội (giàu nghèo, dân tộc, tôn giáo,...), chính kiến.

Quan hệ giữa Mặt trận với Nhà nước là quan hệ phối hợp để thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của mỗi bên theo quy định của Hiến pháp, pháp luật và quy chế phối hợp công tác do Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và cơ quan nhà nước có liên quan ở từng cấp, ban hành. Nhà nước tạo điều kiện để Mặt trận hoạt động có hiệu quả; và có trách nhiệm xem xét, giải quyết, trả lời kiến nghị của Mặt trận theo quy định của pháp luật.

Mặt trận có nhiều cách thức để tiến hành quan hệ với Nhà nước. Đó là:

- Tham gia công tác bầu cử: Mặt trận, theo quy định của pháp luật, tổ chức hiệp thương, lựa chọn, giới thiệu người ứng cử đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân; tham gia các tổ chức phụ trách bầu cử; phối hợp với cơ quan nhà nước hữu quan tổ chức hội nghị cử tri ở cấp xã, các cuộc tiếp xúc giữa cử tri với người ứng cử; tham gia tuyên truyền, vận động cử tri thực hiện pháp luật về bầu cử.

- Tham gia tuyển chọn Thẩm phán, Kiểm sát viên và giới thiệu Hội thẩm nhân dân: Ủy ban trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cử đại diện tham gia Hội đồng tuyển chọn, giám sát Thẩm phán quốc gia, Hội đồng tuyển chọn Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Hội đồng thi tuyển Kiểm sát viên sơ cấp, Kiểm sát viên trung cấp, Kiểm sát viên cao cấp theo quy định của pháp luật. Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp tỉnh, cấp huyện chủ trì lựa chọn, giới thiệu người đủ điều kiện, tiêu chuẩn để Hội đồng nhân dân bầu làm Hội thẩm nhân dân theo quy định của pháp luật.

- Tham gia xây dựng pháp luật: Ủy ban trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có quyền đề nghị Ủy ban thường vụ Quốc hội, Quốc hội về xây dựng luật, pháp lệnh; trình Quốc hội, Ủy ban thường vụ Quốc hội dự án luật, pháp lệnh. Mặt trận, theo quy định của pháp luật, tham gia góp ý kiến vào dự thảo Hiến pháp, dự án luật, pháp lệnh và dự thảo văn bản quy phạm pháp luật khác; kiến nghị với cơ quan nhà nước có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ văn bản pháp luật trái Hiến pháp và pháp luật. Trong quá trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, cơ quan, tổ chức chủ trì soạn thảo và các cơ quan, tổ chức hữu quan có trách nhiệm tạo điều kiện để Mặt trận tham gia góp ý kiến; tiếp thu và phản hồi kiến nghị của Mặt trận theo quy định của pháp luật.

- Tham dự các kỳ họp Quốc hội, phiên họp của Ủy ban thường vụ Quốc hội, Chính phủ, kỳ họp Hội đồng nhân dân, phiên họp Ủy ban nhân dân: Chủ tịch Ủy ban trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tham dự các kỳ họp Quốc hội; được mời tham dự các phiên họp của Ủy ban thường vụ Quốc hội, Chính phủ khi bàn các vấn đề có liên quan đến quyền và trách nhiệm của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.

Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ở địa phương tham dự các kỳ họp Hội đồng nhân dân; được mời tham dự các phiên họp Ủy ban nhân dân cùng cấp khi bàn các vấn đề có liên quan đến quyền và trách nhiệm của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Tại kỳ họp Hội đồng nhân dân, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp thông báo về hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tham gia xây dựng chính quyền, ý kiến, kiến nghị của Nhân dân địa phương; đề xuất, kiến nghị với Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân những vấn đề cần thiết.

- Tham gia góp ý, kiến nghị với Nhà nước: Mặt trận góp ý, kiến nghị với cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền về việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức, cá nhân đó. Cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền có trách nhiệm tạo điều kiện để Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tham gia góp ý, kiến nghị; tiếp thu và phản hồi góp ý, kiến nghị của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam theo quy định của pháp luật.

Quan hệ giữa Mặt trận với các tổ chức của nhân dân, thông qua các tổ chức chính trị - xã hội thành viên của mặt trận (thanh niên, phụ nữ, cựu chiến bính, công đoàn, nông dân) và các tổ chức xã hội không phải là thành viên của Mặt trận (các tổ chức kinh tế, nghề nghiệp,...), là quan hệ tự nguyện, được thực hiện theo quy định của pháp luật nhằm mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân, trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Nhân dân tham gia các hoạt động của Mặt trận thông qua các tổ chức thành viên của Mặt trận, thông qua các cá nhân tiêu biểu là Ủy viên Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp.. Nhân dân cũng có thể thông qua các tổ chức xã hội không phải là thành viên của Mặt trận để tham gia các hoạt động đại đoàn kết toàn dân do Mặt trận phát động và tổ chức.

Nhân dân, thông qua Ủy ban trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên của Mặt trận, có thể tham gia ý kiến, phản ánh, kiến nghị với Mặt trận về những vấn đề nhân dân quan tâm để phản ánh, kiến nghị với Đảng, Nhà nước. Nhân dân giám sát hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam để bảo đảm Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thực hiện đầy đủ quyền và trách nhiệm theo quy định của pháp luật.

Do đó, Mặt trận sẽ là người đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân; có khả năng mở rộng và đa dạng hóa các hình thức tập hợp đoàn kết nhân dân; động viên, hỗ trợ nhân dân thực hiện dân chủ, quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân, thực hiện đường lối, quan điểm, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Nghĩa vụ của Mặt trận là thường xuyên đổi mới nội dung và phương thức hoạt động để thực hiện trách nhiệm của mình với nhân dân theo quy định của Hiến pháp và pháp luật.

Về vai trò của Mặt trong tập hợp, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân hiện nay

Thứ nhất, phát triển đa dạng các hình thức tổ chức, hoạt động để tập hợp, đoàn kết mọi người Việt Nam ở trong nước và ở nước ngoài, nhằm động viên mọi nguồn lực góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc


Phù hợp với cách thức tổ chức có “tính mở” của mình, Mặt trận có thể tập hợp nhân dân bằng các hình thức đa dạng, phong phú, như: tuyên truyền, vận động nhân dân phát huy truyền thống yêu nước, đại đoàn kết toàn dân tộc và tham gia trực tiếp các cuộc vận động, phong trào kinh tế, xã hội, văn hóa; phát huy tính tích cực của cá nhân tiêu biểu trong các giai tầng xã hội, dân tộc, tôn giáo; tuyên truyền, vận động người Việt Nam định cư ở nước ngoài đoàn kết cộng đồng, giúp đỡ nhau trong cuộc sống, tôn trọng pháp luật nước sở tại; giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa, truyền thống tốt đẹp của dân tộc…

Để đẩy mạnh các hoạt động tập hợp, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân, hiện nay, Mặt trận có thể phối hợp với các thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc thông qua các hoạt động sau: Tổ chức hoặc phối hợp với cơ quan nhà nước tổ chức các cuộc vận động, phong trào thi đua yêu nước mang tính toàn dân, toàn diện, toàn quốc; tổ chức hoặc phối hợp với cơ quan nhà nước tổ chức các cuộc vận động, phong trào thi đua yêu nước của địa phương; các tổ chức thành viên của Mặt trận chủ động tổ chức hoặc phối hợp với cơ quan nhà nước tổ chức các cuộc vận động, phong trào thi đua yêu nước liên quan đến quyền và trách nhiệm của tổ chức mình; tập hợp, động viên hội viên, đoàn viên và Nhân dân tham gia thực hiện các cuộc vận động, các phong trào thi đua yêu nước; tổ chức các hình thức thích hợp nhằm huy động và phát huy vai trò nòng cốt của thành viên là cá nhân tiêu biểu trong hoạt động của Mặt trận.

Thứ hai, Mặt trận phối hợp tổ chức tiếp xúc cử tri, phản ánh ý kiến, kiến nghị của cử tri và nhân dân


Mặt trận các cấp thường xuyên tổ chức tiếp công dân, tham gia công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo, đặc xá, cử bào chữa viên nhân dân; tham gia công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo, đặc xá theo quy định của pháp luật. Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam từ cấp huyện trở lên có quyền cử bào chữa viên nhân dân để bào chữa cho người bị buộc tội là thành viên của tổ chức mình.

Đoàn Chủ tịch Ủy ban trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam chủ trì phối hợp với Ủy ban thường vụ Quốc hội tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri và Nhân dân cả nước để báo cáo tại các kỳ họp Quốc hội. Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ở địa phương phối hợp với Thường trực Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri và nhân dân để thông báo tại kỳ họp Hội đồng nhân dân cùng cấp về những vấn đề của địa phương.

Thứ ba, Mặt trận thực hiện hoạt động giám sát để bảo vệ quyền lợi của nhân dân

Mặt trận phối hợp với cơ quan, tổ chức có liên quan xây dựng chương trình, nội dung, kế hoạch giám sát; quyết định thành lập đoàn giám sát và tổ chức hoạt động giám sát theo kế hoạch hoặc khi cần thiết. Mặt trận yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân được giám sát báo cáo bằng văn bản, cung cấp thông tin, tài liệu liên quan đến nội dung giám sát. Trên cơ sở đó, Mặt trận xem xét khách quan, khoa học những vấn đề liên quan đến nội dung giám sát; có thể tổ chức đối thoại để làm rõ nội dung kiến nghị sau giám sát khi cần thiết hoặc theo yêu cầu của cơ quan, tổ chức, cá nhân được giám sát. Trên cơ sở kết quả giám sát, Mặt trận ban hành hoặc phối hợp với cơ quan, tổ chức liên quan ban hành văn bản về kết quả giám sát; chịu trách nhiệm về những nội dung kiến nghị sau giám sát; kiến nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xem xét áp dụng các biện pháp để bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của tổ chức, cá nhân; và đề nghị xem xét trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm theo quy định của pháp luật.

Mặt trận thường xuyên theo dõi, đôn đốc việc giải quyết kiến nghị sau giám sát; đề nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xem xét trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân không giải quyết hoặc giải quyết không đúng quy định của pháp luật.

Nhà nước (Quốc hội, Chính phủ, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân,...) các tổ chức xã hội (tổ chức phi chính phủ quốc gia, quốc tế, doanh nghiệp,...) và các công dân có liên quan, có trách nhiệm nghe Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp thông báo kết quả giám sát; và thực hiện yêu cầu xem xét kiến nghị và giải quyết kiến nghị sau giám sát của Mặt trận.

Cơ quan, tổ chức, cá nhân có trách nhiệm tạo điều kiện và cung cấp thông tin, tài liệu cần thiết cho hoạt động giám sát theo yêu cầu của Mặt trận; cử người tham gia giám sát về những nội dung có liên quan; tạo điều kiện để Mặt trận thực hiện giám sát; xem xét, giải quyết kiến nghị sau giám sát của Mặt trận theo quy định của pháp luật.

Thứ tư, Mặt trận thực hiện hoạt động phản biện để bảo vệ quyền lợi của nhân dân


Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp trực tiếp hoặc đề nghị các tổ chức thành viên của Mặt trận nhận xét, đánh giá, nêu chính kiến, kiến nghị đối với dự thảo văn bản pháp luật, quy hoạch, kế hoạch, chương trình, dự án, đề án của cơ quan nhà nước. Phản biện xã hội của Mặt trận mang tính xã hội, khách quan, khoa học, nhằm góp phần bảo đảm tính đúng đắn, phù hợp với thực tiễn đời sống xã hội và tính hiệu quả của dự thảo văn bản được phản biện; bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân, nhằm phát huy dân chủ, tăng cường đồng thuận xã hội.

Hoạt động phản biện xã hội của mặt trận được thực hiện theo nguyên tắc dân chủ, công khai, minh bạch, bảo đảm sự tham gia của thành viên, hội viên, đoàn viên và nhân dân; tôn trọng các ý kiến khác nhau nhưng không trái với quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân, lợi ích quốc gia, dân tộc.

Để thực hiện phản biện xã hội, Mặt trận phải xây dựng nội dung, kế hoạch phản biện xã hội; yêu cầu cơ quan, tổ chức chủ trì soạn thảo gửi dự thảo văn bản và thông tin, tài liệu cần thiết; thực hiện các hình thức phản biện xã hội; xây dựng văn bản phản biện và gửi đến cơ quan, tổ chức có dự thảo văn bản được phản biện; và yêu cầu cơ quan chủ trì soạn thảo trả lời bằng văn bản đối với kiến nghị của Mặt trận.

Cơ quan, tổ chức chủ trì soạn thảo dự thảo văn bản được phản biện có trách nhiệm gửi dự thảo văn bản được phản biện xã hội đến Mặt trận chậm nhất là 15 ngày trước khi trình cơ quan có thẩm quyền ban hành văn bản; cung cấp thông tin, tài liệu cần thiết; cử người có trách nhiệm tham dự hội nghị phản biện xã hội hoặc tham gia đối thoại khi Mặt trận; và trả lời bằng văn bản đối với kiến nghị của Mặt trận. Nếu trường hợp không tiếp thu kiến nghị thì phải giải trình và báo cáo ý kiến phản biện xã hội của Mặt trận với cơ quan, tổ chức có thẩm quyền ban hành văn bản./.
TS. Lê Xuân CửĐại học Lao động và Xã hội Hà Nội

Video