Chủ Nhật, 22/1/2017
Nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác thanh tra đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới
3/11/2016 16:2' Gửi bài này In bài này
Quang cảnh buổi làm việc với Tỉnh ủy Đắk Nông về việc thực hiện Chỉ thị 35-CT/TW của Bộ Chính trị (Ảnh:thanhtra.com.vn)

Thanh tra là hoạt động của cơ quan thanh tra nhằm phát hiện sơ hở trong cơ chế quản lý, chính sách, pháp luật để kiến nghị với cơ quan nhà nước có thẩm quyền biện pháp khắc phục; phòng ngừa, phát hiện và xử lý hành vi vi phạm pháp luật; giúp cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện đúng quy định của pháp luật; phát huy nhân tố tích cực; góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động quản lý nhà nước; bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Thanh tra nhà nước là hoạt động xem xét, đánh giá, xử lý theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Thanh tra nhà nước bao gồm thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành, trong đó thanh tra hành chính là hoạt động thanh tra của cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trực thuộc trong việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn được giao; thanh tra chuyên ngành là hoạt động thanh tra của cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo ngành, lĩnh vực đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc chấp hành pháp luật chuyên ngành, quy định về chuyên môn - kỹ thuật, quy tắc quản lý thuộc ngành, lĩnh vực đó.

Thực hiện Luật Thanh tra năm 2010 (có hiệu lực từ ngày 1-7-2011), trong những năm qua Thanh tra Chính phủ và các cơ quan thanh tra đã tích cực triển khai đồng bộ nhiều giải pháp trong công tác để đạt được mục tiêu, yêu cầu, nhiệm vụ của hoạt động thanh tra. Hằng năm, Thanh tra Chính phủ xây dựng Định hướng chương trình thanh tra trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, trên cơ sở đó hướng dẫn thanh tra các bộ, ngành, địa phương xây dựng kế hoạch thanh tra trình thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền phê duyệt. Tổng Thanh tra Chính phủ và thủ trưởng các cơ quan thanh tra tăng cường chỉ đạo hoạt động thanh tra theo hướng tập trung thanh tra trách nhiệm trong công tác quản lý nhà nước, quản lý kinh tế - xã hội và trách nhiệm trong công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo, phòng, chống tham nhũng của các bộ, ngành, địa phương, các cơ quan, tổ chức, đơn vị; thanh tra công tác quản lý sử dụng vốn, tài sản nhà nước, công tác cổ phần hóa, cơ cấu lại, thực hiện nghĩa vụ ngân sách của các doanh nghiệp, nhất là các tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước. Đồng thời, đẩy mạnh thanh tra việc chấp hành pháp luật chuyên ngành, quy định về chuyên môn - kỹ thuật, quy tắc quản lý ngành, lĩnh vực của cơ quan, tổ chức, cá nhân thuộc phạm vi quản lý nhà nước của ngành, lĩnh vực. Nội dung thanh tra có trọng tâm, trọng điểm, tập trung vào những vấn đề bức xúc, dễ phát sinh các hiện tượng tiêu cực, tham nhũng để phòng ngừa và phát hiện, xử lý các hành vi vi phạm pháp luật, tham nhũng, đồng thời kiến nghị chấn chỉnh, khắc phục những bất cập, sơ hở trong quản lý, trong ban hành chính sách, pháp luật.

Trong 5 năm qua, ngành thanh tra đã triển khai hàng chục nghìn cuộc thanh tra hành chính và hàng trăm nghìn cuộc thanh tra chuyên ngành, qua đó, phát hiện vi phạm trên 265 nghìn tỷ đồng, 220 nghìn héc-ta đất; kiến nghị thu hồi trên 135 nghìn tỷ đồng, 25 nghìn héc-ta đất; xử phạt vi phạm hành chính gần 39 nghìn tỷ đồng; xử lý khác gần 130 nghìn tỷ đồng, 294 nghìn héc-ta đất; kiến nghị xử lý hành chính 7.738 tập thể, 22.700 cá nhân; chuyển cơ quan điều tra 351 vụ, 397 đối tượng. Những vi phạm pháp luật phát hiện qua công tác thanh tra xảy ra trên nhiều lĩnh vực quản lý nhà nước, quản lý kinh tế - xã hội, chủ yếu là trong lĩnh vực quản lý, sử dụng đất đai, đầu tư xây dựng, tài chính - ngân hàng, thuế,... Qua thanh tra cho thấy, công tác quản lý đất đai còn buông lỏng, để xảy ra nhiều thiếu sót, vi phạm, như quy hoạch sử dụng đất thiếu tính khả thi, không đồng bộ; việc giao, cho thuê đất không đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục; lấn chiếm đất công; thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu tiền sử dụng đất, bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất không đúng quy định; sử dụng đất khi chưa được cấp có thẩm quyền cho phép; không sử dụng đất, để đất đai hoang hóa, lãng phí. Trong lĩnh vực đầu tư xây dựng, vi phạm chủ yếu là không thực hiện đầy đủ trình tự, thủ tục, thi công sai thiết kế, nghiệm thu, thanh quyết toán không đúng thực tế thi công... Trong lĩnh vực quản lý tài chính, ngân sách, thuế, vi phạm chủ yếu là không chấp hành nghiêm các quy định của Nhà nước trong quản lý, sử dụng kinh phí; thu chi sai quy định và không đúng mục đích; trốn thuế, nợ đọng thuế; chiếm dụng vốn; hợp thức hóa hóa đơn chứng từ; không theo dõi, xử lý công nợ; chưa tuân thủ chế độ kế toán và hạch toán theo quy định... So với nhiệm kỳ trước, kết quả thanh tra phát hiện vi phạm về tiền tăng gấp 3,5 lần; xử lý vi phạm đối với cá nhân tăng gấp 2 lần; xử lý sau thanh tra và thu hồi tài sản tham nhũng tăng tỷ lệ thực hiện từ 50% lên 70%.

Mặc dù kết quả thanh tra trong 5 năm qua được đánh giá là có nhiều tiến bộ và đạt nhiều kết quả tích cực nói trên, nhưng công tác thanh tra vẫn còn những hạn chế: nhiều cuộc thanh tra kết luận chậm; phát hiện tham nhũng và số vụ, việc chuyển cơ quan điều tra xử lý hình sự còn ít; tỷ lệ thu hồi tiền, tài sản qua thanh tra vẫn còn thấp; việc xử lý trách nhiệm đối với tổ chức, cá nhân vi phạm pháp luật còn hạn chế.

Để nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác thanh tra trong thời gian tới, các cơ quan thanh tra cần quan tâm thực hiện đồng bộ những nhiệm vụ, giải pháp quan trọng sau:

Thứ nhất, tăng cường chỉ đạo định hướng đối với hoạt động thanh tra, thường xuyên nắm chắc tình hình để xây dựng kế hoạch thanh tra trình cấp có thẩm quyền phê duyệt, đồng thời tiến hành thanh tra đột xuất, thanh tra lại khi phát hiện dấu hiệu vi phạm. Định hướng chung cho hoạt động thanh tra là hướng vào việc phát hiện, chấn chỉnh và xử lý kịp thời các vi phạm pháp luật; kiến nghị khắc phục những sơ hở, bất cập trong công tác quản lý và cơ chế, chính sách; thúc đẩy và nâng cao hiệu lực, hiệu quả của công tác quản lý nhà nước, quản lý kinh tế - xã hội và cải cách hành chính, phòng, chống tham nhũng, lãng phí của các ngành, các cấp. Nội dung thanh tra hành chính phải có trọng tâm, trọng điểm, tập trung vào các lĩnh vực quan trọng, dễ xảy ra các hiện tượng tiêu cực, vi phạm, tham nhũng, như quản lý đầu tư xây dựng; quản lý, sử dụng đất đai, tài sản công; quản lý, khai thác tài nguyên, khoáng sản, bảo vệ môi trường; quản lý tài chính, thu chi ngân sách; quản lý thị trường chứng khoán, tiền tệ; quản lý và thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia; quản lý, sử dụng vốn, tài sản và hoạt động của các doanh nghiệp nhà nước... Trong đó, Thanh tra Chính phủ tập trung thanh tra việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ quan trọng trên các lĩnh vực quản lý nhà nước của các bộ, ngành ở Trung ương; thanh tra trách nhiệm của ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương trong công tác quy hoạch, quản lý, sử dụng đất đai; quản lý, khai thác tài nguyên, khoáng sản, bảo vệ môi trường; quản lý đầu tư xây dựng; quản lý tài chính, ngân sách và mua sắm tài sản công; thanh tra các tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước trong việc quản lý, sử dụng vốn, tài sản nhà nước và cổ phần hóa, cơ cấu lại doanh nghiệp. Thanh tra Chính phủ tăng cường hướng dẫn các cơ quan thanh tra tiến hành thanh tra theo chuyên đề diện rộng trên các lĩnh vực quản lý nhà nước mà dư luận đang bức xúc, hoặc theo yêu cầu lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành của Trung ương Đảng, Quốc hội, Chính phủ để, một mặt, phát hiện, xử lý, khắc phục những vi phạm, bất cập; kiến nghị hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách trên lĩnh vực được thanh tra; mặt khác, phát hiện mô hình mới, có hiệu quả trong quản lý nhà nước, phát triển kinh tế - xã hội để nhân rộng. Tăng cường thanh tra trách nhiệm thực hiện pháp luật về khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng của thủ trưởng các cơ quan quản lý nhà nước, qua đó phát hiện, xử lý vi phạm và chấn chỉnh quản lý, nâng cao trách nhiệm của các ngành, các cấp trong công tác này. Bên cạnh việc thanh tra theo kế hoạch là chủ động nắm tình hình dư luận và đơn, thư khiếu nại, tố cáo, phản ánh của công dân để nghiên cứu, đề xuất và tiến hành các cuộc thanh tra đột xuất khi có dấu hiệu vi phạm pháp luật, từ đó kịp thời phát hiện, xử lý các vi phạm pháp luật, tham nhũng.

Hoạt động thanh tra, kiểm tra chuyên ngành được thực hiện rộng khắp trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội theo nguyên tắc quản lý nhà nước đến đâu thì thanh tra, kiểm tra đến đó. Bởi vậy, các cơ quan được giao nhiệm vụ thanh tra chuyên ngành cần tập trung thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật chuyên ngành, quy định về chuyên môn - kỹ thuật, quy tắc quản lý ngành, lĩnh vực của cơ quan, tổ chức, cá nhân thuộc phạm vi quản lý nhà nước của ngành, lĩnh vực, như bảo vệ môi trường, khám, chữa bệnh, vệ sinh, an toàn thực phẩm, bảo vệ thực vật, gia súc, gia cầm, bảo vệ quyền sở hữu, sáng chế, nhãn hiệu hàng hóa, xây dựng nhà ở, công trình; xử lý chất thải sinh hoạt, y tế; kiểm soát tải trọng, an toàn giao thông; giáo dục phổ thông, đào tạo đại học, sau đại học, dạy nghề, lao động - việc làm, xuất khẩu lao động; thuế, hải quan, chứng khoán, ngân hàng; kinh doanh điện, xăng dầu, dược phẩm, viễn thông, bất động sản, ngoại tệ, vàng; kiểm soát nhập khẩu, hạn chế nhập siêu...

Thứ hai, hoạt động thanh tra, kiểm tra phải được tiến hành theo đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục pháp luật quy định. Quá trình thanh tra, bên cạnh việc tuân thủ các quy định của pháp luật, nhất là quy định của Luật Thanh tra, các nghị định hướng dẫn thi hành Luật Thanh tra còn phải bảo đảm đúng theo quy trình thanh tra và quy chế tổ chức và hoạt động của đoàn thanh tra. Việc ban hành kết luận thanh tra, các kiến nghị và các quyết định xử lý kết quả thanh tra phải đúng pháp luật, khách quan, kịp thời, nghiêm minh, nhưng cũng phải bảo đảm phù hợp với thực tiễn và có tính khả thi. Đối với các trường hợp vi phạm nghiêm trọng, có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự thì phải kịp thời phối hợp với cơ quan công an và viện kiểm sát nhân dân để đánh giá, làm thủ tục chuyển hồ sơ ngay cho cơ quan công an điều tra làm rõ. Thời điểm ban hành các quyết định xử lý về thanh tra cần phải được quan tâm sớm hơn và nên thực hiện ngay trong quá trình thanh tra, trong đó các quyết định xử lý thu hồi về kinh tế và áp dụng các biện pháp ngăn chặn hoặc khắc phục hậu quả vi phạm pháp luật cũng cần phải tiến hành kịp thời, đồng bộ ngay sau khi phát hiện và có đầy đủ căn cứ mà không nhất thiết phải chờ đến khi kết luận.

Thứ ba, tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động thanh tra để phát hiện, chấn chỉnh, xử lý kịp thời các thiếu sót, vi phạm trong hoạt động thanh tra; tổ chức thẩm định dự thảo kết luận thanh tra một cách chặt chẽ, nhất là các nội dung về kết luận, kiến nghị và quyết định xử lý về thanh tra. Việc thẩm định dự thảo kết luận thanh tra là một hoạt động mới, hiện chưa có quy trình quy định, nhưng cán bộ được giao nhiệm vụ thẩm định kết luận thanh tra phải có năng lực, trình độ, hiểu biết nhiều về hoạt động thanh tra, và căn cứ để thẩm định là các quy định của pháp luật, các tài liệu chứng cứ có trong hồ sơ và các nội dung được phản ánh tại báo cáo kết quả thanh tra của đoàn thanh tra. Trong quá trình thẩm định, cần phải quan tâm phát hiện, khắc phục những hạn chế, thiếu sót, bất cập của dự thảo kết luận thanh tra để kiến nghị người ký kết luận xem xét, điều chỉnh kịp thời. Bên cạnh đó, cần phải tổ chức thực hiện nghiêm túc, triệt để các kết luận, kiến nghị, quyết định xử lý về thanh tra, trong đó tăng tỷ lệ thu hồi tiền, tài sản, đất đai bị tham nhũng, chiếm đoạt, thất thoát; làm rõ nguyên nhân tham nhũng và có biện pháp xử lý nghiêm minh, đúng pháp luật đối với các tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm pháp luật, bảo đảm nâng cao trật tự, kỷ cương, kỷ luật trong nền hành chính và trong hoạt động thanh tra. Thanh tra Chính phủ đã thành lập Vụ Giám sát, thẩm định và xử lý sau thanh tra; tiếp theo, các cơ quan thanh tra bộ, ngành ở Trung ương, thanh tra tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương cần phải tổ chức đơn vị có chức năng giám sát, thẩm định và xử lý sau thanh tra nhằm bảo đảm các hoạt động thanh tra tuân thủ đúng pháp luật, nâng cao chất lượng báo cáo kết quả thanh tra, kết luận thanh tra, cũng như hiệu lực, hiệu quả xử lý sau thanh tra, từng bước khắc phục những hạn chế, bất cập trong hoạt động thanh tra hiện nay.

Thứ tư, quan tâm nâng cao chất lượng, năng lực, trình độ của đội ngũ cán bộ, công chức thanh tra, thường xuyên đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cho cán bộ, công chức thanh tra, nhất là về kỹ năng tác nghiệp thanh tra, kỹ năng tham mưu kết luận và kiến nghị xử lý vi phạm được phát hiện qua thanh tra. Chú trọng việc giáo dục chính trị - tư tưởng, nâng cao đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ cán bộ, công chức thanh tra; thực hiện tốt văn hóa thanh tra; xây dựng người cán bộ, công chức thanh tra có đạo đức, có văn hóa, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư. Khi phát hiện cán bộ thanh tra có biểu hiện lệch lạc, vi phạm nguyên tắc trong hoạt động thanh tra thì phải có biện pháp chấn chỉnh kịp thời, nếu vi phạm pháp luật thì phải xử lý nghiêm. Các cơ quan thanh tra tích cực, gương mẫu triển khai tổ chức thực hiện quy định và các giải pháp về phòng, chống tham nhũng trong hoạt động thanh tra.

Thứ năm, đổi mới phương pháp, cách thức chỉ đạo, điều hành hoạt động thanh tra; nâng cao chất lượng định hướng chương trình thanh tra và kế hoạch thanh tra, trong đó cần đánh giá, khảo sát, nghiên cứu sâu sắc các nhiệm vụ quản lý nhà nước, quản lý kinh tế - xã hội của các ngành, các cấp và tình hình dư luận, những vấn đề bức xúc trong xã hội đang nổi lên, từ đó xác định rõ vấn đề, nội dung phải thanh tra; phân công trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị, cán bộ, công chức thanh tra, xác định thời gian, cách thức tiến hành và biện pháp tổ chức thực hiện trong từng cuộc thanh tra. Đồng thời, quan tâm thực hiện việc công khai các kết luận thanh tra theo quy định của pháp luật, trừ những nội dung thuộc bí mật nhà nước, để cho các cơ quan, tổ chức, cá nhân biết, giám sát và thực hiện.

Thứ sáu, tăng cường sự phối hợp giữa Thanh tra Chính phủ với Kiểm toán Nhà nước và các cơ quan hữu quan để hạn chế sự chồng chéo trong hoạt động thanh tra, kiểm toán; nâng cao hiệu lực, hiệu quả kết luận thanh tra; chú trọng việc phối hợp trong hoạt động thanh tra và áp dụng phương thức sử dụng kết quả của nhau, quyết tâm giảm mật độ thanh tra, kiểm tra, kiểm toán tại các doanh nghiệp theo tinh thần Nghị quyết số 35/NQ-CP, ngày 16-5-2016, của Chính phủ, “Về hỗ trợ và phát triển doanh nghiệp đến năm 2020”. Thanh tra Chính phủ phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành ở Trung ương và các địa phương trong công tác thanh tra, ngay từ khi xây dựng định hướng chương trình thanh tra, kế hoạch thanh tra để nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động thanh tra và tránh chồng chéo trong hoạt động thanh tra. Định kỳ sơ kết, tổng kết, đánh giá từng nội dung, lĩnh vực và việc triển khai thực hiện định hướng chương trình thanh tra, kế hoạch thanh tra để kịp thời rút kinh nghiệm, xác định rõ phương hướng, nhiệm vụ tiếp theo. Đổi mới công tác thi đua - khen thưởng theo hướng tăng khen thưởng đột xuất đối với các đoàn thanh tra, thành viên đoàn thanh tra đã có thành tích xuất sắc trong hoạt động thanh tra để động viên, khích lệ kịp thời./.

Phan Văn SáuỦy viên Trung ương Đảng, Tổng Thanh tra Chính phủ

Video